پاسخ به یک پرسش: کودتای نظامی در گینه

سوال: (شورای نظامی گینه اعلام کرد که از پس‌فردا سه‌شنبه ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۱، سلسله دیدارهایی را با نیروهای سیاسی، جامعه مدنی و نمایندگان شرکت‌های معدنی آغاز خواهد کرد تا مقدمات تشکیل دولت در کشور فراهم شود... Dar al-Hilal ۲۰۲۱/۹/۱۲). گینه کوناکری شامگاه یکشنبه ۲۰۲۱/۹/۵ شاهد وقوع کودتای نظامی به رهبری سرهنگ مامادی دومبویا، فرمانده نیروهای ویژه بود؛ وی طی یک سخنرانی تلویزیونی از بازداشت آلفا کونده، رئیس‌جمهور کشور، انحلال پارلمان و دولت، تعلیق قانون اساسی و بستن مرزها خبر داد. چه کسی پشت این کودتا قرار دارد؟ و آیا این اتفاق با کشمکش‌های بین‌المللی بر سر این کشور مرتبط است؟

جواب: برای تبیین دیدگاه صحیح در این باره، موارد زیر را بررسی می‌کنیم:

۱- سرهنگ مامادی دومبویا، رهبر کودتا، شامگاه یکشنبه ۲۰۲۱/۹/۵ در تلویزیون رسمی گینه پس از کودتا گفت: «ما تصمیم به انحلال نهادها و دولت و بستن مرزهای زمینی و هوایی گرفتیم و از کسانی که نگران هستند می‌خواهیم به فعالیت‌های طبیعی خود ادامه دهند.» وی همچنین از «نظامیان خواست در پادگان‌های خود بمانند» و «دولت را مسئول وخامت اوضاع، بی‌عدالتی، سرکوب شهروندان، عدم احترام به دموکراسی و سیاسی کردن مسائل اداری، در کنار فقر و فساد گسترده» دانست. او اعلام کرد: «تصمیم گرفتیم آلفا کونده رئیس‌جمهور ۸۳ ساله را بازداشت کنیم.» وی همچنین از جایگزینی نظامیان به جای استانداران خبر داد. روز بعد، رهبر کودتا در سخنرانی تلویزیونی دیگری متعهد شد که «دولت وحدت ملی برای اداره دوران انتقالی تشکیل دهد»، اما مدت زمان این دوره را مشخص نکرد. او وزرا و مقامات بلندپایه دولت را به نشستی فراخواند و تهدید کرد هر کس غیبت کند، اقدامش «تمرد علیه کمیته ملی تجمع و توسعه» (نامی که نیروهای ویژه برای خود برگزیده‌اند) تلقی خواهد شد. سربازان، آن مقامات را در صحنه‌ای دور از احترام به مقر ارتش در پایتخت، کوناگری، بردند. او گفت: «دیگر سیاست را به یک نفر نمی‌سپاریم، بلکه آن را به مردم واگذار خواهیم کرد» و افزود: «همه با هم خواهیم نشست تا قانون اساسی جدیدی بنویسیم که واقعیتی قادر به حل مشکلات ما را اتخاذ کند»... همه این‌ها نشان‌دهنده تمایل او برای به دست گرفتن قدرت، هم در حال حاضر و هم پس از دوره انتقالی است.

۲- بیایید یک گام به عقب برگردیم و اتفاقاتی مشابه آنچه در اواخر سال ۲۰۰۸ میلادی رخ داد را یادآوری کنیم؛ زمانی که یک گروه نظامی به رهبری ستوان موسی کامارا، چهار ساعت پس از اعلام مرگ ژنرال لانسانا کونته، رئیس‌جمهور گینه، دست به کودتا زدند. آن‌ها در آن زمان اعلام کردند که «قصد ندارند بیش از دو سال در قدرت بمانند تا انتخابات ریاست‌جمهوری در اواخر سال ۲۰۱۰ برگزار شود.» ما جزئیات آن کودتا را در پاسخ به سوالی به تاریخ ۲۰۰۸/۱۲/۲۶ ذکر کردیم و توضیح دادیم که آمریکا پشت آن کودتا بود و این موضوع بعدها ثابت شد. در واقع، انتخابات در نوامبر ۲۰۱۰ برگزار شد و آلفا کونده که مخالف حکومت ژنرال لانسانا کونته (مزدور فرانسه) بود، در آن پیروز شد. درباره آلفا کونده معروف است که «به‌عنوان مخالف تاریخی توصیف می‌شد؛ او با تمام دولت‌هایی که از زمان استقلال گینه در سال ۱۹۵۸ بر سر کار آمدند مخالفت کرد و به اروپا تبعید شد. همچنین پیش از تکیه زدن بر کرسی قدرت در سال ۲۰۱۰، به اعدام و زندان محکوم شده بود. Al Jazeera ۲۰۱۵/۱۰/۲۴». او به‌عنوان نجات‌دهنده گینه‌ای‌ها از استبداد مزدوران فرانسه نگریسته می‌شد. هنگامی که نظامیان هوادار آمریکا در سال ۲۰۰۸ دست به کودتا زدند، موضع او نسبت به آن‌ها معتدل بود و حتی از آن‌ها می‌خواست طبق وعده‌شان انتخابات برگزار کنند. سرانجام انتخابات برگزار شد و آلفا کونده پیروز گشت. او در سال ۲۰۱۵ دوباره انتخاب شد و دوره‌اش در سال ۲۰۲۰ به پایان می‌رسید و طبق قانون اساسی حق انتخاب برای بار سوم را نداشت؛ اما در سال ۲۰۱۹ با برگزاری رفراندوم، اصلاحاتی در قانون اساسی انجام داد تا در انتخابات اکتبر ۲۰۲۰ شرکت کند. او در میان اعتراضات مخالفان به رفراندوم و انتخابات و همچنین اتهامات تقلب، پیروز شد. اما دادگاه قانون اساسی در دسامبر ۲۰۲۰ حکمی صادر کرد که پیروزی کونده بر رقبایش را تأیید نمود. آن مرد به خود و حمایت مردمی‌اش اطمینان داشت و گمان نمی‌کرد کسی علیه او کودتا کند، چرا که ارتش با او بود.

۳- سپس این کودتا در تاریخ ۲۰۲۱/۹/۵ علیه او رخ داد و او بازداشت شد... واکنش‌های بین‌المللی و منطقه‌ای به این کودتا، نشان می‌دهد چه کسی پشت آن ایستاده است:

الف- واکنش آمریکا به این کودتا بسیار تند بود. ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ایالات متحده تسلط نظامی بر قدرت در گینه و وقایع شامگاه یکشنبه در کوناگری پایتخت این کشور را محکوم می‌کند. خشونت و هرگونه اقدام خارج از قانون اساسی تنها باعث کاهش فرصت‌های گینه برای صلح، ثبات و شکوفایی خواهد شد.» در این بیانیه آمده است: «حوادث کوناگری می‌تواند توانایی ایالات متحده و دیگر شرکای بین‌المللی گینه را برای حمایت از این کشور که به دنبال وحدت و آینده‌ای بهتر است، محدود کند.» وی افزود: «ما طرف‌ها در گینه را به احترام به قانون اساسی، دوری از خشونت و پایبندی به حاکمیت قانون ترغیب می‌کنیم. بار دیگر بر تشویق خود برای انجام گفتگوی ملی جهت ایجاد مسیری مسالمت‌آمیز و دموکراتیک برای آینده گینه تأکید می‌کنیم... وب‌سایت رسمی وزارت خارجه آمریکا، Reuters ۲۰۲۱/۹/۶». این نشان می‌دهد که این کودتا برخلاف کودتای ۲۰۰۸ در راستای منافع آمریکا نیست؛ در آن زمان واکنش آمریکا بسیار ضعیف بود و اصلاً آن را محکوم نکرد، بلکه گفت: «ما با شرکای خود در منطقه، کشورهای دیگر و اتحادیه آفریقا برای تشویق نهادها در گینه جهت اتخاذ گام‌های لازم برای استقرار انتقال مسالمت‌آمیز و دموکراتیک قدرت همکاری می‌کنیم.» آن سخنان در آن روز به نفع کودتاچیان بود. اما این بار کودتا را محکوم کرده و آن را خشونت‌آمیز خواند، تهدید به کاهش حمایت‌ها کرد و خواستار پایبندی به قانون اساسی، روند دموکراتیک و حاکمیت قانون (نه حاکمیت نظامیان) شد.

ب- در مقابل، وزارت خارجه فرانسه پس از کودتا بیانیه‌ای کم‌رمق و مبهم صادر کرد که در آن آمده بود: «پاریس به فراخوان جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (ECOWAS) برای محکوم کردن تلاش جهت تصاحب قدرت با زور و مطالبه بازگشت به نظم مبتنی بر قانون اساسی می‌پیوندد. AFP ۲۰۲۱/۹/۶». این سخنان صرفاً برای همراهی با افکار عمومی مخالف کودتا بود و جدیتی در آن دیده نمی‌شد؛ فرانسه نه خواستار بازگشت آلفا کونده به قدرت شد، نه کودتاچیان را به تحریم تهدید کرد و نه موضعی هیجانی اتخاذ نمود، برخلاف زمانی که در مالی علیه مزدورشان «ابراهیم کیتا» کودتا شد و خواستار بازگشت او به قدرت شدند. فرانسه کودتای مالی را در بالاترین سطوح محکوم کرده بود؛ ریاست‌جمهوری فرانسه گفته بود: «رئیس‌جمهور ماکرون از نزدیک اوضاع را دنبال می‌کند و تلاش برای تمرد جاری را محکوم می‌نماید.» لودریان، وزیر خارجه فرانسه نیز گفته بود: «فرانسه با شدیدترین الفاظ این واقعه خطرناک را محکوم می‌کند»... ما جزئیات کودتای مالی را در پاسخ به سوالی در تاریخ ۲۰۲۰/۹/۱ ذکر کرده‌ایم. اما کودتای گینه را نه ریاست‌جمهوری فرانسه و نه وزارت خارجه این کشور به‌طور مستقل محکوم نکردند، بلکه صرفاً اشاره کردند که صدای خود را با جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا یکی می‌کنند که نشان‌دهنده بی‌اهمیتی محکومیت برای آن‌هاست و گویی فقط می‌خواهند با این مجموعه اداری بی‌اثر همراهی کنند! همه این‌ها نشان می‌دهد که فرانسه پشت کودتای اخیر گینه بوده است.

ج- با بررسی پیشینه رهبر کودتا، اطمینان می‌یابیم که فرانسه پشت اوست. طبق گزارش روزنامه‌های فرانسوی، مامادی دومبویا رهبر کودتا متولد ۱۹۸۰، در مدرسه جنگ در Saumur در غرب فرانسه تحصیل و آموزش دیده و دیپلم تحصیلات عالی نظامی دریافت کرده است. او اعتماد افسران فرانسوی را جلب کرد و به رتبه گروهبانی ارتقا یافت و به ارتش فرانسه در «لژیون خارجی» پیوست که در ۱۰ مارس ۱۸۳۱ تأسیس شده بود. در این مدت، دومبویا در قالب لژیون فرانسه در ماموریت‌های متعدد ارتش فرانسه در کشورهای مختلف با وفاداری شرکت کرد تا اینکه پس از ۱۵ سال به گینه بازگشت و در سال ۲۰۱۸ به ریاست نیروهای ویژه منصوب شد و در سال ۲۰۱۹ به رتبه سرهنگی ارتقا یافت. سال گذشته اطلاعاتی درز کرد مبنی بر اینکه این سرهنگ جاه‌طلب به دنبال افزایش قدرت و نفوذ نیروهای تحت امر خود به قیمت تضعیف وزارت دفاع است. در ماه مه گذشته شایعاتی درباره برنامه‌ریزی او برای کودتا منتشر شد و گفته شد که او بازداشت شده است، اما دولت آن را تکذیب کرد. به نظر می‌رسد آن زمان تلاشی برای کودتا نبوده بلکه مطالبه‌ای برای جداسازی نیروهای ویژه از وزارت دفاع بوده است، به همین دلیل رئیس‌جمهور کونده یا دولت شک کافی نسبت به او نداشتند و نتوانستند آن را تأیید کنند و ترجیح دادند او را تحت نظارت نگه دارند، زیرا او نتوانسته بود نیروهای ویژه را از وزارت دفاع مستقل کند تا بتواند آنچه در سر داشت را عملی سازد.

۴- این کودتا منجر به افزایش قیمت آلومینیوم در بازارهای جهانی شد و به دلیل ترس از اختلال در عرضه، به بالاترین قیمت خود در ده سال اخیر رسید؛ چرا که گینه بزرگ‌ترین تولیدکننده «بوکسیت» (ماده اولیه تولید آلومینیوم) در جهان است. رهبر کودتا تلاش کرد به شرکا و سرمایه‌گذاران خارجی اطمینان دهد که رهبران جدید کوناگری به تعهدات خود برای ادامه فعالیت‌های عادی در کشور پایبند خواهند بود. (شورای نظامی به رهبری سرهنگ مامادی دومبویا روز سه‌شنبه با رؤسای احزاب و رهبران مذهبی و روز چهارشنبه با سازمان‌های جامعه مدنی و هیئت‌های دیپلماتیک دیدار می‌کند و قرار است روز پنج‌شنبه با رؤسای شرکت‌های معدنی فعال در گینه و سپس انجمن‌های کارفرمایان دیدار نماید. گینه از غنی‌ترین کشورها از نظر سنگ بوکسیت است و معادنی برای استخراج آهن، طلا و الماس دارد، اما با این حال یکی از فقیرترین کشورهای جهان محسوب می‌شود. کودتا در گینه قیمت آلومینیوم را در بازارهای جهانی به بالاترین سطح خود در سال‌های اخیر رساند و شورای نظامی کوشید به شرکای گینه اطمینان دهد که فعالیت‌های تولیدی متوقف نخواهد شد و تعهدات محترم شمرده می‌شود... Dar al-Hilal ۲۰۲۱/۹/۱۲).

۵- روشن است که این شرکت‌ها این فلز و دیگر معادن فراوان گینه را غارت می‌کنند و چیزی برای مردم آن باقی نمی‌گذارند؛ مردمی که از فقر، محرومیت و گسترش بیماری‌ها رنج می‌برند. گینه از غنی‌ترین کشورها در زمینه مواد اولیه است، اما ساکنان آن جزو فقیرترین مردم جهان هستند! جالب است که اکثریت قاطع آن‌ها مسلمان هستند. این کشور مستعمره فرانسه بود و در سال ۱۹۵۸ استقلال صوری به آن داده شد، اما نفوذ فرانسه در آن پابرجا ماند. فرانسه دولت و ارتش را پایه‌گذاری کرد، حاکمان و محافل سیاسی را ساخت، بر اقتصاد مسلط ماند و فرهنگ خود را بر کشور حاکم کرد؛ سپس آمریکا برای رقابت و بیرون راندن فرانسه آمد تا جایگزین آن در گسترش نفوذ و غارت ثروت‌های کشور شود. هدف کشورهای سرمایه‌دار غربی در آفریقا چیزی جز استعمار نیست و شکوفایی کشور، پیشرفت و حل مشکلات مردم برای آن‌ها اهمیتی ندارد. آن‌ها به دست گرفتن حکومت و حاکمان یا فرماندهان ارتش را وسیله‌ای برای استعمار قرار می‌دهند تا از فرستادن ارتش‌های خود برای اشغال (مانند گذشته) بی‌نیاز شوند؛ زیرا امکان گسترش نفوذ و استعمار از طریق فروختن ذمه‌های ارزان در محافل سیاسی یا نظامی فراهم است. وقتی آن‌ها رژیم و حاکمان یا افسرانی را به دست می‌آورند که طبق خواسته‌شان کودتای نظامی انجام دهند، راه برای استعمار و گسترش نفوذشان باز می‌شود. بدین ترتیب، کشمکش بین‌المللی میان دولت‌های استعمارگر بر سر کشورهای کوچک، به‌ویژه در آفریقا، شعله‌ور باقی خواهد ماند. مردم هرگز از این شرّ بزرگ رهایی نخواهند یافت مگر با بازگشت اسلام به عرصه حکمرانی از طریق برپایی خلافت راشده در یک یا چند کشور اسلامی؛ که استعمارگران را تار و مار کرده، تمام سرزمین‌ها را از نفوذ استعمار آزاد نموده، ثروت‌ها را به صاحبانشان بازگردانده، درآمدهای آن را میان مردم توزیع کرده و باعث شکوفایی آنان خواهد شد.

وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

«و در آن روز مؤمنان به سبب نصرت الهی شادمان می‌شوند؛ [خداوند] هر کس را بخواهد یاری می‌کند و اوست پیروزمند و مهربان.» (سوره روم [۳۰]: ۴-۵)

۶ صفر ۱۴۴۳ هـ ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۱ م