پاسخ به یک پرسش
انتخابات پاکستان
پرسش: (یک مقام ارشد حزبی اعلام کرد که دو حزب بزرگ پاکستان، «مسلم لیگ» و «حزب مردم»، روز دوشنبه برای مذاکره درباره تشکیل دولت ائتلافی، پس از انتخابات نامشخص و در میان بیثباتی سیاسی و اقتصادی کشور، با هم دیدار خواهند کرد... گفتگوهای روز دوشنبه پنجمین دور مذاکرات برای تشکیل دولت ائتلافی است... رویترز ۲۰۲۴/۲/۱۹). انتخابات پاکستان پس از تاخیر، در تاریخ ۲۰۲۴/۲/۸ برگزار شد. آیا نشستهای روز دوشنبه به معنای حذف حامیان «تحریک انصاف» از قدرت است؟ آیا اتهامات تقلب و دستکاری در انتخابات واقعی است؟ و اوضاع پاکستان پس از انتخابات به کدام سو میرود؟
پاسخ: انتخابات پاکستان پس از ماهها تأخیر برگزار شد. (نتایج نهایی که روز یکشنبه اعلام شد، نشان داد که مستقلها ۱۰۱ کرسی را به دست آوردهاند، در حالی که حزب مسلم لیگ پاکستان-شاخه نواز (به رهبری نواز شریف، نخستوزیر سابق) ۷۵ کرسی، حزب مردم به رهبری بلاول بوتو زرداری ۵۴ کرسی و جنبش متحده قومی ۱۷ کرسی کسب کردند. الجزیره نت، ۲۰۲۴/۲/۱۱). هدف از این انتخابات، هدایت کشور به سمت ثبات سیاسی پس از دوران پرآشوب هرجومرجی بود که به دنبال سلب رأی اعتماد پارلمان از دولت عمران خان و برکناری او در ۲۰۲۲/۴/۹ رخ داد؛ پس از آن شهباز شریف (برادر نواز شریف) از حزب مسلم لیگ-شاخه نواز نخستوزیری را بر عهده گرفت و اعتراضات گستردهای در کشور شعلهور شد. اما در مورد اینکه اوضاع پاکستان پس از انتخابات به کجا میرود، باید موارد زیر را بررسی کرد:
۱- پاکستان یکی از مهمترین کشورهای اسلامی است؛ جمعیت زیاد آن (۲۵۰ میلیون نفر) این کشور را به یک مخزن بزرگ انسانی برای به حرکت درآوردن چرخ اقتصاد یا تأمین نیروی انسانی ارتش تبدیل کرده است. پاکستان یکی از کشورهای منحصربهفرد جهان است که دارای نیروی انسانی، قدرت نظامی و موقعیت استراتژیک ویژهای میباشد.
۲- امروزه پاکستان با وجود برخورداری از دشتهای کشاورزی حاصلخیز، منابع آبی، توانمندیهای صنعتی و نیروی انسانی قادر به حرکت دادن بزرگترین اقتصادهای جهان، یکی از کشورهای فقیر دنیا محسوب میشود. علت این وضعیت، سیاستهای شکستخوردهای است که آمریکا آن را دیکته میکند. فساد مالی و اداری و شیوع بیماری وابستگی به دیگران مانند چین یا آمریکا، مانع از هرگونه تلاش برای پیشرفت اقتصادی شده است. کشور در سال ۲۰۲۲ از فاجعه سیل رنج برد که زمینهای کشاورزی را نابود کرد و دولت در ارائه هرگونه راهکار ارزشمندی ناتوان ماند. در کنار شکست اقتصادی، شکست کامل در تمامی زمینهها بارزترین ویژگی حکمرانی در پاکستان طی دهههای اخیر بوده است.
۳- روحیه جهادی اسلامی در پاکستان به شکلی منفجر شد که جهان را به وحشت انداخت؛ این امر تحت تأثیر مسئله کشمیر و همچنین اشغال افغانستان توسط شوروی و پس از آن اشغال توسط آمریکا بود. حوادث متعدد طی دههها نشاندهنده روحیه رزمی سختی است که ریشه در اعماق عقیده اسلامی مردم پاکستان دارد. به همین دلیل جنبشهای جهادی متعددی برای آزادی کشمیر و افغانستان شکل گرفت و فراخوانهایی برای یاری مسلمانان در سراسر جهان طنینانداز شد. همچنین جنبشهایی که غرب آنها را «اسلام سیاسی» مینامد، در پاکستان ریشه دواندند که مشهورترین آنها دعوت برای اقامه خلافت است. به همین دلیل، خروش اسلام در پاکستان، این کشور را در کنار همسایهاش افغانستان، به دومین مرکز ثقل سیاسی اسلامی پس از خاورمیانه تبدیل کرده است.
۴- ارتش پاکستان یک قدرت نظامی عظیم مجهز به سلاحهای مرگبار و توان هستهای است که باید روی آن حساب کرد. به دلیل تاریخ طولانی درگیری با هند، آمریکا ارتش پاکستان را به سمت جنگ داخلی در داخل کشور سوق میدهد و آن را به درگیری با طالبان که در سال ۲۰۲۱ به قدرت بازگشتند، و حتی به سمت مرزهای ایران میکشاند. هدف از تمامی این اقدامات، توانمند ساختن هند برای مشارکت در استراتژی آمریکا جهت توقف صعود چین و مشغول کردن چین به احتمالات جنگ با هند است. آمریکا پیش از این موفق شده بود در دوران اشغال افغانستان (۲۰۰۱-۲۰۲۱) پاکستان را به مسیری برای خود تبدیل کند، اما با این حال، چشم آمریکا لحظهای از خطرات استراتژیک قدرت ارتش پاکستان غافل نمیماند؛ به همین دلیل بایدن، رئیسجمهور آمریکا، پاکستان را («یکی از خطرناکترین کشورهای جهان»... یورو نیوز عربی، ۲۰۲۲/۱۰/۱۵) نامید؛ و این در حالی است که رهبری نظامی و سیاسی پاکستان مزدور آمریکا بوده و به راحتی به سیاستهای آن پاسخ میدهند.
۵- آنچه بر اهمیت پاکستان میافزاید این است که چین، به عنوان برجستهترین رقیب بینالمللی آمریکا، نگاه ویژهای به پاکستان دارد. چین از پاکستان در برابر هند حمایت میکند، به آن سلاح میدهد و دهها میلیارد دلار در قالب وام و کمکهای بلاعوض برای حمایت از زیرساختها، راهها، بنادر و صنایع در پاکستان سرمایهگذاری کرده است. اگرچه آمریکا زمام حکومت و نفوذ را در پاکستان در دست دارد، اما با دیدهی تردید به این تلاشها و سرمایهگذاریهای چین مینگرد.
۶- با توجه به این واقعیتها، اولین چیزی که در تحلیل رویدادهای سیاسی پاکستان باید درک کرد این است که سرکرده کفر، آمریکا، بر ارتش و رهبری نظامی پاکستان به عنوان محور اصلی هژمونی و نفوذ خود تمرکز کرده است. از نشانههای بزرگ کنترل آمریکا بر ارتش و رهبری نظامی آن، دور نگه داشتن کشور از درگیری و جنگ با هند است، با وجود اینکه تحریکات هند در کشمیر ادامه داشته و حتی شدت گرفته است. از دیگر نشانهها، سوق دادن ارتش پاکستان به سمت جنگ داخلی و برافروختن آتش جنگ در شمال غرب پاکستان برای نابودی مجاهدانی است که برادرانشان را در افغانستان در زمان اشغال آمریکا یاری میکردند. همچنین درگیریهایی که هر از گاهی با افغانستان رخ میدهد و عبور تهاجم آمریکا به افغانستان از دروازه پاکستان، همگی مؤید این مطلب است. بنابراین، کنترل آمریکا بر رهبری نظامی پاکستان، همان چیزی است که این کشور را به دولتی مزدور برای آمریکا تبدیل کرده است.
۷- ارتش پاکستان کنترل کامل کشور را در دست دارد و در زندگی سیاسی و حزبی دخالت میکند؛ هرگاه امور از کنترل خارج شود، با کودتای نظامی مداخله کرده و حاکمان را سرنگون میکند. پیش از این، دو حزب سیاسی «مسلم لیگ» و «حزب مردم» به نوبت بر کشور حکومت میکردند؛ اولی حزبی راستگرا و دومی چپگرا تلقی میشد. حزب اول در ایالت پنجاب و حزب دوم در ایالت سند از حمایت گستردهای برخوردار بودند. به دلیل شکست این دو حزب در طول تاریخ و غرق شدن رهبران هر دو در فساد و تبدیل شدن آنها به زمینداران فئودال، ارتش در برابر این شکست مزمن و نارضایتی بزرگی که مردم را به سمت جنبشهای اسلام سیاسی سوق میداد، تصمیم گرفت معادله را تغییر دهد. لذا عمران خان، رهبر حزبی که در آن زمان چندان بزرگ نبود (تحریک انصاف)، را به میدان آورد و او با شعار مبارزه با فساد و در میان اتهامات سنگین و دادگاههایی که برای نواز شریف ترتیب داده شده بود، توانست آرای پارلمانی را به دست آورد و در سال ۲۰۱۸ نخستوزیر شود.
۸- در آن دوره، دادگاههای پاکستان نواز شریف، حاکم سابق را به اتهام فساد تحت تعقیب قرار میدادند. او در ژوئن ۲۰۱۷ پس از محکومیت توسط دیوان عالی به اتهام فساد مالیاتی و سلب صلاحیت، از سمت خود استعفا داده بود و در جولای ۲۰۱۸ به ۱۰ سال زندان محکوم شد. (نواز شریف نخستوزیر سابق پاکستان، قمر جاوید باجوا فرمانده ارتش را به سرنگونی دولتش، فشار بر قوه قضائیه و روی کار آوردن دولت کنونی به رهبری عمران خان در انتخابات ۲۰۱۸ متهم کرد. رویترز، ۲۰۲۰/۱۰/۱۷). بنابراین، برکناری نواز شریف، محاکمه او و برگزاری انتخابات در حالی که او پشت میلههای زندان بود، با تصمیم ارتش انجام شد؛ همانطور که آوردن عمران خان خارج از دو حزب سنتی نیز تصمیم ارتش بود.
۹- به نواز شریف که در حال گذراندن دوران حبس بود، اجازه داده شد برای مقاصد پزشکی به بریتانیا سفر کند؛ با این توافق که پس از درمان برای تکمیل دوران محکومیت به پاکستان بازگردد. اما ارتش هنگامی که عمران خان را سرنگون کرد (چنانکه در پاسخ به پرسشی با عنوان «آمریکا و جایگزینی مزدورانش در پاکستان» به تاریخ ۵ شوال ۱۴۴۳ هـ - ۲۰۲۲/۰۵/۰۵ م تبیین کردیم)، شروع به رفع تمامی موانع برای بازگشت نواز شریف نمود. پس از برکناری عمران خان در سال ۲۰۲۲، شهباز شریف (برادر نواز) به عنوان نخستوزیر موقت تا زمان برگزاری انتخابات تعیین شد. علاوه بر این، دادگاه اسلامآباد پیش از ورود نواز شریف به کشور، حکم آزادی او را با قید وثیقه صادر کرد و پارلمان در ژوئن ۲۰۲۳ قانونی تصویب کرد که محدودیت سلب صلاحیت نمایندگان را به ۵ سال کاهش داد تا راه برای بازگشت و کاندیداتوری او هموار شود. بدین ترتیب نواز شریف از خارج بازگشت و در دادگاه حاضر شد تا تبرئه شود و در انتخابات رقابت کند (ایندیپندنت عربی، ۲۰۲۳/۱۰/۲۷) و همینطور هم شد! نواز شریف دوباره به یک سیاستمدار «پاکدست» تبدیل شد و همراه با حزبش در حالی نامزد شد که برادرش شهباز دولت موقت ناظر بر انتخابات را هدایت میکرد. (شریف هنگام بازگشت به پاکستان در اکتبر گذشته، پس از چهار سال تبعید در لندن، از حمایت ارتش برخوردار شد. ایندیپندنت عربی، ۲۰۲۴/۲/۱۰). طبق همین منبع: (از سوی دیگر، تصور میشود نواز شریف پس از عقد یک «معامله» با نهاد نظامی برای بازگشت به سمت نخستوزیری برای چهارمین بار، به کشور بازگشته است. احزاب «تحریک انصاف» و «مردم» معتقدند استقبال رسمی از شریف در زمان بازگشت، دلیلی بر تفاهم میان او و نهاد نظامی است).
۱۰- این وضعیت نواز شریف بود؛ اما عمران خان امروز در زندان به سر میبرد و به اتهامات متعدد محکوم شده است. به همین دلیل از نامزدی در انتخابات محروم شد و حزبش «تحریک انصاف» نیز از شرکت در انتخابات به عنوان یک حزب سیاسی منع گردید. بدین ترتیب مشخص میشود که موازین سیاسی در پاکستان چگونه دگرگون میشود؛ موازین ارتش امروز (۲۰۲۴) علیه عمران خان چرخیده و او در همان جایگاهی قرار گرفته که نواز شریف در سال ۲۰۱۸ بود. اما نواز شریف پس از رفع موانع، به صدر بازگشته است. از این رو روشن میشود که چگونه فرماندهی ارتش پاکستان با انتخابات پارلمانی و احزاب سیاسی که برای رسیدن به قدرت در پی جلب رضایت ارتش هستند، بازی میکند. این مسئله پنهانی نیست؛ فرمانده ارتش نواز شریف را زندانی کرد و عمران خان را آورد، سپس عمران خان را زندانی کرد و نواز شریف را بازگرداند! به این ترتیب با سیاستمدارنماهایی که رهبران احزاب هستند، طبق خواستههای آمریکا برای کرسی لرزان حکومت بازی میشود! و هرگاه نقش یکی از آنها تمام شود، به کناری پرتاب شده یا به پشت میلههای زندان فرستاده میشود!
۱۱- فرماندهی ارتش است که دولت و به تبع آن انتخابات را به روشهای مختلف کنترل میکند. قطع ارتباطات و اینترنت در برخی مناطق گزارش شد و دولت اعلام کرد که این کار برای جلوگیری از هرجومرج در روز انتخابات بوده است! همچنین دولت تعیین حوزههای انتخابیه را بر اساس سرشماری جمعیت در انحصار خود دارد و از این طریق میتواند حوزهها را به نفع احزاب خاصی کم یا زیاد کند. انتخابات از اوت ۲۰۲۳ تا فوریه ۲۰۲۴ به بهانه بازترسیم حوزههای انتخابیه به تأخیر افتاد. با این اوصاف، رهبران احزابی که به نوبت حکومت میکنند، همگی ملزم به تبعیت از آمریکا و خدمت به آن هستند و هر کس از این خط خارج شود یا تلاش کند با ارتش مخالفت ورزد، برایش توطئهچینی شده و دادگاههای فساد برایش برپا میشود. بنابراین تمامی این احزاب زیر چتر فرماندهی نظامی ارتش فعالیت میکنند که خود مزدور آمریکاست؛ این احزاب ممکن است رقابتهای محلی با هم داشته باشند تا ارتش از میان آنها مناسبترین گزینه را برای آن مرحله انتخاب کند.
۱۲- علاوه بر این، فرماندهی ارتش اجازه میدهد در نتایج انتخابات بحث و جدل صورت گیرد تا نشان دهد که در کنترل نتایج دخالتی ندارد! (نواز شریف و عمران خان، نخستوزیران سابق پاکستان، روز جمعه پیروزی در انتخابات عمومی را اعلام کردند. ایندیپندنت عربی، ۲۰۲۴/۲/۱۰). جنبش تحریک انصاف معتقد است که کسب ۱۰۱ کرسی توسط نامزدهای مستقل که اکثریت قاطع آنها پیروان این جنبش هستند، بیشترین تعداد آرای یک فراکسیون است و به آنها صلاحیت میدهد تا دولت تشکیل دهند. اما حزب مسلم لیگ به رهبری نواز شریف با ۷۵ کرسی مدعی است که به عنوان یک «فراکسیون واحد» پیروز انتخابات است؛ این همان چیزی است که فرمانده ارتش در سخنانش به آن اشاره کرد و از تمامی احزاب «دارای فراکسیونهای سیاسی» خواست که در برابر هرجومرج متحد شوند. این بدان معناست که حزب عمران خان علیرغم داشتن بیشترین کرسی، از نظر رسمی کرسیهای مستقل محسوب میشوند نه یک فراکسیون سیاسی؛ لذا فراکسیون نواز شریف «قانوناً» حق تشکیل دولت از طریق ائتلاف با احزاب دیگر را برای خود محفوظ میداند.
۱۳- علیرغم اعتراف برخی مقامات به وقوع «تقلب در انتخابات»: [اسلامآباد - لیاقت علی چاتا، کمیسر دولتی در شهر راولپندی اعتراف کرد که در نتایج انتخاباتی که تحت نظارت او برگزار شده بود، تقلب صورت گرفته است... وی افزود: «ما باعث شدیم نامزدهای مستقلی که ۷۰ تا ۸۰ هزار رأی داشتند، با قرار دادن برگه های رأی جعلی شکست بخورند». چاتا در نامهای دستنویس گفت که از سمت خود استعفا میدهد زیرا به شدت در «جنایت بزرگ تقلب در انتخابات عمومی ۲۰۲۴» دست داشته است... کمیسیون انتخابات پاکستان در واکنش به ادعاهای چاتا اعلام کرد که اتهامات علیه خود یا رئیسش را به شدت رد میکند... و افزود: «اما کمیسیون انتخابات در اسرع وقت تحقیقی در این باره انجام خواهد داد»... الجزیره، ۲۰۲۴/۲/۱۷]. با این وجود، به نظر میرسد فرمانده ارتش پس از بیرون آوردن نواز شریف از زندان و اجازه دادن به او برای نامزدی، فضا را برای نخستوزیری او مهیا میکند. (یک مقام ارشد حزبی گفت دو حزب بزرگ «مسلم لیگ» و «مردم» برای مذاکره جهت تشکیل دولت ائتلافی دیدار میکنند... هم اکنون مذاکراتی برای متقاعد کردن حزب مردم جهت پیوستن به دولت و پذیرش پستهای وزارتی در جریان است... دولت جدید همچنین ممکن است با تنشهای سیاسی بیشتری مواجه شود، زیرا نمایندگان مستقل حامی عمران خان بزرگترین گروه در مجلس قانونگذاری را تشکیل میدهند. رویترز، ۲۰۲۴/۲/۱۹). فرماندهی ارتش هر کس را بخواهد امروز پیروز و فردا بازنده و زندانی میکند!
أَلَا سَاءَ مَا يَحْكُمُون «آگاه باشید که چه بد قضاوت میکنند!» (نحل: ۵۹)
۱۴- در سایه این بازی عمیق با قدرت در پاکستان توسط فرماندهی نظامی مزدور آمریکا که فضایی برای هرجومرج سیاسی ایجاد کرده است، این وضعیت میتواند انگیزه قدرتمندی برای مخلصان در ارتش و عموم مردم پاکستان باشد تا بپا خیزند و به وابستگی کشور به آمریکا پایان دهند و حکم الله یعنی خلافت راشده را اقامه کنند؛ همان وعده الهی:
وَعَدَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلِفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ «خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادهاند، وعده داده است که قطعاً آنان را در زمین جانشین خواهد کرد، همانگونه که پیشینیان را جانشین کرد.» (نور: ۵۵)
و مژده رسول خدا ﷺ پس از دوران پادشاهی جبریه که اکنون در آن هستیم:
...فَقَالَ حُذَيْفَةُ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «..ثُمَّ تَكُونُ مُلْكاً جَبْرِيَّةً فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ تَكُونَ ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةً عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ ثُمَّ سَكَتَ» «...سپس پادشاهی جبریه (استبدادی) خواهد بود و تا زمانی که الله بخواهد باقی میماند، سپس هرگاه الله بخواهد آن را برمیدارد؛ آنگاه خلافتی بر روش نبوت خواهد بود. سپس سکوت کرد.» (روایت احمد)
تمامی فرزندان امت اسلامی در دور و نزدیک منتظر اقامه این فرض عظیم هستند؛ بهویژه آنکه پاکستان از بدو تأسیس بر اساس اسلام بنا شده و توده مردم و ارتش آن اسلام و مسلمانان را دوست دارند. پیوند حاکمان و فرماندهی ارتش آن با آمریکا در نزد الله سستتر از آن است که بتوانند عشق این امت به اسلام را تغییر دهند. بنابراین عاقبت از آنِ پرهیزگاران است اگر صادقانه عمل کنند، تلاش ورزند و دین خدا را یاری کنند، که خداوند یاریگر آنهاست.
وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ «و ستمکاران بزودی خواهند دانست که به چه بازگشتگاهی بازمیگردند.» (شعراء: ۲۲۷)
۱۰ شعبان ۱۴۴۵ هـ ۲۰۲۴/۲/۲۰ م