پرسش:
ما چنین پذیرفتهایم که «ارتش، امنیت داخلی، صنعت و روابط بینالملل» نهادهایی مستقل هستند و نه اداره؛ پس چرا از کلمه اداره (دائرة) استفاده میکنیم و نه نهاد (جهاز)؟ با تشکر و بارک الله فیکم.
پاسخ:
بله، هر یک از آنها یک نهاد (جهاز) مستقل است، اما در عین حال یک نهاد اداری است و میتوان به آن «اداره» اطلاق کرد؛ با این تفاوت که اینها تابعِ نهاد «مصالح مردم» (جهاز مصالح الناس) نیستند، بلکه خود نهادی مستقل میباشند.
به بخش بیتالمال در صفحه ۱۳۵ [کتاب دستگاههای دولت خلافت] مراجعه کنید، در آنجا چنین آوردهایم:
«از آنجا که ما –چنانکه پیشتر تبیین کردیم– چنین پذیرفتهایم که والی به صورت «ولایت خاصه» منصوب شود، یعنی بدون اختیارات در ارتش، قضاوت و امور مالی؛ بر این اساس، برای کل ارتش یک اداره مرکزی (امیر جهاد)، برای کل قضاوت یک اداره مرکزی (قضا) و همچنین برای تمام امور مالی یک اداره مرکزی (بیتالمال) وجود دارد؛ به همین جهت، بیتالمال نهادی مستقل از سایر نهادهای دولت است و همانند هر نهاد دیگری در دولت، تابع خلیفه میباشد.»
همانطور که ملاحظه میکنید، اگر کارکرد یک نهاد جنبه اداری داشته باشد به آن «اداره» (دائرة) اطلاق میشود، اما یک اداره مرکزی است؛ یعنی وابسته به دستگاه اداریِ «مصالح مردم» نیست.
به همین جهت گفتیم: «برای کل ارتش یک اداره مرکزی "امیر جهاد"»، «برای کل قضاوت یک اداره مرکزی "قضا"» و «برای مال یک اداره مرکزی "بیتالمال"» وجود دارد.
به این ترتیب، به هر نهادی که فعالیت آن جنبه اداری داشته باشد «اداره» گفته میشود. اگر بیم سردرگمی وجود داشته باشد و گمان رود که آن نهاد بخشی از دستگاه اداری (یعنی یکی از اداراتِ تابعه مصالح مردم) است، میتوان کلمه «مرکزی» را به آن اضافه کرد. اما اگر احتمال سردرگمی نباشد، کلمه «اداره» کفایت میکند. روشن است که ارتش، امنیت داخلی، صنعت و امور خارجه با دستگاه اداریِ «مصالح مردم» اشتباه گرفته نمیشوند؛ به همین دلیل به هر یک از این نهادها، «اداره» اطلاق میشود.