پاسخ به یک سؤال: اجرت ثابت بر ذمه

سلسله پاسخ‌های عالم بزرگوار عطاء بن خلیل أبو الرشتة، امیر حزب‌التحریر، به سؤالات کاربران در صفحه فیس‌بوک «فقهی»

پاسخ به یک سؤال

اجرت ثابت بر ذمه

به: ابویاسر

سؤال:

السلام علیکم، اگر بدهکار بدون عذر در پرداخت بدهی خود به طلبکار، مثلاً ده سال تأخیر کند، چه آن بدهی اجرت (دستمزد) باشد و چه قرض، تفاوت نرخ ارز (کاهش ارزش پول) بر عهده چه کسی است؟

جواب:

وعلیکم السلام و رحمة الله و برکاته

اجرت ثابت بر ذمه همانند بدهی است؛ کسی که از دیگری طلبی دارد، حق دارد آن را طبق شرایط مورد توافق میان خودشان دریافت کند. اگر بدهکار در پرداخت بدهی تأخیر کرد، وضعیت او بررسی می‌شود: اگر تنگدست بود، طلبکار باید به او مهلت دهد تا اوضاع مالی‌اش بهبود یافته و قادر به پرداخت شود، به دلیل فرموده الله متعال:

وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ

"و اگر [بدهکار] تنگدست باشد، پس مهلتی [باید] تا گشایشی [فرا رسد]." (سوره بقره: ۲۸۰)

اما اگر بدهکار توانایی پرداخت داشت و کوتاهی کرد، مجبور به پرداخت بدهی می‌شود و اگر باز هم انجام نداد، مجازات می‌گردد؛ چنان‌که ابوداود و ابن ماجه از عمرو بن شرید از پدرش از رسول‌الله صلی‌الله علیه و سلم روایت کرده‌اند که فرمود:

لَيُّ الْوَاجِدِ يُحِلُّ عِرْضَهُ وَعُقُوبَتَهُ

"تأخیر و کوتاهی شخص توانمند [در پرداخت بدهی]، شکایت از او و مجازاتش را حلال می‌کند." (سنن ابوداود و ابن ماجه)

معنای «لی الواجد»، وقت‌کشی و کوتاهی شخص ثروتمند و توانمند است. معنای «یحل عرضه» این است که شکایت از او و تندی در کلام با او جایز می‌شود و منظور از «عقوبته»، زندانی کردن اوست.

اما در مورد تفاوت نرخ ارز، یعنی اگر ارزش آن نسبت به طلا و نقره در هنگام معامله در بازار کاهش یا افزایش یابد، آیا طلبکار یا بدهکار تفاوت را متحمل می‌شود... در این مسئله نظرات مختلفی وجود دارد، اما نظر برتر (راجح) نزد من این است که بازپرداخت بدهی باید با همان پول و با همان عددی که در ذمه ثابت شده است انجام شود تا در صورت دریافت مبلغ بیشتر، از ربا دوری شود؛ و این تا زمانی است که آن پول در گردش بوده و رسماً از سوی نهاد صادرکننده به رسمیت شناخته شود.

و اگر طلبکار می‌خواهد مال خود را از کاهش ارزش حفظ کند، بهتر است طلا یا ارزی قوی که ارزش خود را حفظ می‌کند، قرض دهد.

ما از الله سبحانه مسئلت داریم که این امت را با برپایی خلافت راشده گرامی بدارد، تا پول رایج کشور طلا و نقره باشد که ارزش را در خودِ خود حمل می‌کند؛ آن‌گاه زندگی مالی مستقر می‌شود، مردم در زندگی خود متنعم می‌گردند و نسبت به اموالشان امنیت می‌یابند، و خداوند سبحان توانا و شکست‌ناپذیر است.

برادرتان عطاء بن خلیل أبو الرشتة

لینک پاسخ در صفحه فیس‌بوک امیر: https://web.facebook.com/AmeerhtAtabinKhalil/photos/a.122855544578192.1073741828.122848424578904/337802583083486/?type=3

لینک پاسخ در سایت امیر: http://archive.hizb-ut-tahrir.info/arabic/index.php/HTAmeer/QAsingle/3584/

لینک پاسخ در صفحه گوگل پلاس امیر: https://plus.google.com/b/100431756357007517653/100431756357007517653/posts/Rrg4htHHfn2