پرسش:
کارشناسان پهپادی در ایالات متحده آمریکا معتقدند: (دو پهپادی که چهارشنبه گذشته بر فراز کرملین منهدم شدند، از تعداد زیادی از سیستمهای دفاعی داخل و اطراف مسکو عبور کردهاند که این نشاندهنده احتمال شلیک آنها از داخل روسیه است. الجزیره، رویترز ۲۰۲۳/۵/۶). حمله پهپادی به کاخ کرملین در قلب مسکو در شب ۲۰۲۳/۵/۳ رخ داد... دبیر کمیته امور خارجی پارلمان اوکراین گفت: (حمله به کرملین توسط مسکو طراحی شده است... الجزیره ۲۰۲۳/۵/۳). سؤال این است: آیا این حمله یک طراحی خارجی (اوکراین) است، آنگونه که روسیه ادعا میکند؟ یا یک طراحی داخلی (مسکو) است، همانطور که کارشناسان آمریکایی و اوکراین میگویند؟ به عبارت دیگر: با توجه به این اظهارات متفاوت، چه کسی پشت این حمله است؟
پاسخ:
بله، ریاستجمهوری روسیه خنثیسازی حمله دو پهپاد به کرملین را اعلام کرد و آن را اقدامی «تروریستی» خواند. اوکراین بلافاصله هرگونه دخالت در این حمله را تکذیب و مسکو را متهم کرد که عمداً برای توجیه تشدید احتمالی درگیری، بر این موضوع در رسانهها مانور داده است. کرملین اعلام کرد که به ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، آسیبی نرسیده است... برای درک اهداف این حمله، توجه به نکات زیر ضروری است:
اول: پس از گذشت بیش از یک سال از جنگ در اوکراین که روسیه در فوریه ۲۰۲۲ آغاز کرد، نوعی رکود در جبهههای نبرد حاکم شده است. به استثنای درگیریهای مداوم در شهر باخموت که از هشت ماه پیش ادامه دارد و برخی حملات موشکی روسیه به عمق خاک اوکراین، سایر جبههها شاهد رکود هستند. این رکود دو دلیل دارد: اول، دلیل طبیعی به خاطر زمستان؛ و دوم، کمبود مهمات در هر دو طرف. با تداوم گفتگوها درباره حمله قریبالوقوع اوکراین، حمله به کرملین وضعیت رکود جبههها را پایان داده و احتمال تشدید تنش را تقویت کرده است.
دوم: غرب به رهبری آمریکا از طریق حمایتهای مداوم و تدریجی از اوکراین، موفق به فرسایش روسیه شده است. رئیس گروه روسی واگنر که عمدتاً در شهر باخموت میجنگد، مدام از کمبود مهمات شکایت میکند و حتی نهادهای نظامی روسیه را به عمدی بودن این مسئله متهم میسازد، بهویژه که سایر جبههها در طول زمستان تقریباً متوقف بودند. همچنین، حملات روسیه به عمق اوکراین اغلب به صورت موجی صورت میگیرد؛ به این معنا که روسیه احتمالاً موشکها و پهپادهای کافی برای انجام حملات مستمر را ندارد، گویی مقدار تولید شده در یک ماه را جمعآوری کرده و سپس به اوکراین شلیک میکند. این نشانهای دیگر از وضعیت فرسایشی در روسیه است، مضاف بر اینکه صنایع نظامی روسیه به دلیل تحریمهای غرب با کمبود قطعات حساس مواجه است. اگرچه اخباری درباره اتمام ذخایر مهمات غرب نیز شنیده میشود، اما صنایع نظامی غرب برای پر کردن این شکاف توانمندتر از صنایع روسیه است.
سوم: در نتیجه، ارتش روسیه با وجود کارزارهای سربازگیری، به نظر میرسد بهویژه تواناییهای هجومی زمینی خود را از دست داده است و در حال حفر خندق در طول جبهههاست که نشان از ترس آن از حمله قریبالوقوع اوکراین با سلاحهای پیشرفته غربی دارد. حتی رهبر گروه «واگنر» حمله احتمالی اوکراین را «فاجعهای برای روسیه» توصیف کرده است. اگر این موضوع را با غیبت نسبی نیروی هوایی روسیه پیوند دهیم — نیرویی که در تحمیل سلطه هوایی بر آسمان اوکراین کاملاً ناتوان بوده و تنها به حملات از راه دور بسنده میکند — این ضعف روسیه برای غرب و آمریکایی که از پشت پرده جنگ اوکراین را مدیریت میکند، آشکار است. به همین دلیل، طراحی جنگ ابعادی علیه روسیه به خود گرفته است که در ابتدای جنگ تصور نمیشد، بهویژه که آمریکا و غرب همچنان در دور نگه داشتن شبح جنگ هستهای موفق بودهاند؛ چرا که تمام اشارههای روسیه که در سطح تهدید به استفاده از سلاح هستهای بود، با انتقادات گسترده و حتی ترساندن روسیه از عواقب واکنش آمریکا روبرو شد.
چهارم: در سایه تمامی این شرایط، احتمالاً این تابستان داغ و خارج از بسیاری از محدودیتها خواهد بود. یکی از آن محدودیتها این بود که جنگ تنها در داخل خاک اوکراین جریان داشته باشد، در حالی که چندین حمله در داخل روسیه رخ داده بدون اینکه اوکراین مسئولیت آنها را بپذیرد؛ بلکه حتی پدیدهای به نام «مقاومت روسیه» مخالف پوتین ابداع شده تا مسئولیت حملات داخل روسیه را به گردن بگیرد. این حمله به کاخ کرملین در قلب پایتخت مسکو، غرور روسیه را به شدت جریحهدار کرد و روسیه آن را به عنوان تلاشی برای ترور رئیسجمهور پوتین طبقهبندی کرد. از هر مکانی که این دو پهپاد برخاسته باشند، رسیدن آنها به بالای گنبدهای ساختمانهای کرملین و انفجار مستقیم بر فراز آن، نشاندهنده ضعف روسیه است.
پنجم: به دلیل شوک وارده به مسکو و سراسر روسیه از جسارت این حمله که روسیه اوکراین را مسئول آن دانست، اظهارات تندی ایراد شد که نشاندهنده شدت شوک در میان مقامات روسی است:
۱- دمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه اظهار داشت: (تنها گزینه باقیمانده پس از حمله رژیم کییف به کرملین، حذف فیزیکی ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین و اطرافیان اوست. مدودف روز چهارشنبه در کانال «تلگرام» خود نوشت: "پس از حمله تروریستی امروز به کرملین، هیچ گزینهای جز حذف فیزیکی زلنسکی و دارودستهاش باقی نمانده است... اسپوتنیک روسیه، ۲۰۲۳/۵/۳)
۲- ویاچسلاو ولودین، رئیس مجلس دومای روسیه خواستار (استفاده از «سلاحهایی که قادر به بازدارندگی و نابودی رژیم تروریستی کییف هستند» در پاسخ به حمله دو پهپاد به کرملین شد. ولودین در بیانیهای در تلگرام افزود که روسیه نباید پس از این حمله «ادعایی» که کییف مسئولیت آن را رد کرده، با رئیسجمهور اوکراین مذاکره کند. وی خاطرنشان کرد که مذاکره با رژیم زلنسکی «غیرممکن است، زیرا او امنیت روسیه، اروپا و کل جهان را تهدید میکند». الجزیره نت، ۲۰۲۳/۵/۳).
بدین ترتیب ابعاد شوکی که در پی حمله دو پهپاد به کرملین سراسر روسیه را فراگرفته، روشن میشود.
ششم: اما اینکه خود روسیه این حمله را برای تشدید جنگ در اوکراین طراحی کرده باشد، بعید به نظر میرسد؛ زیرا اولاً این زخمی بر غرور و سیلی بر هیبت این کشور است و هشداری است که دیگر کسی از روسیه و رئیسجمهورش نمیترسد. ثانیاً روسیه قادر به تشدید مؤثر جنگ در اوکراین نیست مگر با سلاحهای هستهای، که اراده استفاده از آن را در داخل اوکراین به دلیل ترس از واکنش آمریکا ندارد. آنچه احتمال «خودزنی» روسیه را منتفی میکند این است که روسیه مستقیماً آمریکا را به دخالت در این حمله متهم کرده است. این نیز بیسابقه بوده و نشاندهنده شدت شوک در مسکو از جسارت این حمله است. اظهارات مرتبط این موضوع را نشان میدهد:
۱- دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین تصریح کرد (که ایالات متحده آمریکا پشت حمله اوکراین به کرملین با استفاده از پهپادهاست و اهداف کییف را انتخاب کرده است. پسکوف در نشست خبری روز پنجشنبه «۲۰۲۳/۵/۴» گفت: «چنین تلاشهایی برای سلب مسئولیت در کییف و واشینگتن البته کاملاً مضحک است. ما به خوبی میدانیم که تصمیمات درباره چنین اقدامات و حملات تروریستی نه در کییف، بلکه در واشینگتن اتخاذ میشود و کییف آنچه را که به او دستور داده شده انجام میدهد.» آمریکا از زبان جان کربی، هماهنگکننده ارتباطات استراتژیک شورای امنیت ملی در کاخ سفید، در شبکه MSNBC این موضوع را رد کرد و گفت: «ما هنوز نمیدانیم چه اتفاقی افتاده است و هیچ ارزیابیای انجام نمیدهیم. من همین الان اظهارات دمیتری پسکوف در صبح را دیدم، ادعاهایی مبنی بر دخالت ما به نوعی در این موضوع. میتوانم به شما اطمینان دهم که هیچ مشارکتی از سوی ایالات متحده آمریکا وجود نداشته است و هر چه باشد، ایالات متحده دخالتی نداشته است.» آر تی، ۲۰۲۳/۵/۴).
۲- با توجه به همه اینها، میتوان گفت که آمریکا به دلیل مشاهده ضعف و فرسایش در روسیه، جنگ در اوکراین را به سطحی فراتر و رها شده از بسیاری محدودیتها علیه روسیه سوق داده است. حتی حمله به کرملین یک تهدید شخصی برای رئیسجمهور روسیه محسوب میشود. از اظهارات پسکوف برمیآید که روسیه پیام را دریافت کرده است؛ لذا خواست بگوید که میداند آمریکا پشت این حمله است، اما «روسیه» به دلیل ترس شدید از آمریکا، از تهدید مستقیم آن خودداری کرده و به تهدید اوکراین و تصفیه رئیسجمهور آن، زلنسکی، بسنده میکند.
۳- از دیگر نشانههایی که ثابت میکند این حمله چالشی طراحی شده توسط آمریکاست، خارج کردن رئیسجمهور اوکراین از این کشور است. وی صبح روز حمله ناگهان در هلسینکی فنلاند ظاهر شد و سپس هواپیمایش در آمستردام هلند به زمین نشست. بعد از آن در برنامه صدراعظم آلمان اعلام شد که وی پذیرای زلنسکی خواهد بود. همه اینها برای در امان نگه داشتن زلنسکی از واکنش روسیه و جلوگیری از حذف فیزیکی او بود که مدودف خواستار آن شده بود.
۴- اما خود آمریکا چنان ظاهر شد که گویی نمیخواهد درباره این واقعه اظهارنظر کند و حتی در روایت روسیه تردید ایجاد کرد. (آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا گفت که گزارشهای مسکو درباره حمله ادعایی پهپادی اوکراین به کرملین را دیده است اما «به هیچ وجه نمیتواند صحت آن را تایید کند.» او گفت: «ما به سادگی نمیدانیم.» بلینکن افزود: «باید ببینیم حقایق چیست. واقعاً سخت است که بدون دانستن حقایق در این باره اظهارنظر یا گمانهزنی کنیم.» CNN عربی، ۲۰۲۳/۵/۳).
۵- آنچه به نقش آمریکا در تلاش برای قتل پوتین اشاره دارد، اسناد فاش شده آمریکایی در ماههای گذشته (آوریل ۲۰۲۳) است که از کشته شدن رئیسجمهور روسیه به عنوان یکی از سناریوهای جنگ سخن میگفت. (به نظر میرسد روند افشای اسناد محرمانه پنتاگون غافلگیریها و اسرار زیادی در بر دارد، از جمله آنچه روزنامه نیویورک تایمز درباره یک سند اطلاعاتی محرمانه فاش کرد که شامل جزئیات برنامههای وضع شده برای مقابله با شرایط اضطراری پس از یک سال جنگ در اوکراین است. این سند شامل تحلیلی از سوی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکاست که ۴ سناریوی فرضی را مشخص کرده و اینکه چگونه در صورت وقوع، بر مسیر درگیری در اوکراین تأثیر میگذارند. این سناریوها شامل: «کشته شدن ولادیمیر پوتین... و ولودیمیر زلنسکی... تغییر فرماندهی نیروهای مسلح روسیه... و حملات اوکراین به کرملین» است. روزنامه الشرق، ۲۰۲۳/۴/۱۲).
هفتم: خلاصه کلام اینکه حمله پهپادی به کاخ کرملین در مسکو، تشدید خطرناک جنگ در اوکراین است و نشان میدهد که آمریکا و همچنین اوکراین مزدوران کافی در داخل روسیه برای انجام حملات قدرتمندی که مسیر جنگ را تغییر دهد، در اختیار دارند. انفجارهایی در داخل روسیه با روندی افزایشی آغاز شده که راه آهن، تأسیسات نفتی، برقی و غیره را هدف قرار میدهد؛ یعنی روند انتقال جنگ از اوکراین به داخل خاک روسیه عملاً در جریان است و بسیار جسورانه به پیش میرود، بهویژه که ارتش روسیه به میزان زیادی در اوکراین فرسوده شده و انجام حملات مؤثر برای تغییر مسیر جنگ برایش دشوار است. همچنین غرب و در رأس آن آمریکا، به حمایت از اوکراین با سلاحهای پیشرفتهتر ادامه میدهند تا مسیر جنگ را به نفع اوکراین تغییر دهند. لازم به ذکر است که مسیر فعلی جنگ پس از بازپسگیری شهر خرسون و مناطقی در خارکیف توسط اوکراین و همچنین تلفات سنگین روسیه در حمله هشت ماهه به باخموت بدون تسلط کامل بر آن، به نفع روسیه نیست.
اینها ابعاد حمله به کرملین در روسیه و پیشزمینههای آن بود. تمام اینها نشاندهنده تزلزل توان نظامی و امنیتی روسیه است تا جایی که نتوانست از مرکز سیاسی خود در قلب مسکو محافظت کند! درست است که نبرد تنها بین روسیه و اوکراین نیست بلکه آمریکا و غرب از اوکراین حمایت مادی و معنوی میکنند، اما با این حال، اینکه حمله روسیه به اوکراین بیش از یک سال ادامه یابد و ثبات روسیه در مناطق اشغالی اوکراین به شدت متزلزل باشد و متحمل خسارات عظیم مادی و انسانی شود، همگی نشاندهنده فاصله گرفتن آشکار روسیه از عنوان «قدرت بزرگ» است. به نظر میرسد روسیه این را درک کرده و به همین دلیل تمام تلاش خود را به کار بست تا با تصرف کامل باخموت پیش از جشن ۹ مه ۲۰۲۳، اعتبار این عنوان را بازگرداند، اما تا به امروز با وجود تشدید حملات و فراخوان گروه واگنر، در این امر شکست خورده است.
اما آمریکا و غرب، آنها تا آخرین سرباز اوکراینی میجنگند! آنها نمیخواهند مستقیماً وارد نبرد شوند، بلکه منافع خود را با خون دیگران محقق میکنند.
در پایان، آنچه را که پیشتر در پاسخ به پرسش ۲۰۲۳/۳/۱ ذکر کرده بودم، تکرار میکنم: [...این کشورهای کافر استعمارگر که در جهان امروز «بزرگ» نامیده میشوند، نه برای خیر جهان، بلکه برای شر و ضرر با یکدیگر در ستیزند. روسیه به اوکراین تجاوز میکند تا هر اوکراینی که میجنبد را بکشد، و آمریکا و غرب با هر سرباز اوکراینی — و نه با سربازان خود — با این تجاوز میجنگند! هر دو طرف در اوکراین برای کشتن هر اوکراینی در حال نبردند... این است حال و روز این کشورهایی که در زمین تبهکاری میکنند و تا زمانی که منافعشان — حتی اندکی از آن — تامین شود، برای خونهای ریخته شده ارزشی قائل نیستند... گویی تاریخ تکرار میشود، آن زمان که دو دولت ایران (ساسانیان) و روم با هم میجنگیدند؛ این یکی پیروز میشد و آن یکی شکست میخورد و این چرخه ادامه داشت... و هر کدام مانند ماشینی عمل میکردند که برای تحقق مصالح خود، خون مردم را میمکیدند... این وضع ادامه داشت تا اینکه خداوند اهل حق و عدل، یعنی امت اسلامی را با نصرت و فتحی آشکار گرامی داشت؛ پس اسلام و مسلمانان عزت یافتند و کفر و کافران خوار شدند. به اذن خداوند این اتفاق دوباره رخ خواهد داد:
وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ
"و در آن روز، مؤمنان به سبب نصرت الهی شادمان میشوند؛ [خداوند] هر کس را بخواهد یاری میدهد و او شکستناپذیر و مهربان است." (سوره روم [۳۰]: ۴-۵)
و این با برپایی خلافت راشده محقق خواهد شد.
وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً
"و مىگويند: این [وعده] کى خواهد بود؟ بگو: امید است که نزدیک باشد." (سوره اسراء [۱۷]: ۵۱)
۱۹ شوال ۱۴۴۴ هـ ۲۰۲۳/۵/۹ م