پاسخ به یک پرسش
ابعاد لشکرکشی حفتر به جنوب لیبی
پرسش: چرا حفتر، مزدور آمریکا در لیبی، نیروهای خود را در جنوب وسیع لیبی پراکنده کرده و تلاشهایش را علیه غرب لیبی که وفادار به اروپاییهاست متمرکز نمیکند تا کار لیبی را به نفع خود تمام کند؟ در حالی که تمام نفوذ و وزن سیاسی در شمال (غرب و شرق) است، نه در جنوب؛ یا اینکه اهداف دیگری در پشت پرده حملات او به جنوب نهفته است؟
پاسخ: برای روشن شدن پاسخ، موارد زیر را بررسی میکنیم:
اولاً: پس از آنکه حفتر، مزدور آمریکا، بر شهر بنغازی مسلط شد، کنترل شرق لیبی را در دست گرفت. او با نهایی کردن درگیری به نفع خود در شهر درنه در اواسط سال ۲۰۱۸، تسلط خود بر شرق لیبی را کامل کرد. با انتقال نبردها به منطقه «هلال نفتی»، شدت درگیری در لیبی میان مزدوران آمریکا به رهبری حفتر و مزدوران اروپاییها به رهبری سراج در طرابلس افزایش یافت. او با تسلط بر هلال نفتی، کفه ترازوی نظامی خود را نسبت به دولت سراج سنگینتر کرد. اما قدرت نظامی او که از سوی سیسی (مزدور آمریکا) حمایت میشود، برای تصرف غرب لیبی کاملاً قاطع نیست؛ زیرا کشورهای اروپایی مانع پیشروی او به سمت غرب میشوند و همچنین نزدیکی آن منطقه به الجزایر (که وفادار به اروپاییهاست) مانع دیگری است. این ترس از الجزایر و مداخله آن در سخنان حفتر کاملاً آشکار است (طاهر سیاله، وزیر خارجه لیبی، روز دوشنبه از اظهارات غیرمسئولانه خلیفه حفتر که در آن تهدید کرده بود جنگ لیبی را در لحظاتی به الجزایر منتقل میکند، ابراز برائت کرد... حفتر اعلام کرده بود که الجزایر از اوضاع امنیتی لیبی سوءاستفاده میکند و سربازان الجزایری از مرزهای لیبی عبور کردهاند... فرانس ۲۴، ۲۰۱۸/۹/۱۰).
ثانیاً: واقعیتِ حمایت مصرِ سیسی و در پس آن آمریکا از حفتر که باعث تسلط او بر شرق لیبی و منطقه هلال نفتی شده است، در مقابلِ واقعیتِ دولت سراج و آمادگی الجزایر برای دفاع از آن به دلیل نزدیکی جغرافیایی و حمایت اروپاییها، نوعی تعادل ایجاد کرده است؛ هرچند کفه نظامی به دلیل حمایتهای گسترده آمریکا به نفع حفتر سنگینی میکند. نگاه آمریکا برای راه حل در لیبی این است که مذاکرات زمانی آغاز شود که وضعیت حفتر قاطع یا نیمهقاطع شده باشد. اما از زاویه «محافل سیاسی»، کفه ترازو همچنان به نفع سراج است؛ زیرا نفوذ اروپا تسلط او بر طرابلس (پایتخت) و وزن سیاسی وابسته به اروپا در آنجا را تضمین میکند. به همین دلیل، حفتر نه میتواند پیشروی کرده و پایتخت را بگیرد و نه میتواند مذاکرات جدی را با دولت سراج به عنوان دو طرف برابر آغاز کند. این بنبست برای هر دو طرف درگیری، حالتی از رکود ایجاد کرده بود که هیچکدام توان یکسره کردن کار را نداشتند. بنابراین، انتقال نبردها به جنوب لیبی مخرجی برای حفتر شد تا بتواند گستره تسلط نظامی خود را افزایش دهد و در نتیجه راه حل سیاسی تحت تأثیر قدرت آمریکا (قویتر از تأثیر اروپا) پیش برود. چنین هم شد: (نیروهای خلیفه حفتر روز چهارشنبه عملیات نظامی گستردهای را در جنوب کشور با هدف پاکسازی آن از گروههای مسلح از جمله عناصر تنظیم «دولت اسلامی» و باندهای جنایتکار آغاز کردند... فرانس ۲۴، ۲۰۱۹/۱/۱۷). آمریکا مزدورش حفتر را تحت عناوین «تروریسم و باندهای جنایتکار» به سمت جنوب لیبی هل میدهد تا به اهداف متعدد داخلی و منطقهای برای تقویت نفوذ خود و کاستن از نفوذ کشورهای اروپایی دست یابد.
ثالثاً: با دقت در این موضوع درمییابیم که لشکرکشی حفتر به جنوب لیبی، دو هدف را در سطح درگیریهای داخلی لیبی برای او و نفوذ آمریکا محقق میکند و همچنین دو هدف دیگر را برای آمریکا علیه اروپا و نفوذ آن در آفریقا تأمین مینماید که تفصیل آن به شرح زیر است:
۱- اهداف در سطح درگیریهای داخلی لیبی:
الف- تسلط بر مساحت گسترده: اگر حفتر موفق شود تسلط نظامی خود را بر این مناطق وسیع در جنوب لیبی بگستراند، این امر در مذاکرات نیز برتری او را رقم خواهد زد. علاوه بر اهمیت نظامی داخلیِ کنترل بر شهرهایی مانند «سبها» و دیگر شهرکهای جنوبی، این کار به او اجازه میدهد «مشروعیت» بیشتری به عنوان طرفی که بیشترین بخش از خاک لیبی را در اختیار دارد کسب کند که این امر در راه حلهای سیاسی بسیار تأثیرگذار است. هرچند نزدیک شدن او به مرزهای الجزایر از سمت جنوب برایش خطرآفرین است، اما او احتمالاً به دنبال تثبیت این موقعیت در زمانی است که الجزایر درگیر انتخابات ریاستجمهوری است.
ب- تسلط بر اقتصاد لیبی: نیروهای حفتر پس از درگیریهای پیاپی، در اواسط ۲۰۱۸ قبضه خود را بر هلال نفتی محکم کردند و درآمدهای آن را به جای طرابلس به شعبه مؤسسه ملی نفت در بنغازی منتقل کردند. با این کار، از یک سو دولت سراج از نفت منطقه هلال نفتی محروم شد و از سوی دیگر حفتر آماده شد تا آن را به نفع خود صادر کند. پس از آن نبرد به بنادر نفتی کشیده شد تا مانع صادرات حفتر شوند. شبهنظامیان «جضران» بر دو بندر «السدره» و «راس لانوف» مسلط شدند و دولت سراج او را فرمانده قانونی حراست از تأسیسات نفتی میدانست، اما این وضعیت دوامی نیافت (سپس درگیریهای شدیدی با نیروهای ارتش لیبی درگرفت و فرماندهی کل نیروهای مسلح در ۲۱ ژوئن، کنترل کامل منطقه راس لانوف و السدره را اعلام کرد... اسپوتنیک روسیه ۲۰۱۸/۷/۷). بدین ترتیب حفتر بر هلال نفتی و بنادر صادراتی مسلط شد. از آن زمان، تلاشهای دولت وفاق به ریاست سراج بر این متمرکز بوده که کشورها را از واردات نفت لیبی از منطقه تحت کنترل حفتر منع کند. این امر باعث کاهش چشمگیر توان صادراتی لیبی شد و دولت سراج تنها به صادرات نفت استخراج شده از صحرای «مرزق»، بهویژه میدانهای «الشراره» (۳۰۰ هزار بشکه در روز) و «الفیل» (۱۲۵ هزار بشکه) ادامه داد. با انتقال نبردها به جنوب و تسلط نیروهای حفتر بر میدان نفتی الشراره در نزدیکی شهر سبها (سخنگوی نیروهای شرق لیبی روز دوشنبه در توییتر گفت: نیروهای مسلح تسلط کامل خود بر میدان الشراره و تمامی تأسیسات اصلی آن را به صورت مسالمتآمیز و بدون درگیری کامل کردند و اکنون با هماهنگی مدیریت میدان در حال تأمین امنیت آن هستند... الیوم السابع ۲۰۱۹/۲/۱۱)، یک قدرت نفوذ اقتصادی دیگر به حفتر اضافه شد. این میدان نفتی بزرگ که متعلق به یک شرکت اسپانیایی است، محل درگیری بزرگی میان حفتر (مزدور آمریکا) و مزدوران اروپا در طرابلس است. با این تحول و تسلط حفتر بر آن، که اجازه میدهد به سادگی بر میدانهای پشت سر آن تا دورترین نقاط جنوب (بهویژه میدان الفیل) مسلط شود، دولت سراج شریان اقتصادی خود را از دست داده است. اکنون دولت سراج تنها به چتر بینالمللی اروپا متکی است تا مانع صادرات نفت توسط حفتر شود و او را مجبور کند از طریق مؤسسات نفتی طرابلس صادرات را انجام دهد؛ با این حال، حفتر بر منابع مسلط است و مسئله صادرات از طریق بنادر و خط لولههایی که در کنترلش نیست را به مذاکراتی واگذار میکند که از طریق آن به اهداف مالی خود برسد و اموال را به شریانهای نیروهای نظامیاش تزریق کند.
۲- اهداف علیه اروپا و نفوذ آن در آفریقا:
الف- باقی ماندن مسئله مهاجرت از آفریقا به عنوان دردسری برای اروپا: این یک هدف آمریکایی علیه اروپاست تا مانع از ایجاد پایگاههای نظامی اروپا در لیبی به بهانه توقف مهاجرت آفریقاییها شود. تسلط حفتر بر تأسیسات نظامی در عمق لیبی، که اکثر آنها فرودگاه و باندهای پرواز هستند، کشورهای اروپایی را از استفاده از آنها محروم میکند. کشورهای اروپایی به بهانه توقف مهاجرت، به دنبال ایجاد جای پا در آن تأسیسات بودند، امری که آمریکا و حفتر با آن مخالفند (خلیفه حفتر نسبت به تلاش طرفهای بینالمللی برای ایجاد حضور نظامی در برخی مناطق جنوب لیبی هشدار داد. او گفت در حالی که فرماندهی کل مایل به ایجاد روابط گرم و مشارکتهای استراتژیک متوازن با همه طرفهاست، اطلاعاتی از تمایل برخی طرفها برای ایجاد حضور نظامی در جنوب لیبی رسیده است... منابع لیبیایی ذکر کردند که یک هیئت امنیتی و نظامی ایتالیایی از شهر غات در دورترین نقطه جنوب غربی لیبی بازدید کردند تا یک نقطه ارتکاز نظامی و غیرنظامی با بودجه اروپا برای کنترل حرکت مهاجرت غیرقانونی ایجاد کنند... الجزیره نت ۲۰۱۸/۶/۲۹). با تسلط حفتر بر مناطق مهم جنوب، او اروپاییها را از تمرکز و ساخت پایگاههای نظامی در جنوب لیبی محروم کرد (اتاق عملیات نیروی هوایی وابسته به فرماندهی کل ارتش لیبی، فرود و برخاستن هواپیماها از فرودگاههای منطقه جنوبی را بدون موافقت خود ممنوع اعلام کرد... الیوم السابع ۲۰۱۹/۲/۸). بدین ترتیب آمریکا با سوق دادن حفتر به جنوب، تحرکات اروپا را در آنجا محدود کرده و مشکل مهاجران را به عنوان اهرم فشاری علیه اروپا باقی نگه داشت.
ب- اقدام علیه نفوذ اروپا در منطقه صحرا: اهداف حملات حفتر تنها به موارد فوق محدود نمیشود. آمریکا در حال برنامهریزی و اجرای مستقیم یک هدف منطقهای برای متزلزل کردن نفوذ فرانسه در منطقه صحراست. به دلیل ضعف دولت مرکزی در طرابلس، خلأ قدرت در جنوب لیبی محیط مناسبی برای فعالیت گروههای مسلح معارضِ آفریقایی ایجاد کرده است. گروههای معارض چادی، نیجری و سودانی در آنجا رشد کرده و به عنصری در معادله قدرت داخلی لیبی تبدیل شدهاند (روزنامه الوحده چاد گزارش داد که حدود ۱۱ هزار تن از عناصر معارض چادی در حال حاضر در جنوب لیبی مستقر هستند... بوابة الوسط ۲۰۱۸/۴/۴). آمریکا با استفاده از بهانه «تروریسم»، علناً برای دخالت در لیبی پیشقدم میشود (یک مقام لیبیایی گفت نیروهای آمریکایی و لیبیایی حمله مشترکی را به موضع طرفداران القاعده در حومه شهر اوباری انجام دادند... یورونیوز عربی ۲۰۱۹/۱/۱۴). این همان بهانه آمریکایی است که حفتر نیز برای «پاکسازی منطقه از گروههای تروریستی و مسلح» به کار میبرد. گروههای دارای وزن نظامی در جنوب لیبی، جنبشهای چادی هستند (ارتش ملی لیبی به رهبری حفتر در ژانویه گذشته حملهای را در جنوب غربی کشور علیه گروههای مسلح آغاز کرد که بزرگترین آنها وابسته به معارضان چاد است... آر تی ۲۰۱۹/۲/۱۲).
ج- از این موارد کاملاً روشن میشود که حملات حفتر در جنوب لیبی، یک عملیات اخراج سازمانیافته برای این گروهها از لیبی است؛ یعنی راندن آنها به خارج از مرزها تا مأموریت دیگری در چاد داشته باشند و آن ایجاد ناآرامی برای نفوذ فرانسه در آنجاست. این اتفاق بلافاصله و بدون تأخیر رخ داد (ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه، گفت نیروهای فرانسوی کاروانی از شورشیان را در چاد بمباران کردند تا مانع کودتا علیه رئیسجمهور ادریس دبی شوند. در پاسخ به درخواست دبی، هواپیماهای جنگی فرانسه کاروانی مسلح از شورشیان را که هفته گذشته از لیبی عبور کرده و به خاک چاد نفوذ کرده بودند، بمباران کردند. لودریان گفت: گروهی شورشی که از جنوب لیبی آمده بودند برای قبضه قدرت با زور در انجامنا حمله کردند... رویترز ۲۰۱۹/۲/۱۲). چون این خطرات که از سوی حفتر به سمت چاد هدایت میشود واقعی است، فرانسه نیروی بزرگی را در انجامنا برای دفاع از مزدورش ادریس دبی مستقر کرده است (فرانسه ۴۵۰۰ سرباز را در چارچوب عملیات موسوم به «برخان» برای مبارزه با تروریسم در انجامنا مستقر کرده است).
د- با تمام اینها مشخص میشود که آمریکا با نفوذ در لیبی، علیرغم عدم توانایی مزدورش در یکسره کردن اوضاع در غرب لیبی به دلیل حمایت اروپا از دولت سراج، به سمت متزلزل کردن نفوذ فرانسه در چاد حرکت کرده است. پیشروی مخالفان ادریس دبی از جنوب لیبی به داخل چاد میتواند مقدمهای برای اتفاقات بعدی باشد؛ یعنی برافروختن جنگ در چاد و چه بسا بعد از آن در نیجر علیه نفوذ فرانسه و علیه سلطه شرکتهای فرانسوی بهویژه بر معادن اورانیوم در آن منطقه.
رابعاً: خلاصه آنکه حفتر با حمایت نظامی بزرگی که آمریکا (بهویژه از طریق مصر) برای او فراهم کرده است، توانسته لیبی را به دو نیم تقسیم کند؛ بر بخش شرقی به طور کامل و بر هلال نفتی که شریان اقتصادی لیبی است مسلط شود و در بخش غربی نیز نفوذ ایجاد کند. اکنون آمریکا او را به سمت جنوب هدایت میکند تا تسلط نظامی و اقتصادی بیشتری یابد. بدین ترتیب در سایه رکود حاصل از دشواریِ نفوذ در غرب لیبی (به دلیل ترس از الجزایر و حمایت اروپا از سراج)، آمریکا حفتر را برای تحقق اهداف دیگری به کار گرفته است تا فشارهای خود بر کشورهای اروپایی در مسئله مهاجرت را افزایش داده و از سوی دیگر به نفوذ فرانسه در کشورهای همسایه، با شروع از چاد، حمله کند.
اینها ابعاد حملات حفتر به جنوب لیبی است و از آن روشن میشود که کشورهای کفر برای منافع و نفوذ خود در لیبی فساد به راه انداختهاند و طرفهایی از مسلمانان نیز بدون رعایت حرمتهای الهی، برای کشتن برادران خود و نابودی ثروتهای نفتی بلادشان میجنگند. هرگز این مزدوران و کشورهای کفرِ پشت سر آنها و شری که در سرزمینهای اسلامی میگسترانند از بین نخواهند رفت، مگر آنکه مسلمانان قیامی جدی و بیوقفه کنند، شریعت الله را برپا دارند و خلافت خود را اعلام کنند؛ خلافتی که امور را به نصاب خود بازگردانده و آرزوهای کشورهای کفر در سرزمینهای اسلامی را به کابوسهایی ترسناک برای آنان بدل سازد.
إِنَّ فِي هَذَا لَبَلَاغاً لِقَوْمٍ عَابِدِينَ
«بیگمان در این [پیام]، ابلاغی است برای گروهی که پرستشگرند.» (انبیاء: ۱۰۶)
۱۵ جمادیالثانی ۱۴۴۰ هـ برابر با ۲۰۱۹/۲/۲۰ م