پاسخ به یک پرسش
پرسش: مردم سودان امروز ۲۰۲۱/۱۰/۲۵ با تحرکات شعلهور ارتش از خواب بیدار شدند که اقدام به بازداشت برخی وزرا و تعدادی از شرکتکنندگان در حاکمیت انتقالی غیرنظامی و سپس بازداشت خودِ نخستوزیر، حمدوک، نمود... پس از آن، برهان در یک سخنرانی تلویزیونی وضعیت فوقالعاده اعلام کرد و شورای حاکمیت و شورای وزیران را منحل، مدیران ایالتها و معاونان وزارتخانهها را برکنار کرد و از مدیران کل خواست تا امور وزارتخانهها را اداره کنند... او اعلام کرد که سند قانون اساسی را لغو نکرده، اما مواد اساسی آن را طبق گفتههایش در سخنرانی ملغی نموده است؛ و مدعی شد که میخواهد مسیر انقلاب را تصحیح کند نه اینکه انقلاب را لغو نماید! همه اینها ناگهانی رخ داد، گویی بخش غیرنظامی در قدرت از آن مطلع نبود؛ چگونه چنین چیزی ممکن است؟ و آیا سودان سالهای طولانی در کشمکش باقی خواهد ماند و مردم در این مدت طعم فقر و بدبختی را خواهند چشید؟ با تشکر.
پاسخ: برادر عزیز، از بخش پایانی سخنت شروع میکنم؛ اینکه گفتی (این کار ناگهانی انجام شد)، واقعیت چنین نیست. هر کس از ابتدای مشارکت ارتش و غیرنظامیان در قدرت، در امور تدبر میکرد، درمییافت که این مشارکت دوام نخواهد یافت. چرا که دو طرف پیرو دو جهت متفاوت هستند؛ برهان، حمیدتی و یارانشان مورد حمایت آمریکا هستند و حمدوک و گروهش مورد حمایت اروپا و بهویژه بریتانیا میباشند. برهان و حمدوک هر کدام برای مصلحت جهتی که از آن پیروی میکنند عمل میکنند و فرسنگها از مصلحت مردم دور هستند؛ زیرا «رعایت امور» (جهانداری) که اسلام به آن فرامیخواند، نزد هیچیک از آنها جایگاهی ندارد! این از یک سو، و از سوی دیگر، حکومت با یک سر اداره میشود نه با دو سر که در تضاد کامل با یکدیگر باشند! ما پیش از این در تاریخ ۲۰۱۹/۹/۲۳، یعنی در ابتدای مشارکت دو طرف در قدرت، پاسخی درباره این مسئله صادر کردیم که در آن درباره توافق جناح نظامی با جناح غیرنظامی برای تقسیم قدرت چنین آمده بود: «اما آنچه انتظار میرود این است که آمریکا و بریتانیا با آرامش در کنار هم همزیستی نخواهند کرد؛ زیرا منافع آنها متفاوت و ابزارهای محلیشان تابع آنها هستند. بنابراین هر یک از دو طرف برای خنثی کردن تحرکات دیگری تلاش خواهد کرد! با پیگیری حوادث جاری، تدبر در متعلقات آن و بررسی دقیق اظهارات داخلی و خارجی، بهویژه مقامات آمریکایی و اروپایی... میتوان وسایلی را که هر یک از دو طرف برای ایجاد مضیقه برای رقیب خود، تسلط بر او و سپس حذف او از قدرت به کار میگیرند، ترجیح داد...». ما این موارد را در آنجا ذکر کردیم و همین اتفاق نیز عملاً رخ داد. برای روشن شدن جریان امور، موارد زیر را بررسی میکنیم:
اول: وضعیت سودان و درگیری در آن:
۱- سودان یک کشور اسلامی باسابقه است، اما آمریکا با نفوذ بینالمللی، ابزارهای منطقهای و مهمتر از همه از طریق مزدوران محلیاش بر آن مسلط شده است. در حالی که نظام حاکم در سودان به شکلی ذلیلانه به سیاستهای آمریکا خدمت میکند، مردم سودان با ظلم، گرسنگی، محرومیت و بیکاری دست و پنجه نرم میکنند. هرگاه مردم سودان با یک انتفاضه یا انقلاب برای تغییر و برپایی اسلام بپا میخیزند، این حاکمان موانع، سنگرها و هراسهایی را در برابر آنها قرار میدهند تا مانع رسیدن آنها به اهدافشان شوند؛ اهدافی که همان اهداف سودانیها و کل امت اسلامی است. سپس درگیری را از نبرد امت علیه حاکمان مزدور، به درگیری میان مزدوران آمریکا (صاحبان نفوذ نسبتاً جدید در سودان) و مزدوران بریتانیا (صاحب نفوذ قدیمی از زمان استعمار سودان) تغییر دادند. با این معادله درگیری، مزدوران آمریکا تضمین میکنند که امت در سودان از حقیقت نبرد بین اسلام و مزدوران کشورهای کافر دور بماند.
۲- از آنجا که مزدوران آمریکا (شورای نظامی) توسط آنچه «سند قانون اساسی» نامیده میشود، با مزدوران انگلیسی و اروپایی (رهبران نیروهای آزادی و تغییر و هسته اصلی آن یعنی تجمع صنفی و احزاب وفادار و جنبشهای مسلحانه) درگیر بودند؛ سندی که در ۲۱ اوت ۲۰۱۹ بین دو طرف امضا شد. مقرر شده بود که نظامیان به مدت ۲۱ ماه ریاست شورای حاکمیت را بر عهده داشته باشند و سپس غیرنظامیان به مدت ۱۸ ماه (از می گذشته) ریاست را بر عهده بگیرند که مجموعاً ۳۹ ماه میشد. اما پس از توافق جوبا در ۲۰۲۰/۱۰/۳ اصلاحاتی صورت گرفت و مدت زمان به ۵۳ ماه تغییر یافت، بهطوری که نوبت غیرنظامیان از نوامبر آینده آغاز میشد. به این ترتیب روشن میشود که توافق منعقد شده در سال ۲۰۱۹ بین غیرنظامیان در نیروهای آزادی و تغییر و شورای نظامی، دامی بود که شورای نظامی و پشت سر آن آمریکا برای این نیروها پهن کرده بودند؛ از طریق سپردن اولین دوره ریاست شورای حاکمیت به نظامیان و دوره دوم به غیرنظامیان. به نیروهای آزادی و تغییر القا شد که ریاست شورا، یعنی حکومت سودان را پس از ۲۱ ماه اول تحویل خواهند گرفت. اگر این امر ممکن میشد، مزدوران انگلیس و اروپا میتوانستند تغییرات گستردهای در فرماندهی ارتش و بودجه آن ایجاد کنند که نفوذ آمریکا در سودان را تهدید میکرد، و این چیزی است که آمریکا اجازه آن را نمیدهد.
۳- اما انگلیسیها موضع علنی در حمایت از مزدوران خود دارند؛ (بریتانیا روز چهارشنبه آمادگی خود را برای کمک به حل بحران سیاسی کنونی در سودان در چارچوب ابتکار نخستوزیر آن، عبدالله حمدوک، اعلام کرد... حمدوک روز چهارشنبه در خارطوم با «ویکی فورد»، وزیر مشاور بریتانیا در امور آفریقا، با حضور فرستاده بریتانیا در سودان «رابرت فیرویدر» و سفیر بریتانیا در خارطوم «جایلز لور»، دیدار کرد. فورد بر حمایت کشورش از روند انتقالی در سودان تأکید کرد و نگرانی خود را نسبت به بحران سیاسی کنونی ابراز داشت... وی افزود که لندن همچنین نگران "بحران معیشتی در نتیجه بستن جاده ملی در شرق سودان" است... فورد گفت که دولت بریتانیا آماده است تا "برای حل این مسئله در سیاق حل بحران سیاسی کشور، در چارچوب نقشه راهی که نخستوزیر سودان اعلام کرده، با دولت سودان همکاری مشترک داشته باشد". خبرگزاری آناتولی ترکیه، ۲۰۲۱/۱۰/۲۱). همچنین اعزام فرستادگان اروپایی به خارطوم برای حمایت از دولت حمدوک و فراخوان برای شکستن محاصره خفقانآور در شرق سودان ادامه یافت؛ محاصرهای که تهدید میکرد مردم را به دلیل کمبود غذا، سوخت و افزایش قیمتها علیه دولت بشوراند.
۴- این چارچوب کلی است که حوادث سودان در آن پیش رفت، و از آن حالت تضاد، درگیری و به دام انداختن رقیب که مزدوران آمریکا علیه مزدوران انگلیس و اروپا آغاز کردند، آشکار میشود. تمام اینها زمینهسازی برای خارج کردن جناح غیرنظامیِ متمایل به اروپا از صحنه سودان و انحصار قدرت توسط جناح نظامی تابع آمریکا بود. از جمله اقدامات زمینهساز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
الف- کودتای نظامی شکستخورده: وزیر دفاع سودان، سپهبد یاسین ابراهیم در ۲۰۲۱/۹/۲۱ از ناکام گذاشتن تلاش برای کودتا به رهبری سرتیپ ستاد عبدالباقی الحسن عثمان بکراوی به همراه ۲۲ افسر دیگر با درجات مختلف و درجهداران و سربازان خبر داد. با دقت در این تلاش کودتا درمییابیم که ساختگی بوده است؛ زیرا تحرکات یگانهای ارتش سودان در خارطوم که وفادار به فرماندهی نظامی (برهان و حمیدتی) بودند، نشان نمیداد که فرماندهی نظامی احساس خطر میکند. از سوی دیگر، سوابق رهبر این تلاش و حضور او در قاهره نشان میدهد که فرماندهی ارتش از تمام آنچه رخ داده، پیش از وقوع مطلع بوده است. رهبر آن تلاش کودتا، در دوران خدمت نظامی خود با برهان در عملیات «بحر الجبل» و با شمسالدین کباشی در غرب دارفور همدوره بوده است. (عربی ۲۱، ۲۰۲۱/۹/۲۲). اینها سران فرماندهی نظامی در ارتش سودان و شورای حاکمیت هستند. او در سال ۲۰۱۶ به درجه سرتیپی ارتقا یافت، یعنی در دوره رئیسجمهور بشیر، و در سال ۲۰۱۸ فرماندهی او را به خارطوم منتقل کرد که نشاندهنده اعتماد بزرگ میان او و فرماندهی نظامی است؛ و این فرماندهی نظامیِ پیرامون بشیر، همان فرماندهی شورای حاکمیت امروز است. به این معنا که این شخص به مزدوران ارشد آمریکا در فرماندهی ارتش نزدیک و مورد اعتماد بود. تصور اینکه تلاش او برای کودتا واقعی بوده باشد، جایگاهی ندارد، بلکه امری است که بین او و فرماندهی برای اهداف ترتیب دادن حکومت، پیش از فرارسیدن موعد فرضیِ تحویل فرماندهی شورای حاکمیت به غیرنظامیان، طراحی شده بود. این واقعیت که او اعلام میکرد با نیروهای پشتیبانی سریع هماهنگ نیست و در سال ۲۰۲۰ به توهین به فرمانده آن (حمیدتی) متهم شده بود، چیزی از این تصور تغییر نمیدهد. همچنین این شخص برای عمل جراحی و قطع بخشی از پایش به قاهره رفته بود و تنها حدود پنج روز قبل از تلاش ادعایی برای کودتا به خارطوم بازگشته بود!
ب- ناآرامیهای شرق سودان به منظور متشنج کردن فضا علیه دولت حمدوک یا جناح غیرنظامی در شورای حاکمیت، اعتراضاتی در شرق سودان از ۲۰۲۱/۹/۱۷ در بندر پورتسودان آغاز شد که بهسرعت گسترش یافت تا کل شرق سودان، از بنادر و خطوط لوله نفت گرفته تا جاده «ملی» رابط با پایتخت (خارطوم) را مسدود کند. حرکت کامیونهای تجاری متوقف شد و نام «شورای عالی نظارات البجه و عمودیات مستقل» به ریاست محمد الامین تُرک بر سر زبانها افتاد؛ کسی که شروع به اعلام شروط سخت و تعجیزآمیز خود به دولت حمدوک برای شکستن «محاصره خارطوم و بقیه سودان» کرد.
اما نشانههایی که ثابت میکند این انسداد گسترده و کامل، ساختگی بوده، این است که در ۲۰۲۱/۹/۱۷ در اعتراض به توافقنامه جوبا آغاز شد؛ توافقنامهای که حقوق شرق سودان را تضییع میکرد و با گروههای مسلحی امضا شده بود که بخشی از آنها برای حقوق آن منطقه مبارزه میکردند. اما امضای آن توافقنامه در اکتبر ۲۰۲۰، یعنی حدود یک سال قبل بود و در آن زمان این اعتراضات با این شدت کشنده بروز نکرد. پس این اعتراضات از این جهت که با زمان امضای توافقنامه همزمان نبود، ساختگی است. اما اینکه جناح نظامی پشت آن اعتراضات بود، به این دلیل است که عبدالفتاح برهان آن را «سیاسی» توصیف کرد و گفت: «آنچه از انسداد در شرق رخ میدهد... امری سیاسی است و باید با آن برخورد سیاسی شود». (ایندیپندنت عربی، ۲۰۲۱/۹/۳۰). به این معنا که ارتش از مسئولیت خود برای حل این بحران شانه خالی میکند، در حالی که این بحران ماهیت امنیتی دارد و زندگی تقریباً تمام مردم سودان را تحت تأثیر قرار داده است.
ج- مطالبه انحلال دولت و توقف جلسات در شورای حاکمیت تشنجآفرینی به رهبری جناح نظامی افزایش یافت و مطالبات برای انحلال دولت بالا گرفت. این مطالبات دیگر فقط از سوی نیروهای سیاسی و تظاهراتکنندگان نبود، بلکه از سوی جناح نظامی در شورای حاکمیت مطرح میشد. پس از تعلیق مکانیسمهای مشارکت بین دو جناح غیرنظامی و نظامی بعد از تلاش برای کودتا، جناح نظامی به همتای غیرنظامی خود حمله کرد؛ (تلویزیون «الشرق» گزارش داد که برهان دیروز در سخنرانی برای نظامیان در منطقه نظامی «خارطوم بحری» گفت که هرگونه راه حلی برای وضعیت سیاسی کنونی کشور، جز از طریق «انحلال دولت فعلی» عبور نخواهد کرد و افزود: "هیچ راه حلی برای وضعیت موجود جز با انحلال دولت فعلی و گسترش پایگاه احزاب سیاسی در دولت انتقالی وجود ندارد". الشرق الاوسط، ۲۰۲۱/۱۰/۱۲). همچنین، (سایت "سودان تریبون" گزارش داد که عبدالله حمدوک، نخستوزیر سودان، درخواست عبدالفتاح برهان، رئیس شورای حاکمیت و معاونش محمد حمدان دقلو (حمیدتی) برای انحلال دولت کنونی و انتصاب دولت جدید به جای آن را رد کرد؛ در حالی که دو منبع از هیئت وزیران تأکید کردند که بحران بین جناح نظامی و غیرنظامی به نقطه اول اختلافات بازگشته است. این سایت به نقل از منابع متعدد گزارش داد که رئیس شورای حاکمیت و معاونش در نشستی که دیروز با حضور سه مقام برای بررسی بحران سیاسی کشور برگزار شد، خواستار جایگزینی دولت شدند. برهان همچنین خواستار تعلیق فعالیت کمیته پاکسازی نظام منحل شده، موسوم به "کمیته رفع تمکین" شد. الجزیره نت، ۲۰۲۱/۱۰/۱۵). همچنین (حمدوک بحران کنونی کشورش را خطرناکترین بحران پیش روی دولت انتقالی پس از سقوط نظام سابق توصیف کرد و همه طرفها را به وحدت فراخواند تا کشور به هرج و مرج کشیده نشود. بیبیسی، ۲۰۲۱/۱۰/۱۸).
با این حوادث فزاینده در دو ماه اخیر، آشکار شد که جناح نظامی به رهبری عبدالفتاح برهان و معاونش محمد حمدان دقلو (حمیدتی)، مرحله انتقالی را به سوی نامعلومی سوق دادهاند؛ (حمیدتی در بیانیهای گفت: "تحویل ریاست شورای حاکمیت به غیرنظامیان پیشرس است و در حال حاضر جزو برنامهها نیست" و افزود: "تصویرسازی اینکه آنچه اکنون رخ میدهد به دلیل نزدیک شدن زمان تحویل شورا به غیرنظامیان است، دروغ و شرمآور است". عربی ۲۱، ۲۰۲۱/۱۰/۸).
دوم: انقسام در نیروهای آزادی و تغییر:
آنچه خواب را از چشمان دولت حمدوک ربوده، این است که نیروهای آزادی و تغییر که حمدوک را به نخستوزیری رساندند، دچار انشعاب شده و به دو بخش تقسیم شدند؛ بخش «گروه میثاق ملی» که معتقد بود مشکل در دولت حمدوک است (منی ارکو مناوی، از رهبران نیروهای آزادی و تغییر-گروه میثاق ملی، گفت که بحران واقعی در سودان درون ائتلاف آزادی و تغییر است. الجزیره نت، ۲۰۲۱/۱۰/۲۰)، و بخش دیگری که به «شورای مرکزی نیروهای آزادی و تغییر» معروف شد و نماینده احزاب کنگره سودان، امت قومی، تجمع اتحادی و حزب بعث است. در حالی که بخش اول به صورت نامحدود در برابر مقر هیئت وزیران تحصن کرده و خواستار انحلال دولت و استعفای حمدوک شد و تحصنهای سال ۲۰۱۹ علیه نظام بشیر را یادآوری کرد، بخش دوم تظاهراتهایی را برای مطالبه واگذاری قدرت به غیرنظامیان طبق سند قانون اساسی سازماندهی کرد.
یک مسئله باقی میماند و آن اینکه آیا برخی از مزدوران انگلیسی و اروپایی وفاداری خود را تغییر دادهاند؟ سخن مشخصاً درباره جبریل ابراهیم، رهبر جنبش عدالت و مساوات و وزیر دارایی فعلی در دولت حمدوک، و همچنین منی ارکو مناوی، حاکم اقلیم دارفور است. با تدبر در این امر موارد زیر روشن میشود:
۱- جبریل ابراهیم، وزیر دارایی، مورد اعتماد عبدالله حمدوک (مزدور انگلیس) بود که او را در ۲۰۲۱/۲/۸ به عنوان وزیر دارایی در کابینه جدیدش منصوب کرد. پیش از آن، یعنی در اواسط ۲۰۱۹، سفارت قطر در جریان بحران اخراج او از اتیوپی در ۲۰۱۹/۷/۲۱ از او دفاع میکرد. او پیش از آن به همراه برادرش خلیل (که توسط ارتش سودان در یک حمله هوایی کشته شد)، از مؤسسان جنبش عدالت و مساوات در دارفور و از مخالفان رهبر شبهنظامیان «جنجوید» بود که بعدها به نیروهای پشتیبانی سریع (حمیدتی) در دارفور تبدیل شدند. بریتانیا و اروپا از نیروهای مخالف نظام بشیر در دارفور سوءاستفاده میکردند و با آنها تماس و رابطه برقرار میکردند تا به نظام بشیر ضربه بزنند. او پیش از این با کشورهای امارات و چاد، یعنی دایرههای نفوذ انگلیس و اروپا، تماس داشته است؛ با توجه به همه اینها، بسیار بعید است که این شخص روابط دیرینه خود با مهرههای انگلیس و اروپا را رها کرده و به طرف دیگر، یعنی مزدوران آمریکا بپیوندد.
۲- همچنین منی ارکو مناوی؛ او یکی از فرماندهان جنگ در دارفور است که دو دهه با نظام بشیر جنگید، پیش از آنکه سلاح خود را زمین بگذارد و با قدرت در خارطوم صلح کند تا طبق توافق ابوجا به عنوان دستیار عمر بشیر بازگردد. او تا همین اواخر مورد اعتماد حمدوک، نخستوزیر فعلی بود که پس از امضای توافقنامه صلح جوبا، او را در می گذشته به عنوان حاکم دارفور منصوب کرد. به دلیل وابستگی قبیلهای، او دشمنی تاریخی با مزدور آمریکا و نایبرئیس شورای حاکمیت (حمیدتی) دارد.
۳- بنابراین به احتمال زیاد، زیرکی انگلیسیهاست که این دو مرد را به اردوگاه مزدوران آمریکا سوق داده و از اردوگاه مزدوران انگلیس و اروپا دور کرده است؛ تا اگر برهان در حذف حمدوک و گروهش از قدرت موفق شد و نظام جدیدی تشکیل داد، بریتانیا دو نفر از مردان خود را در آن وارد کرده باشد و به این ترتیب سهمی در حکومت جدید داشته باشد؛ این همان شیوه انگلیسیها در مکر و خباثت است.
سوم: با توجه به آنچه اوضاع سودان به آن منتهی شده و مسیرهای خبیثانهای که مزدوران آمریکا در پیش گرفتهاند و مسیرهای خبیثانه دیگری که مزدوران انگلیس و اروپا سعی در پیمودن آن دارند – که همگی مملو از خونریزی، ظلم، گرسنگی و بحران است – بر مردم سودان واجب است که حقیقت امر خود را دریابند و به تمام این حاکمان شکستخورده، مزدوران آمریکا، انگلیس و اروپا که خون و داراییهای مردم سودان را در خدمت این کشورهای کافر قرار میدهند، پشت کنند. آنها باید تکلیف خود را روشن کرده و صفوف خود را علیه تمام این مزدوران متحد کنند؛ هیچ فرقی میان این گروه و آن گروه نیست. آنها باید به ریسمان استوار پروردگارشان چنگ بزنند و علیه اینها و آنها بپا خیزند تا سرنگونشان کنند و نظامی را که پروردگارشان میپسندد برپا دارند: یک دولت اسلامی، خلافتی بر منهج نبوت. مردم سودان شایسته تمام این خیری هستند که خونشان را حفظ میکند، صفوفشان را متحد میسازد و نفوذ کافران را از سرزمینشان ریشهکن میکند.
وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ
"و در آن روز، مؤمنان از نصرت الهی شادمان میشوند. (الله) هر کس را که بخواهد یاری میدهد؛ و اوست شکستناپذیر و مهربان." (روم: ۴-۵)
۱۸ ربیعالاول ۱۴۴۳ هـ.ق ۲۰۲۱/۱۰/۲۵ م