پرسش:
کارشناسان پهپادی در ایالات متحده آمریکا بر این باورند که (دو پهپادی که چهارشنبه گذشته بر فراز کرملین منهدم شدند، از تعداد زیادی از سیستمهای دفاعی داخل و اطراف مسکو عبور کردهاند، که این امر نشاندهنده احتمال پرتاب آنها از داخل روسیه است. الجزیره، رویترز ۲۰۲۳/۵/۶). حمله پهپادی به کاخ کرملین در قلب مسکو در شب ۲۰۲۳/۵/۳ رخ داد. دبیر کمیته امور خارجی پارلمان اوکراین گفت که (حمله به کرملین توسط مسکو برنامهریزی شده است... الجزیره ۲۰۲۳/۵/۳). پرسش این است: آیا این حمله یک طراحی خارجی (توسط اوکراین) است، آنگونه که روسیه ادعا میکند؟ یا یک طراحی داخلی (توسط مسکو) است، آنگونه که کارشناسان آمریکایی و اوکراین میگویند؟ به عبارت دیگر: با توجه به این اظهارات متفاوت، چه کسی پشت این حمله است؟
پاسخ:
بله، ریاستجمهوری روسیه از خنثیسازی حمله دو پهپاد به کرملین خبر داد و آن را «تروریستی» توصیف کرد. اوکراین بلافاصله هرگونه دخالت در این حمله را تکذیب کرد و مسکو را متهم نمود که عمداً این موضوع را در رسانهها برجسته کرده تا هرگونه تشدید احتمالی درگیری را توجیه کند. کرملین اعلام کرد که به ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، آسیبی نرسیده است... برای درک اهداف این حمله، باید به موارد زیر توجه کرد:
نخست: پس از گذشت بیش از یک سال از جنگ در اوکراین که روسیه در فوریه ۲۰۲۲ آغاز کرد، نوعی رکود در جبهههای نبرد حاکم شده است. به استثنای نبردهای مستمر در شهر باخموت که از هشت ماه پیش ادامه دارد و برخی حملات موشکی روسیه به عمق اوکراین، بقیه جبههها شاهد رکود هستند. این رکود دو علت دارد: اول، علت طبیعی به دلیل زمستان؛ و دوم، کمبود مهمات نزد هر دو طرف. با صحبتهای مداوم درباره حمله قریبالوقوع اوکراین، حمله به کرملین وضعیت رکود جبههها را پایان داده و احتمالاً باعث تشدید تنش خواهد شد.
دوم: غرب به رهبری آمریکا از طریق حمایتهای مداوم و تدریجی از اوکراین، موفق به فرسایش روسیه شده است. رئیس گروه روسی Wagner که عمدتاً در شهر باخموت میجنگد، همواره از کمبود مهمات فریاد میزند و حتی بخشهایی از نهاد نظامی روسیه را متهم میکند که تعمداً این کار را انجام میدهند، بهویژه که بقیه جبههها در طول زمستان تقریباً متوقف بودند. همچنین، حملات روسیه به عمق اوکراین اغلب به صورت موجی صورت میگیرد؛ به این معنا که روسیه احتمالاً موشک و پهپاد کافی برای انجام حملات مستمر ندارد و گویا مقدار تولید شده در طول یک ماه را جمعآوری کرده و سپس آن را به داخل اوکراین پرتاب میکند. این خود بیانگر وضعیت فرسایش در روسیه است، علاوه بر کمبود قطعات حساس در صنایع نظامی روسیه به دلیل تحریمهای غرب. هرچند اخباری از فرسایش مهمات در غرب نیز به گوش میرسد، اما صنایع نظامی غرب برای پر کردن این شکاف تواناتر از صنایع روسیه هستند.
سوم: در نتیجه، ارتش روسیه علیرغم کارزارهای سربازگیری، بهویژه در توانمندیهای هجومی زمینی ناتوان به نظر میرسد. ساخت خندق در طول جبههها نشاندهنده ترس روسیه از حمله قریبالوقوع اوکراین با سلاحهای پیشرفته غربی است. حتی رهبر گروه Wagner حمله قریبالوقوع اوکراین را «فاجعهای برای روسیه» توصیف کرده است. اگر این موضوع را در کنار غیبت تقریبی نیروی هوایی روسیه قرار دهیم -نیرویی که در تحمیل تسلط هوایی بر آسمان اوکراین کاملاً ناتوان بوده و به حملات از دور بسنده میکند- این ضعف روسیه برای غرب و آمریکا که از پشت پرده جنگ اوکراین را مدیریت میکنند، آشکار است. به همین دلیل، برنامهریزی برای جنگ اکنون ابعادی علیه روسیه به خود گرفته است که در ابتدای جنگ تصور نمیشد؛ بهویژه که آمریکا و غرب همچنان در دور نگه داشتن شبح جنگ هستهای موفق بودهاند؛ چرا که تمام اشارههای روسیه که در سطح تهدید به استفاده از سلاحهای هستهای بود، با انتقادات گسترده و حتی ترساندن روسیه از عواقب واکنش آمریکا روبرو شده است.
چهارم: در سایه همه این شرایط، به احتمال زیاد این تابستان داغ و رها از بسیاری از محدودیتها خواهد بود. یکی از آن محدودیتها این بود که جنگ تنها در داخل اوکراین جریان داشته باشد، اما حملات متعددی در داخل خاک روسیه رخ داده بدون آنکه اوکراین مسئولیت آنها را بپذیرد. حتی پدیدهای به نام «مقاومت روسیه» مخالف حکومت پوتین ابداع شده تا گویی آنها مسئول حملات داخل روسیه هستند. این حمله به کاخ کرملین در قلب پایتخت، مسکو، غرور روسیه را به شدت جریحهدار کرد و روسیه آن را تلاشی برای ترور رئیسجمهور پوتین قلمداد نمود. فارغ از اینکه این دو پهپاد از کجا پرتاب شدهاند، رسیدن آنها به بالای گنبدهای ساختمانهای کرملین و انفجار مستقیم بر فراز آن، ضعف روسیه را نشان میدهد.
پنجم: به دلیل شوک وارده به مسکو و سراسر روسیه از جسارت این حمله که روسیه اوکراین را مسئول آن دانست، اظهارات تندی از سوی مقامات روسی صادر شد که نشاندهنده شدت شوک آنهاست:
۱- دمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه، اظهار داشت: (تنها گزینه پس از حمله رژیم کییف به کرملین، حذف فیزیکی ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین و اطرافیان اوست. مدودف روز چهارشنبه در کانال Telegram خود نوشت: «پس از حمله تروریستی امروز به کرملین، هیچ گزینهای جز حذف فیزیکی زلنسکی و دارودستهاش باقی نمانده است... اسپوتنیک روسیه، ۲۰۲۳/۵/۳)
۲- ویاچسلاو ولودین، رئیس دومای روسیه، خواستار (استفاده از «سلاحهایی شد که قادر به بازدارندگی و نابودی رژیم تروریستی کییف باشند» در پاسخ به حمله دو پهپاد به کرملین. ولودین در بیانیهای در اپلیکیشن Telegram افزود که روسیه نباید پس از این حمله با رئیسجمهور اوکراین مذاکره کند و خاطرنشان کرد که مذاکره با رژیم زلنسکی «غیرممکن است، زیرا او امنیت روسیه، اروپا و کل جهان را تهدید میکند». الجزیره نت، ۲۰۲۳/۵/۳).
به این ترتیب حجم شوکی که در پی حمله دو پهپاد به کرملین سراسر روسیه را فرا گرفته، روشن میشود.
ششم: اما این فرضیه که روسیه خود این حمله را برای تشدید جنگ در اوکراین طراحی کرده باشد، از این جهت مستبعد است که این اقدام ضربهای به غرور و سیلی به عظمت آن است و پیامی دارد مبنی بر اینکه دیگر کسی از روسیه و رئیسجمهورش نمیترسد. از سوی دیگر، روسیه قادر به تشدید مؤثر جنگ در اوکراین نیست مگر با سلاحهای هستهای، که اراده استفاده از آن را در داخل اوکراین به دلیل ترس از واکنش آمریکا ندارد. آنچه احتمال خودزنی روسیه را نفی میکند، این است که روسیه مستقیماً آمریکا را به دست داشتن در این حمله متهم کرده است. این اتهام بیسابقه است و نشاندهنده شدت شوک در مسکو از جسارت این حمله است. اظهارات مرتبط در این باره چنین است:
۱- دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اظهار داشت: (ایالات متحده آمریکا پشت حمله اوکراین به کرملین با کمک پهپادها قرار دارد و اهداف کییف را انتخاب کرده است. پسکوف در نشست خبری روز پنجشنبه «۲۰۲۳/۵/۴» گفت: «چنین تلاشهایی برای تبرئه از این موضوع، چه در کییف و چه در واشینگتن، کاملاً مضحک است. ما به خوبی میدانیم که تصمیمات درباره چنین اقدامات و حملات تروریستی در کییف گرفته نمیشود، بلکه در واشینگتن اتخاذ میگردد و کییف آنچه را که به او دستور داده شده، انجام میدهد.» آمریکا این موضوع را از زبان جان کربی، هماهنگکننده ارتباطات استراتژیک شورای امنیت ملی کاخ سفید در شبکه MSNBC تکذیب کرد و گفت: «ما هنوز نمیدانیم چه اتفاقی افتاده است و هیچ ارزیابیای انجام نمیدهیم. من تازه اظهارات دمیتری پسکوف و ادعاهای مربوط به دخالت ما در این موضوع را دیدم. من میتوانم به شما اطمینان دهم که هیچ مشارکتی از سوی ایالات متحده وجود نداشته است و هر چه بوده، ایالات متحده در آن دخالت نداشته است.» آر تی، ۲۰۲۳/۵/۴).
۲- با توجه به همه اینها، میتوان گفت که آمریکا جنگ در اوکراین را به سمتی فراتر و رها از بسیاری از محدودیتها علیه روسیه سوق میدهد؛ زیرا شاهد ضعف و فرسایش در روسیه است. حتی حمله به کرملین تهدیدی شخصی برای رئیسجمهور روسیه محسوب میشود. از اظهارات پسکوف، سخنگوی کرملین، پیداست که روسیه پیام را دریافت کرده است؛ لذا خواست به آمریکا بگوید میداند آمریکا پشت این حمله است، اما «روسیه» به دلیل ترس شدید از آمریکا، از تهدید مستقیم آن خودداری کرده و به تهدید اوکراین و حذف زلنسکی بسنده میکند.
۳- نکته دیگری که نشان میدهد این حمله چالشی برای روسیه و طراحی شده توسط آمریکاست، خارج کردن رئیسجمهور اوکراین از کشورش است. او ناگهان صبح روز حمله در هلسینکی فنلاند ظاهر شد و سپس هواپیمایش در آمستردام هلند به زمین نشست. بعداً در برنامه صدراعظم آلمان اعلام شد که پذیرای زلنسکی خواهد بود. همه اینها برای دور نگه داشتن زلنسکی از واکنش روسیه و جلوگیری از حذف او بود، آنگونه که مدودف درخواست کرده بود.
۴- اما خود آمریکا به گونهای ظاهر شد که گویی نمیخواهد درباره این حادثه اظهار نظر کند و حتی در روایت روسیه ابراز تردید کرد. (آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، گفت که گزارشهای مسکو درباره حمله ادعایی پهپادی توسط اوکراین به کرملین را دیده است اما «نمیتواند به هیچ وجه صحت آنها را تأیید کند». او گفت: «ما به سادگی نمیدانیم.» بلینکن افزود: «خواهیم دید حقایق چیست. اظهار نظر یا گمانهزنی درباره این موضوع بدون دانستن حقایق واقعاً دشوار است.» CNN عربی، ۲۰۲۳/۵/۳).
۵- آنچه به نقش آمریکا در تلاش برای قتل پوتین، رئیسجمهور روسیه، اشاره دارد، اسناد فاش شده آمریکایی در ماههای گذشته (آوریل ۲۰۲۳) است که از کشته شدن پوتین به عنوان یکی از سناریوهای جنگ سخن گفته بود. (به نظر میرسد روند افشای اسناد محرمانه از وزارت دفاع آمریکا «پنتاگون» شگفتیها و اسرار زیادی به همراه دارد، از جمله آنچه روزنامه «نیویورک تایمز» درباره یک سند اطلاعاتی محرمانه فاش کرد که شامل جزئیات برنامههای مقابله با شرایط اضطراری پس از یک سال جنگ در اوکراین است. این سند شامل تحلیلی از سوی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکاست که ۴ سناریوی فرضی و تأثیر آنها بر روند درگیری در اوکراین را مشخص میکند. این سناریوها شامل: «کشته شدن ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه... و ولودیمیر زلنسکی رئیسجمهور اوکراین... تغییر فرماندهی نیروهای مسلح روسیه... و حملات اوکراین به کرملین» است. روزنامه الشرق، ۲۰۲۳/۴/۱۲).
هفتم: خلاصه کلام اینکه حمله دو پهپاد به کاخ کرملین در مسکو، تشدید خطرناک جنگ در اوکراین است،
و نشان میدهد که آمریکا و همچنین اوکراین مزدوران کافی در داخل روسیه برای انجام حملات قدرتمندی که میتواند مسیر جنگ را تغییر دهد، در اختیار دارند. انفجارهایی در داخل روسیه با روند افزایشی آغاز شده که راهآهن، تأسیسات نفتی، برق و غیره را هدف قرار میدهند؛ یعنی عملیات انتقال جنگ از اوکراین به داخل روسیه عملاً در جریان است، و بسیار جسورانه به نظر میرسد، بهویژه که ارتش روسیه تا حد زیادی در اوکراین فرسوده شده و انجام حملات مؤثر برای تغییر مسیر جنگ برایش دشوار است. همچنین غرب و در رأس آن آمریکا، به حمایت از اوکراین با سلاحهای پیشرفتهتر برای تغییر مسیر جنگ به نفع اوکراین ادامه میدهند؛ با علم به اینکه مسیر کنونی جنگ پس از بازپسگیری شهر خرسون و مناطقی در خارکیف توسط اوکراین و همچنین خسارات سنگین روسیه در حمله هشتماهه به باخموت بدون تصرف کامل آن، به نفع روسیه نیست.
اینها ابعاد حمله به کرملین در روسیه و پیشزمینههای آن بود. همه اینها نشاندهنده تزلزل توان نظامی و امنیتی روسیه است، تا جایی که نتوانست از مرکز سیاسی خود در قلب مسکو محافظت کند! درست است که جنگ تنها بین روسیه و اوکراین نیست، بلکه آمریکا و غرب از اوکراین حمایت مادی و معنوی میکنند، اما با این حال، اینکه حمله روسیه به اوکراین بیش از یک سال طول کشیده و ثبات روسیه در مناطق اشغالی اوکراین با خسارات بزرگ مادی و انسانی همچنان به شدت متزلزل است، همگی نشاندهنده فاصله گرفتن آشکار روسیه از عنوان «دولت بزرگ» است. به نظر میرسد روسیه این را درک کرده و به همین دلیل تمام تلاش خود را به کار بست تا با تصرف کامل باخموت پیش از جشن ۹ مه ۲۰۲۳، اعتبار این عنوان را بازگرداند، اما علیرغم تشدید حملات و بسیج گروه Wagner، تا به امروز در این کار ناکام مانده است.
اما آمریکا و غرب، آنها تا آخرین سرباز اوکراینی میجنگند! آنها نمیخواهند مستقیماً وارد نبرد شوند، بلکه منافع خود را با خون دیگران محقق میکنند.
در پایان، آنچه را که پیشتر در پاسخ به پرسشی در ۲۰۲۳/۳/۱ ذکر کرده بودم، تکرار میکنم: [... این دولتهای کافر استعمارگر که در جهان امروز «بزرگ» نامیده میشوند، نه برای خیر جهان، بلکه برای شر و ضرر با یکدیگر در ستیزند. روسیه به اوکراین تجاوز میکند تا هر اوکراینی را که تکان میخورد بکشد، و آمریکا و غرب با هر فرد اوکراینی -و نه با سربازان خود- با این تجاوز میجنگند! دو طرف در اوکراین برای کشتن هر فرد اوکراینی با هم در ستیزند... این است حال این دولتهایی که در زمین تباهی میجویند و تا زمانی که منافعشان -حتی بخشی از آن- تأمین شود، برای خونهای ریخته شده ارزشی قائل نیستند... گویا تاریخ تکرار میشود؛ زمانی که دو دولت ایران (ساسانی) و روم با هم میجنگیدند، این یکی پیروز میشد و آن یکی شکست میخورد و بالعکس... و هر دو مانند ماشینی عمل میکردند که خون مردم را برای تحقق منافع خود میمکیدند... و این وضع ادامه داشت تا آنکه خداوند اهل حق و عدل، یعنی امت اسلامی را با نصرت و فتح مبین گرامی داشت، پس اسلام و مسلمانان عزت یافتند و کفر و کافران خوار گشتند. و این امر به اذن خداوند دوباره رخ خواهد داد.] و آن با برپایی خلافت راشده است.
وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ
"و در آن روز، مؤمنان به سبب نصرت الهى شادمان مىشوند. [خداوند] هر كس را بخواهد يارى مىكند، و او شکستناپذیر و مهربان است." (سوره روم [۳۰]: ۴-۵)
وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً
"و مىگويند: آن كى خواهد بود؟ بگو: شايد كه نزديك باشد." (سوره اسراء [۱۷]: ۵۱)
۱۹ شوال ۱۴۴۴ هـ.ق. ۲۰۲۳/۰۵/۰۹ م.