پاسخ به یک پرسش:
آخرین تحولات سیاسی در صحنه سوریه
پرسش:
منتشر شده است که آمریکا و ترکیه توافقی را برای آموزش عناصری که «میانهرو» نامیده میشوند، امضا کردهاند... آیا این بدان معناست که آمریکا در آستانه یافتن جایگزینی برای بشار است و اکنون در حال آمادهسازی نیروی مناسبی بر روی زمین است تا علاوه بر حمایت هوایی، از او پشتیبانی کند؟ یا این صرفاً تلاشی برای خریدن زمان با آموزشهای یک یا دو ساله است تا زمانی که آمریکا از یافتن جایگزین فارغ شود؟ به عبارت دیگر، آیا این بدان معناست که جایگزین نزدیک است و برای او حمایت آماده میکنند، یا اینکه جایگزین دور است و با آموزش به دنبال کشتن وقت هستند تا زمانی که جایگزین را آماده کنند؟ خداوند به شما پاداش خیر دهد.
پاسخ:
برای روشن شدن پاسخ، موضع آمریکا و تحرکاتی را که با کشورهای منطقه انجام میدهد، بررسی میکنیم:
۱- اوباما در سخنرانی «وضعیت کشور» (State of the Union) گفت: «حمایت ایالات متحده از اپوزیسیون میانهرو در سوریه نه تنها به تلاشهای موجود در آنجا کمک میکند، بلکه میتواند به مردم در همه جا برای مقابله با ایدئولوژی افراطگرایی کمک کند. این تلاش نیازمند زمان و تمرکز خواهد بود.» وی همچنین گفت: «ایالات متحده اکنون به جای اعزام تعداد زیادی از نیروهای زمینی به خارج، به همکاری با کشورهایی از جنوب آسیا تا شمال آفریقا روی آورده است تا تروریستهایی را که ایالات متحده را تهدید میکنند، از پناهگاههای امن محروم کند.» (II Digital آمریکا، ۲۰۱۵/۱/۲۰).
از این اظهارات روشن میشود که آمریکا نمیخواهد تجربه قبلی خود در اعزام نیروهای بزرگ به منطقه را تکرار کند، بلکه میخواهد کشورهای منطقه را به خدمت گرفته و نیروهایی از اهل منطقه به نام «نیروهای میانهرو» تشکیل دهد تا آنها را تحت حمایت و هدایت خود برای تحقق اهداف آمریکا به کار گیرد. رئیسجمهور آمریکا این موضوع را به عنوان خطمشی سیاسی کشورش در سیاست خارجی قرار داده است. از این رو، آمریکا نمیخواهد برای جلوگیری از بازگشت اسلام به قدرت و حفظ نفوذ خود و غارت ثروتها، نیروهای زمینی بزرگی را در جنگهای منطقه اعزام کند، بلکه میخواهد خودِ مسلمانان را در این جنگها به خدمت بگیرد؛ لذا نیروهای زمینی محدودی را برای انجام مأموریتهای معین پشتیبانی، آموزش یا فرماندهی نبردها اعزام کرده و از هوا با جنگندهها مشارکت میکند.
۲- آمریکا از تابستان سال گذشته تصمیم گرفت به اصطلاح «اپوزیسیون میانهرو» یعنی وابستگان به خود را آموزش دهد و در پاییز سال گذشته آن را رسماً اعلام کرد. اوباما در ۲۰۱۴/۶/۱۳ با یک اقدام سری برای تسلیح این معارضان که از طریق سازمان سیا (CIA) اجرا میشود، موافقت کرد و در ۲۰۱۴/۹/۲۰ آن را اعلام نموده و گفت: «واشینگتن عملاً ارائه کمکها از جمله کمکهای نظامی به اپوزیسیون سوریه را آغاز کرده است، اما تلاشهای جدید، تجهیزات و آموزش مبارزان اپوزیسیون سوریه را تأمین میکند تا قدرتمندتر شوند و بتوانند تروریستها را در داخل سوریه دفع کنند.» (خبرگزاری Associated Press آمریکا، ۲۰۱۴/۹/۲۰). همچنین «کنگره در ۲۰۱۴/۹/۱۸ با این طرح پرزیدنت اوباما موافقت کرده بود.» ژنرال مارتین دمپسی، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، اظهار داشت: «در صورتی که فرماندهی میدانی از من یا وزیر دفاع بخواهد نیروهای ویژهای برای پشتیبانی از عراقیها یا نیروهای جدید سوریه اعزام کنیم و در صورتی که تشخیص دهیم این امر برای تحقق اهداف ما ضروری است، آن زمان این درخواستی خواهد بود که از باراک اوباما خواهیم داشت.» (Sky News، ۲۰۱۵/۳/۵).
آمریکا پیش از این تلاش میکرد وضعیت را از طریق مذاکراتی مانند ژنو ۱ و ۲ بدون توسل به تشکیل چنین نیرویی مدیریت کند؛ لذا «ائتلاف» را به عنوان نماینده طرف انقلابی ایجاد کرد، اما این ائتلاف از سوی توده مردم سوریه پذیرفته نشد و قدرتی روی زمین نداشت، در نتیجه شکست خورد. پس از آن، آمریکا به این فکر افتاد که نیرویی وابسته به خود ایجاد کند تا موضع مذاکرهکنندگانی را که به عنوان نمایندگان انقلاب جلوه میدهد، تقویت کند؛ لذا ایده ایجاد نیروهای میانهرو سوری را که به دست خودش آموزش ببیند، پذیرفت تا به این وسیله به اهدافش برسد و با انقلابیونی که پروژههای او را رد میکنند، بجنگد، نه برای جنگ با رژیم. رژیم سوریه و اطرافیانش مزدور او هستند، اما اهل سوریه و انقلابیونی که علیه این رژیم قیام کردند، با او نیستند، بلکه علیه او هستند. به همین دلیل آمریکا میخواهد نیروها و مزدوران جدیدی غیر از رژیم فعلی و اطرافیانش پیدا کند تا آنها را به قدرتی روی زمین تبدیل کرده و وارد مذاکرات جدید کند. او نمیتواند مزدوران فعلی خود در رژیم را کنار بگذارد تا زمانی که اطمینان یابد دیگران به جایگزینی توانمند برای اداره امور و خاموش کردن شعله انقلاب تبدیل شدهاند.
۳- آمریکا با رژیم ترکیه که دنبالهرو اوست، در این خصوص به توافق رسیده است. جن ساکی، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، اظهار داشت: «من میتوانم تأیید کنم که ما با ترکیه به توافقی اصولی برای آموزش و تجهیز گروههای اپوزیسیون سوریه دست یافتهایم.» وی افزود: «همانطور که قبلاً اعلام کردیم، ترکیه موافقت کرده که یکی از کشورهای میزبان در منطقه برای برنامه آموزش و تجهیز نیروهای اپوزیسیون میانهرو سوریه باشد. انتظار داریم توافقنامه به زودی با ترکیه نهایی و امضا شود.» (Sky News، ۲۰۱۵/۲/۱۷). این توافق پس از گفتگوهای یک هیئت نظامی آمریکایی متشکل از ۳۰ افسر که چند روز قبل از آن به آنکارا سفر کرده بودند، حاصل شد. وزارت دفاع آمریکا اعلام کرد که بیش از ۴۰۰ نظامی را برای آموزش معارضان در اردوگاههایی در عربستان، ترکیه و قطر اعزام خواهد کرد. جان کربی، سخنگوی وزارت دفاع، گفت: «ما تیمی داریم که با سعودیها برای آمادهسازی تأسیسات اختصاص یافته به برنامه آموزش و تسلیح و تعیین منابع مورد نیاز برای مربیان و مسائل مشابه همکاری میکند.» مارتین دمپسی، رئیس ستاد مشترک، ذکر کرده بود که «مرحله آمادهسازی این برنامه ممکن است ۳ تا ۵ ماه و آموزش ۵۰۰۰ مبارز از اپوزیسیون میانهرو سوریه ۸ تا ۱۲ ماه طول بکشد تا بتوانند با تنظیم دولت (داعش) و بعدها با رژیم بشار اسد بجنگند.» (آناتولی، ۲۰۱۴/۱۰/۱۶). ماری هارف، سخنگوی وزارت خارجه نیز در ۲۰۱۴/۱۰/۱۰ اعلام کرد: «ترکیه با حمایت از تلاشهای آموزش و تجهیز اپوزیسیون میانهرو سوریه موافقت کرده است.» (Reuters، ۲۰۱۴/۱۰/۱۰). کشورهای منطقه، چه عربستان و چه ترکیه یا دیگران، به شدت نگران وضعیت سوریه هستند و میخواهند این وضعیت پایان یابد، زیرا بر آنها تأثیر میگذارد؛ لذا با آمریکا همکاری میکنند و از ایده ایجاد نیروی اپوزیسیون میانهرو حمایت کرده و همزمان برای مهار انقلابیون به اشکال مختلف تلاش میکنند. تمام اینها برای ضربه زدن به مخلصین در انقلاب و به شکست کشاندن هر پروژه اسلامی است.
۴- در ادامه، امضای رسمی توافق بین آمریکا و ترکیه در ماه گذشته انجام شد. یک مقام وزارت خارجه آمریکا روز امضای قرارداد (۲۰۱۵/۲/۱۹) به خبرگزاری فرانسه (AFP) گفت: «من میتوانم به شما تأیید کنم که این توافق امشب در آنکارا امضا شد.» امضاکنندگان، فریدون سینیرلیاوغلو، معاون وزیر خارجه ترکیه و جان باس، سفیر آمریکا در آنکارا بودند. خبرگزاری آناتولی در ۲۰۱۵/۲/۱۹ از قول چاووشاوغلو، وزیر خارجه ترکیه، نقل کرد: «دو طرف سندی را که بر سر آن توافق کرده بودند امضا کردند و عناصر آموزشدیده اپوزیسیون با نیروهای رژیم سوریه، گروه تروریستی داعش و تمام سازمانهای تروریستی در سوریه مقابله خواهند کرد.» او همچنین گفت: «ما از آتشبس، حتی اگر فقط برای شش هفته باشد، استقبال میکنیم.» صفحه اخبار ترکیه در ۲۰۱۵/۲/۲۰ از چاووشاوغلو نقل کرد: «هدف این توافقنامه تحقق یک تحول سیاسی واقعی بر اساس بیانیه ژنو در مورد سوریه و تقویت اپوزیسیون سوریه در زمینه مبارزه با تروریسم و افراطگرایی و مقابله با تمام عناصری است که خطری برای اپوزیسیون سوریه محسوب میشوند.» وزیر خارجه ترکیه همچنین به «اعلام آمادگی قطر و عربستان برای میزبانی از برنامههای آموزش و تجهیز اپوزیسیون سوریه در خاک خود» اشاره کرد. رویترز در ۲۰۱۵/۲/۱۹ به نقل از سه مقام آمریکایی که نخواستند نامشان فاش شود، نوشت: «آموزش احتمالاً از اواسط مارس آینده آغاز میشود و آنها طبق طرح حمایت از اپوزیسیون میانهرو سوریه، هر سال ۵۰۰۰ مبارز سوری را به مدت سه سال آموزش خواهند داد.» بدین ترتیب، وزیر خارجه ترکیه صراحتاً اعلام میکند که هدف از آموزش این نیروها تحقق تحول سیاسی بر اساس ژنو و ضربه زدن به عناصری است که آن تحول سیاسی را رد کرده و به دنبال چیز دیگری هستند.
۵- بنابراین، جایگزین تنها پس از ضربه زدن به نیروهای مخالف پروژههای آمریکا که دارای وزن میدانی هستند و جایگزینی آنها با نیروهای مزدور موسوم به «اپوزیسیون میانهرو» روی کار میآید. برای این برنامه بازه زمانی سه ساله تعیین شده تا جایگزین آماده شود. بر این اساس، روشن میشود که جایگزین در حال حاضر آماده نیست و مذاکرات جدی اکنون مطرح نیست؛ به احتمال زیاد مذاکرات پس از ضربه زدن به نیروهای موسوم به «افراطی» یا بیاثر کردن آنها بر روی زمین صورت میگیرد تا تأثیرشان از بین برود. طبق برآوردهای خودشان برای این کار سه سال زمان گذاشتهاند، هر سال ۵ هزار نفر... سفر اردوغان به عربستان در ابتدای این ماه نیز در همین راستا بود. اخبار حاکی از آن است که موضوع سوریه محور بحث بین آنها بوده و ظاهراً هدف هماهنگی در مورد تقویت اپوزیسیون میانهرو و حمایت از جایگزین آیندهای است که آمریکا نامزد خواهد کرد. صفحه اخبار ترکیه در ۲۰۱۵/۳/۲ از منابع ریاست جمهوری ترکیه نقل کرد: «سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان، امروز دوشنبه (۲۰۱۵/۳/۲) با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه در کاخ پادشاهی دیدار کرد و آنها بر ضرورت افزایش حمایتهای ارائه شده به اپوزیسیون سوریه به گونهای که منجر به نتیجهای ملموس شود، توافق کردند.» یعنی این دو کشور (عربستانِ سلمان و ترکیهی اردوغان) که دنبالهرو آمریکا هستند، میخواهند ایده اپوزیسیون میانهرو را به موفقیت برسانند؛ لذا به نظر میرسد با تمام توان با یکدیگر هماهنگی خواهند کرد تا به نتیجهای ملموس برسند، نه مانند آنچه در مورد «ائتلاف» رخ داد که نتایج ملموسی نداشت. اکنون شرطبندی روی ایجاد این نیرو است، زیرا آنها به همراه آمریکا متوجه شدهاند که بدون ایجاد نیرویی که بر زمین مسلط باشد و ادعا کند نماینده انقلابیون است، به نتایج ملموسی نخواهند رسید و شکست خواهند خورد؛ و پس از آن موضوع طرح جایگزین مطرح شده و مذاکرات و کنفرانسهایی مشابه ژنو برگزار خواهد شد.
۶- یکی از ابزارهای آمریکا برای از بین بردن تأثیر انقلابیونی که اکنون بر زمین مسلط هستند، توقف درگیریهاست تا فرصتی برای آموزش نیروهای برگزیده خود فراهم کند تا قادر به شکست دادن نیروهای غیرمیانهرو (افراطی) و جایگزینی آنها باشند. همزمان، توقف نبرد علیه رژیم منجر به درگیری میان خود گروهها خواهد شد که آنها را تضعیف کرده و به آن شکست کمک میکند. از این رو، طبق نقشه آمریکا، توقف جنگ تحت عنوان «انجماد درگیریها» ضروری بود تا بتواند نیروهای میانهروی آموزشدیده را جایگزین کند و سپس مذاکرات بین رژیم و اپوزیسیون میانهرو را آغاز نماید. آمریکا این سخنان را از زبان دیمیستورا، فرستاده سازمان ملل، میگوید که در اصل فرستاده خود آمریکا و حامل پروژه اوست. دیمیستورا پس از سفر دو روزه به دمشق گفت: «رئیسجمهور اسد بخشی از راه حل است و من گفتگوهای مهمی را با او ادامه خواهم داد. او همچنان رئیسجمهور سوریه است... دولت سوریه نیز وجود دارد و بخش بزرگی از سوریه همچنان تحت کنترل آن است.» وی افزود: «تنها راه حل، راه حل سیاسی است و طرفی که از وضعیت موجود در غیاب توافق سود میبرد، گروه دولت اسلامی (داعش) است.» (AFP، ۲۰۱۵/۲/۱۳). پس آمریکا از زبان دیمیستورا، بشار را به عنوان رئیسجمهور به رسمیت میشناسد و میخواهد با او مذاکره کند و راه حل را سیاسی جلوه دهد؛ لذا میخواهد جنگ علیه مزدور خود بشار را متوقف کند. این نشان میدهد که آمریکا پس از انجام مذاکرات در سایه آن نیروهایی که آموزش میدهد، در مورد سرنوشت بشار تصمیم خواهد گرفت و نه اکنون. او نمیخواهد بشار را پیش از آنکه بتواند جنگ را متوقف کند و نیروهای میانهرو وابسته به خود را بر زمین مسلط سازد، ساقط کند؛ سپس جایگزین را مطرح کرده و مذاکرات جدیدی را بین طرف رژیم و طرف اپوزیسیون میانهرو آغاز میکند.
۷- خلاصه اینکه نمیتوانیم بگوییم جایگزین آماده شده و روزهای بشار به شماره افتاده است، بلکه به نظر میرسد او در این مرحله باقی خواهد ماند تا مذاکرات دوباره آغاز شود و بر سر صورتبندی وضعیت توافق حاصل گردد. نیروهای میانهرو که برای آمادهسازیشان تلاش میشود، در مدت کوتاهی آماده نخواهند شد، بلکه حداقل یک سال طول میکشد؛ یعنی پس از پایان مرحله اول با آموزش ۵ هزار نفر... آمریکا برای توقف درگیریها تلاش میکند تا این نیروها برای حضور در داخل آماده شوند و کار خود را با مشغول شدن به حرکاتی که افراطی محسوب میشوند آغاز کنند. پس از آن مذاکرات بین مزدورانش در رژیم و در اپوزیسیون میانهرو از سر گرفته میشود و سپس طرح جایگزین و تشکیل دولتی از دو طرف آغاز شده و مقدمات آن فراهم میگردد.
این چیزی است که آمریکا و پیروان و همپیمانانش برای آن برنامهریزی میکنند و برای آن کید و مکر میورزند... اما خداوند مردانی دارد که شب و روز خود را به هم میدوزند، در حالی که برای الله سبحانه مخلص و با رسولالله ﷺ صادق هستند؛ آنها تلاش و مجاهدت میکنند تا وعده الله سبحانه و بشارت رسولش ﷺ مبنی بر برپایی خلافت راشده پس از این حاکمیت استبدادی (الملك الجبري) که در آن زندگی میکنیم، محقق شود... و آن زمان مکر و کید آنان هباءً منثوراً (غبار پراکنده) خواهد شد:
وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ
«و آنان نهایت مکر خود را به کار بستند، و مکرشان نزد الله است، هرچند مکرشان چنان باشد که کوهها از آن کنده شوند.» (ابراهیم: ۴۶)