پرسش:
لیر ترکیه در یک روز (۲۰۱۸/۸/۱۰) به میزان ۱۴٪ سقوط کرد، در حالی که از ابتدای سال جاری میلادی به طور مداوم بیش از ۲۱٪ کاهش ارزش داشت... این سقوط با اعمال تعرفههای گمرکی آمریکا بر فولاد و آلومینیوم وارداتی از ترکیه و همچنین مطرح کردن مسئله بازداشت کشیش آمریکایی در ترکیه از سال ۲۰۱۶ و درخواست آزادی وی، شدت یافت... دلایل این اتفاقات چیست؟ و این بحران به کجا ختم خواهد شد؟ خداوند به شما پاداش خیر دهد.
پاسخ:
برای روشن شدن پاسخ، باید امور زیر را مورد تدبر قرار داد:
نخست: بحران لیر و سقوط مداوم آن در دورههای مختلف:
۱- کار با لیر در سال ۱۹۲۷ و پس از نابودی خلافت و از میان رفتن نظام پولی آن که مبتنی بر طلا و نقره بود، در برابر تقریباً یک دلار آغاز شد... داستان سقوط لیر از سال ۱۹۳۳ شروع شد و هر دلار معادل دو لیر گشت... پس از آن روند سقوط شتاب گرفت تا جایی که در سال ۲۰۰۱، هر دلار معادل یک میلیون و ۶۵۰ هزار لیر شد. در آن زمان بحران در اقتصاد ترکیه تحت فشارهای صندوق بینالمللی پول به اوج خود رسید و دولت «اجاوید» (متمایل به انگلیس) متزلزل شد... سپس انتخابات سال ۲۰۰۲ برگزار شد و اردوغان و حزبش با حمایت آمریکا در آن پیروز شده و دولت را تشکیل دادند. دولت وی تصمیم به حذف ۶ صفر از پول ملی گرفت که پارلمان با آن موافقت کرد و اجرای آن از ۲۰۰۵/۱/۱ آغاز شد؛ در نتیجه هر دلار معادل ۱.۷۹ لیر گشت. اما این ثبات چندان دوام نیاورد و از سال ۲۰۱۳ لیر دوباره شروع به سقوط کرد. لیر طی ۹ ماه تا ابتدای سال ۲۰۱۴ سقوط بزرگی را ثبت کرد و ۳۰٪ از ارزش خود را از دست داد و این روند تا امروز متوقف نشده است. دولت اردوغان تلاش کرد تا جلوی این سقوط را بگیرد و ثبات را حفظ کند اما نتوانست. از ابتدای سال ۲۰۱۸ لیر به شکل چشمگیری سقوط کرد، به طوری که تا میانه سال، حدود ۲۱٪ از ارزش خود را طی ۶ ماه از دست داد...
۲- پس از آن، در ۲۶ ژوئیه سال جاری، بحران به شکلی جنجالی روی سطح آمد؛ یعنی زمانی که ترامپ و معاونش مایک پنس تهدید کردند که اگر «برانسون» فوراً آزاد نشود، تحریمهایی علیه ترکیه اعمال خواهند کرد... سپس لیر در اواخر ژوئیه در برابر دلار کاهش بیشتری یافت و به ۴.۹۱ لیر رسید، در حالی که پیش از تصمیم بانک مرکزی ترکیه برای ثابت نگه داشتن نرخ بهره ربوی در ۱۷.۷۵٪ بدون افزایش، قیمت آن ۴.۷۶ لیر بود. (بانک مرکزی ترکیه روز سهشنبه برخلاف پیشبینیها که از افزایش نرخ بهره پس از صعود تورم به بالاترین سطح در ۱۴ سال اخیر خبر میدادند، نرخ بهره را تغییر نداد... و نرخ بازخرید یکهفتهای را در ۱۷.۷۵٪ ثابت نگه داشت... لیر که از ابتدای سال جاری حدود ۲۰٪ از ارزش خود را از دست داده بود، پس از این تصمیم از ۴.۷۶ به ۴.۹۱ در برابر دلار سقوط کرد... منبع: اسکای نیوز عربی - سهشنبه ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۸).
۳- پس از آن، اعلام تصمیم تحریمها در توئیت ترامپ در توییتر صورت گرفت و به دنبال آن سقوط لیر ترکیه در برابر دلار شتاب یافت... آنکارا برای مهار بحران با واشنگتن، در ۷ اوت هیئتی را به ریاست معاون وزیر امور خارجه برای مذاکره با همتای آمریکاییاش جهت بررسی بحران کشیش برانسون اعزام کرد، اما مذاکرات دو طرف به نتیجه نرسید. به محض اینکه هیئت ترکیهای در ۹ اوت مسیر بازگشت به کشور را در پیش گرفت، ترامپ در روز جمعه ۱۰ اوت با توئیتی در حساب خود در شبکه اجتماعی توییتر، با افزایش تعرفه واردات فولاد و آلومینیوم از ترکیه (آلومینیوم ۲۰ درصد و فولاد ۵۰ درصد)، بنزین بر آتش ریخت. در نتیجه لیر دوباره سقوط کرد و در معاملات اولیه در آسیا و اقیانوسیه به رکورد بیسابقه ۷.۲۴ لیر در برابر دلار رسید. پول ترکیه از ابتدای سال جاری حدود ۴۰ درصد از ارزش خود را از دست داد و تنها در هفته دوم اوت، لیر معادل ۲۰ درصد ارزش خود را در برابر دلار از دست داد. (ترامپ افزود: «هماکنون دستور دوبرابر کردن تعرفههای فولاد و آلومینیوم را صادر کردم... ۲۰۱۸/۰۸/۱۰ https://arabi21.com)
۴- به این ترتیب، بحران مالی میان آمریکا و ترکیه در ظاهر چنین به نظر میرسد که نتیجه پرونده کشیش برانسون و تمایل رئیسجمهور آمریکا برای راضی کردن بخش مسیحی اصولگرا در پایگاه انتخاباتیاش، آن هم تنها چند ماه پیش از انتخابات میاندورهای کنگره است. اما حقیقت این است که پرونده کشیش برانسون برای سرپوش گذاشتن بر دلایل واقعی فروپاشی لیر ترکیه به کار گرفته شد؛ این یک بحران سیاسی است که ایالات متحده برای ضربه زدن به اروپا آن را تغذیه میکند، همانطور که تبیین خواهیم کرد... زیرا نشانههای بحران حتی پیش از اختلاف ترکها با آمریکاییها وجود داشت و دولت ترکیه زمان انتخابات را از نوامبر ۲۰۱۹ به ژوئن امسال جلو انداخت تا از هرگونه تشدید بحران که ممکن بود بر نتایج انتخابات تأثیر بگذارد، پیشگیری کند... خود اردوغان نیز به این موضوع اعتراف کرد و گفت: «به فضل جلو انداختن تاریخ انتخابات، خود را برای آثار یک زلزله اقتصادی ویرانگر آماده میکنیم، وگرنه نخواهیم توانست بدون تحمل خسارت از این دوره عبور کنیم.» (صفحه اخبار ترکیه ۲۰۱۸/۴/۲۰). یعنی تدهور ارزش لیر پیش از موضوع کشیش و پیش از افزایش تعرفهها بود؛ به ویژه آنکه برانسون از سال ۲۰۱۶ زندانی است، لذا معنا ندارد که آمریکا در این زمان به خاطر او به تحریم ترکیه متوسل شود، خصوصاً وقتی میزان بیتوجهی ایالات متحده به دین و حقوق بشر مشخص است...
۵- اما دلایل واقعی پشت سقوط سریع پول ترکیه به مجموعهای از عوامل بازمیگردد که بارزترین آنها عبارتند از:
الف- حجم بالای وامگیری، به ویژه توسط بخش خصوصی طی ده سال اخیر... به طوری که خزانهداری ترکیه در سپتامبر ۲۰۱۷ اعلام کرد کل بدهیهای خارجی ترکیه به ۴۳۸ میلیارد دلار رسیده است... و برنامهریزی شده که حدود ۱۱ میلیارد دلار برای خدمات بدهیِ بالغ بر ۴۳ میلیارد دلار طی سال ۲۰۱۸ پرداخت شود: خزانهداری ترکیه در بیانیهای در ۲۰۱۷/۱۰/۳۱ اعلام کرد: («برنامهریزی شده تا ۱۰.۹۲ میلیارد دلار به عنوان بخشی از مبلغ تقریبی ۴۳.۱ میلیارد دلار برای خدمات بدهی در سال ۲۰۱۸ پرداخت شود»... و نرخ تورم اخیراً به بیش از ۱۰٪ رسیده است... خبرگزاری آناتولی ۲۰۱۷/۱۰/۳۱). به این ترتیب زنگهای خطر به شدت به صدا درآمد، تا اینکه اخیراً مستشاری خزانهداری ترکیه اعلام کرد: («کل بدهیهای خارجی ترکیه برای سه ماهه اول سال از تاریخ ۲۰۱۸/۳/۳۱ مبلغ ۴۶۶.۱ میلیارد دلار است»... خبرگزاری آناتولی ۲۰۱۸/۶/۲۹). در اینجا باید اشاره کرد که بخش مهمی از این بدهیها در اصل مربوط به پروژههای دولتی است، اما بخش خصوصی اجرای آنها را بر عهده گرفته و تأمین مالی کرده است... زیرا دولت اردوغان طی ده سال گذشته تلاش کرد با واگذاری این پروژهها به بخش خصوصی که برای اجرای آنها از خارج وام میگیرد، از بدهیهای دولت بکاهد... لذا بخش خصوصی امروز بخشی از این بدهیها را بر دوش میکشد و این یک حیله سیاسی است تا دولت همیشه بتواند به کم بودن بدهیهای خارجیاش ببالد!
ب- کسری تجاری میان صادرات و واردات در مقایسه با سال قبل ۳۷.۵٪ افزایش یافت و در سال ۲۰۱۷ به ۷۷.۰۶ میلیارد دلار رسید، همانطور که دادههای وزارت گمرک و تجارت ترکیه در ۲۰۱۸/۱/۲ نشان داد. این مبالغ با ارزهای سخت پرداخت میشود. ارزش صادرات ترکیه ۱۵۷.۱ میلیارد دلار بود در حالی که واردات ۲۳۴ میلیارد و ۱۵۶ میلیون دلار در سال ۲۰۱۷ بود (تلویزیون و رادیو دولتی ترکیه ۲۰۱۸/۱/۲). علاوه بر این، نرخ تورمی که در ترکیه با آمارهای رسمی از سوی «مرکز آمار رسمی ترکیه» در ۲۰۱۸/۸/۳ اعلام شد، به ۱۵.۸۵٪ رسید (خبرگزاری آناتولی ۲۰۱۸/۸/۳). این رقم برای نخستین بار از سال ۲۰۰۳ (زمان به قدرت رسیدن حزب اردوغان) به این میزان میرسد. شایان ذکر است که هدف بانک مرکزی رساندن نرخ تورم به ۵٪ برای رسیدن به استانداردهای اروپا بود، اما شکست خورد و نتوانست به این نرخ برسد و در ۸٪ متوقف شد، ولی به سرعت در سال گذشته به ۱۰٪ و امروز به حدود ۱۶٪ رسید.
ج- کاهش رتبه اقتصادی ترکیه توسط آژانسهای رتبهبندی که فشاری بر لیر ترکیه وارد کرد و اعتماد به آن و به اقتصاد ترکیه را تضعیف نمود... آژانس رتبهبندی مودیز در ۲۰۱۸/۴/۱۴ نسبت به ضعف پول ترکیه و تورم بدهیهای این کشور هشدار داد و گفت: «ضعف مزمن در پول ترکیه تأثیر منفی بر رتبهبندی بدهیهای حاکمیتی آن دارد و برای اقتصاد مشکلساز است» و به «کاهش ذخایر ارزی ترکیه» اشاره کرد (رویترز ۲۰۱۸/۴/۱۴). این آژانس رتبهبندی خود برای ترکیه را در ۲۰۱۸/۳/۱۳ از (Ba1) به (Ba2) کاهش داد. اردوغان با خشم گفت: «آژانسهای رتبهبندی اعتباری مشغول تلاش برای سوق دادن ترکیه به سمت بنبست هستند و بازارهای مالی نباید این را جدی بگیرند» (ترک پرس ۲۰۱۸/۳/۱۳). به دنبال آن آژانس رتبهبندی استاندارد اند پورز در گامی غیرمنتظره در ۲۰۱۸/۵/۲ رتبه ترکیه را کاهش داد و رتبه این کشور را از (BB) به (BB-) رساند. این آژانس اعلام کرد: («کاهش رتبه به دلیل نگرانیهای ما در مورد تدهور چشمانداز تورم و کاهش طولانیمدت نرخ ارز و نوسانات آن است»... رویترز ۲۰۱۸/۵/۲). آژانس رتبهبندی فیچ نیز به آنها پیوست و در بیانیهای گفت: («رتبه اعتباری ترکیه به دلیل افزایش تورم، کسری حساب جاری و ابهام در سیاست اقتصادی ترکیه از +BB به BB کاهش یافت»... ترک پرس ۲۰۱۸/۷/۱۴). روشن است که این آژانسهای رتبهبندی اعتباری در تأثیرگذاری بر وضعیت اقتصادی نقش دارند؛ به طوری که گاهی مشکلات اقتصادی یک کشور را پنهان میکنند، همانطور که سالها با ترکیه انجام دادند، یا آنها را آشکار کرده و بزرگنمایی میکنند تا در خدمت اهداف سیاسی باشد. این کار باعث میشود طلبکاران از وام دادن به ترکیه بترسند و خواستار بازپرداخت بدهیهای خود شوند... که این امر تقاضا برای جمعآوری ارز از بازار جهت بازپرداخت بدهیها را افزایش داده و در نتیجه ارزش لیر کاهش مییابد.
دوم: در اینجا این پرسش مطرح میشود: با توجه به اینکه بحران لیر از مدتها پیش وجود داشته، چرا در این بازه زمانی با بحران کشیش و افزایش تعرفهها بر آن فشار وارد شد؟ و چرا سقوط لیر به این شکل پرشتاب برجسته گشت، گویی تنشی میان ترکیه و آمریکا برای ضربه زدن به لیر است؟ این موضوعی خطرناک مانند اعلان جنگ است که حداقل مستلزم قطع روابط یا خروج از ناتو و غیره میباشد، اما هیچکدام از اینها رخ نداد! پس حقیقت ماجرا چیست؟ برای روشن شدن حقیقت، موارد زیر را ذکر میکنیم:
۱- دولت ترامپ همواره گفتمان «دلار قوی» در برابر پولهای جهانی تأثیرگذار و به ویژه «یورو» را در پیش گرفته است؛ لذا از کاهش نرخ بهره در منطقه یورو سوءاستفاده کرد و نرخ بهره خود را بالا برد تا سرمایهها را از اروپا به آمریکا بکشاند... آمریکا انتظار داشت انتقال پول باعث کاهش ارزش یورو در برابر دلار شود، اما نتیجه آنطور که آنها میخواستند نبود، بلکه افزایش ارزش یورو نسبت به دلار ادامه یافت؛ زیرا بانک مرکزی اروپا طرحهای مؤثری برای تشدید سیاست پولی و کاهش یا توقف خرید اوراق قرضه (تسهیل مقداری) آغاز کرد که منجر به انتقال سرمایهها از ایالات متحده به اروپا و آسیا برای دستیابی به بازدهی بهتر سرمایهگذاری شد... وقتی ترامپ در این زمینه شکست خورد، به کاهش واردات و افزایش صادرات روی آورد تا تراز تجاری را به نفع خود تغییر دهد و دلار را تقویت کند، لذا شروع به وضع تعرفه بر برخی کالاهای وارداتی کرد. (به همین دلیل وزیر بازرگانی آمریکا، ویلبر راس، در پنجشنبه ۳۱ مه ۲۰۱۸ اعلام کرد که کشورش از فردا جمعه تعرفههای گمرکی بالایی بر فولاد و آلومینیوم وارداتی از اتحادیه اروپا، چین، مکزیک و کانادا وضع خواهد کرد... ۲۰۱۸/۵/۳۱ www.dw.com)
۲- اما هیچیک از این سیاستها تقویت دلار در برابر یورو را برای ترامپ محقق نکرد... به نظر میرسد او گمشده خود را در برجسته کردن سقوط لیر ترکیه با فشار بیشتر بر آن یافته است تا از این طریق با ایجاد هراس در بازار مالی اروپا، به آن ضربه بزند؛ چرا که روابط مالی میان اروپا و ترکیه بسیار گسترده است. اکثریت سرمایهگذاریها در ترکیه اروپایی است و در سال ۲۰۱۷ به میزان ۴۲٪ افزایش یافته است. بزرگترین حجم تبادل تجاری ترکیه با اروپا است که در سال ۲۰۱۷ به ۱۶۰ میلیارد دلار رسید و تراز آن به نفع اروپا است. دو طرف شروع به بهروزرسانی توافقنامه اتحادیه گمرکی امضا شده در سال ۱۹۹۵ کردند تا هدف آن افزایش مبادلات تجاری به ۲۰۰ میلیارد دلار طی یک سال و نیم و رسیدن به ۵۰۰ میلیارد دلار طی پنج سال باشد، همانطور که وزیر اقتصاد ترکیه، نهاد زیبکچی، اعلام کرد (الشرق الاوسط ۲۰۱۷/۹/۲۹). در حالی که حجم تبادل تجاری بین ترکیه و آمریکا ۱۸.۷ میلیارد دلار است. بنابراین، هرگونه لرزه در اقتصاد ترکیه و متعاقب آن لیر ترکیه، هراس شدیدی در اقتصاد اروپا ایجاد خواهد کرد... و این هراس مالی همانطور که ترامپ انتظار دارد، ضربهای تقریباً مهلک به یورو وارد خواهد کرد...
۳- بازار اروپا واقعاً از کاهش لیر ترکیه متأثر شد:
الف- بانک مرکزی اروپا به طور فزایندهای نسبت به وضعیت بانکهای منطقه یورو در قبال ترکیه نگران است، به خصوص بانک فرانسوی BNP Paribas، بانک اسپانیایی BBVA و بانک ایتالیایی UniCredit. این سه بانک بزرگترین عملیات را در ترکیه دارند و سهام آنها حدود ۳٪ کاهش یافت. اروپا به دلیل سرمایهگذاریها، بدهیهای ترکیه به آن و حجم مبادلات تجاری، از وقایع ترکیه متأثر شده است.
ب- (طبق جدیدترین آمارهای بانک تسویه حسابهای بینالمللی، بدهی بانکهای اروپایی مستقر در ترکیه به ۲۲۴ میلیارد دلار (حدود ۲۰۰ میلیارد یورو) میرسد که بیشترین آن مربوط به بانکهای اسپانیایی است. این بانکها از سرایت بحران ترکیه بیم دارند و سهام برخی از این بانکهای اروپایی با فروپاشی لیر، بین ۱۰ تا ۲۰ درصد به دلیل بدهیهایشان در ترکیه کاهش یافته است) اسکای نیوز ۲۰۱۸/۵/۳۱.
ج- جنبه نگرانکننده دیگری در مورد بدهیهای ترکیه وجود دارد و آن عدم توانایی در بازپرداخت بدهیهاست... سرمایهگذاران ترکیهای ۸۲.۳ میلیارد دلار به بانکهای اسپانیایی، ۳۸.۴ میلیارد دلار به بانکهای فرانسوی و ۱۷ میلیارد دلار به بانکهای ایتالیایی بدهکارند. از اینجا هشدارها در اروپا آغاز میشود و سهام بانکهای مذکور ارزش خود را از دست دادهاند: https://www.ft.com/content/51311230-9be7-11e8-9702-5946bae86e6d
همچنین کاهش ارزش لیر احتمال ناتوانی ترکیه در بازپرداخت وامهایش را مطرح میکند که منجر به تأثیر گسترده بر اروپا میشود...
د- گزارشها حاکی از آن است که شرکتهای بزرگ ترکیه که بیش از ۲۲۰ میلیارد دلار بدهی دارند، پس از سقوط لیر، از دولت درخواست حمایت در برابر طلبکاران کردهاند. از جمله این شرکتها، گروه «دوغوش» به مدیریت میلیاردر فرید شاهینک است که از بانکها خواسته بدهیهای ارزی به ارزش میلیاردها دلار را بازتولید (امکانسنجی مجدد) کنند؛ برخی برآوردها حاکی از آن است که کل بدهیهایی که درخواست بازتولید آنها شده، حدود ۲۰ میلیارد دلار است...
ه- اتحادیه اتاقهای صنایع و بازرگانی آلمان اعلام کرد که حدود ۶ هزار و ۵۰۰ شرکت آلمانی در داخل ترکیه از وضعیت ابهامآمیز اقتصاد ترکیه متأثر شدهاند و اشاره کرد که شرکتهای آلمانی در حال صرفنظر کردن از تزریق سرمایهگذاریهای جدید در بازار ترکیه هستند. (۲۰۱۸/۸/۱۳ www.lebanon24.com)
**سوم: به این ترتیب، تمرکز بر بحران لیر و این سقوط پرشتاب در نتیجه اقدامات آمریکا، برای ایجاد لرزهای شدید در اقتصاد اروپا و در نتیجه ضربه زدن به یورو و کاهش ارزش آن در برابر دلار بود... با اینکه فشارهای آمریکا بر لیر بر معیشت مردم در ترکیه تأثیر میگذارد، اما ترامپ به این موضوع اهمیتی نمیدهد... اگرچه قلدری ترامپ برای ضربه زدن به هر پولی که با دلار رقابت میکند، طبق روحیه گاوچرانها که در خون اوست، قابل درک است، اما تعجبآور این است که اردوغان این را درک نمیکند و از آنچه ترامپ انجام داده شگفتزده میشود که چگونه او با متحدش به خاطر یک کشیش چنین میکند؟! او در جمعی در شهر «اونیه» در ساحل دریای سیاه گفت: («تلاش برای تسلیم کردن ترکیه از طریق تهدید به خاطر یک کشیش اشتباه است» و افزود: «دوباره به کسانی در آمریکا میگویم: شرم بر شما باد. شما شریک استراتژیک خود در پیمان آتلانتیک را با یک کشیش عوض میکنید» منبع: سایت الانباء، یکشنبه ۲۰۱۸/۸/۱۲). سپس او با تضرع و اندوه رو به ترامپ میگوید که ترکیه خدمات زیادی به آمریکا کرده و در راه آن جنگیده است! وی در مقالهای با عنوان «بحران با ایالات متحده را چگونه میبینید» که در روزنامه نیویورک تایمز آمریکا در تاریخ ۲۰۱۸/۸/۱۱ منتشر شد، میگوید: (... ترکیه و آمریکا شرکای استراتژیک و متحدان ناتو از ۶۰ سال پیش هستند و با دشواریهای مشترکی در دوره جنگ سرد و پس از آن مواجه بودهاند... ترکیه در تمام سالها برای کمک به ایالات متحده شتافته است... نیروهای ما با آنها در کره جنگیدند... در تاریکترین زمان بحران موشکی کوبا، ما با اجازه دادن به ایالات متحده برای استقرار موشکهای ژوپیتر در خاکمان به آرام کردن بحران کمک کردیم. ترکیه نیروهای خود را به افغانستان فرستاد تا مأموریت پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) موفق شود، آن هم زمانی که آمریکا منتظر دوستان و متحدانش برای پاسخ به عاملان حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر بود). به این ترتیب اردوغان وفاداری خود را به آمریکا، دشمن اسلام و مسلمانان، نشان میدهد و آمریکا نیز با بیقدری به او پاداش میدهد!
چهارم: اما در مورد سرنوشت این بحران میان آمریکا و ترکیه و مشکل لیر ترکیه، پیشبینی ما به شرح زیر است:
۱- از آنجا که هدف از فشار آمریکا بر لیر ترکیه که منجر به شتاب در سقوط آن شد، ایجاد هراس در اروپا برای متزلزل کردن اقتصاد اروپا و کاهش ارزش یورو به دلیل گستردگی روابط مالی و اقتصادی بین اروپا و ترکیه بود، و از آنجا که این امر واقعاً منجر به کاهش ارزش یورو در برابر دلار شده است: (... یورو روز جمعه پس از آنکه روزنامه فایننشال تایمز به نقل از دو منبع اعلام کرد بانک مرکزی اروپا نگران بانکهای اسپانیا، ایتالیا و فرانسه و وضعیت آنها در قبال ترکیه است، آسیب زیادی دید. امروز یورو به ۱.۱۳۶۵۵ دلار رسید که کمترین سطح در برابر پول آمریکا از ژوئیه ۲۰۱۷ یعنی بیش از یک سال پیش است... منبع: رویترز - دوشنبه ۲۰۱۸/۸/۱۳). بنابراین، اگر ترامپ ضربه به یورو را به شکلی که قلدریاش را راضی کند محقق کرده باشد، ممکن است با تغییر رویکرد مؤسسات رتبهبندی، دوباره از لیر حمایت کند؛ همانطور که در زمان آمدن اردوغان در سال ۲۰۰۳، زمانی که لیر سقوط کرده بود و اقتصاد در زمان «اجاوید» مضطرب بود، انجام داد و سپس با تأثیر آمریکا و ایادیاش، حباب رشد اقتصادی را با وامهای پیدرپی ایجاد کرد و رتبه ترکیه را بالا برد... و سپس برای اقتصاد در حال رشد ترکیه تبلیغ شد، در حالی که بر پایه وامها و بدهیهای ربوی بنا شده بود!
۲- اما در مورد تأثیر تعرفهها، آنها اثر چندانی ندارند؛ صادرات فولاد ترکیه به آمریکا کمی بیش از یک میلیارد دلار است (الیوم السابع ۲۰۱۸/۸/۲) و در کشوری که صادراتش در سال ۲۰۱۷ بیش از ۱۵۷ میلیارد دلار بوده، تأثیرگذار نیست (بوابه الشرق ۲۰۱۸/۱/۲). گویا مقصود، ایجاد فضای تزلزل در اقتصاد ترکیه و فضای سیاه پیرامون لیر بود تا پژواک و طنینی در اقتصاد اروپا و یورو داشته باشد که چنین هم شد...
۳- اما در مورد کشیش، حدود دو سال از بازداشت او میگذرد و اوضاع بین ترکیه و آمریکا آرام بود؛ اکنون ترامپ او را برای اهداف انتخاباتی و همچنین ایجاد جو تنش میان ترکیه و آمریکا برجسته کرده تا به تأثیرگذاری در بازارهای مالی کمک کند. او یک عامل کمکی در این جنجال است نه اصلی. بنابراین، هنگامی که ترامپ به آنچه برای یورو رخ داده بسنده کند -که انتظار میرود طولانی نباشد- آن کشیش با حفظ ظاهر برای اردوغان یا حتی بدون آن، به آمریکا تحویل داده خواهد شد.
۴- اما رنج ملت ترکیه در نتیجه فروپاشی لیر و افزایش قیمتها و سختی معیشت... برای ترامپ و کسانی که در فلک او میچرخند و مزدورانش اهمیتی ندارد... شاید این پیروان و دنبالهروها پند بگیرند یا تعقل کنند که اگر منافع اربابان اقتضا کند، هیچ وزن و ارزشی نزد آنان ندارند و هر چه بخواهند با آنان انجام میدهند، حتی اگر در آن اهانت به این پیروان یا سیاهرویی آنان باشد... «هر کس خواری را بپذیرد، خوار شدن برایش آسان میشود...»
خلاصه اینکه:
بحرانی که ترامپ از تعرفههای گمرکی، موضوع کشیش، کاهش رتبه توسط آژانسها و افشای بدهیهای ترکیه و غیره ساخته و منجر به سقوط چشمگیر لیر شد، مقصود از آن ایجاد هراس در اروپا برای متزلزل کردن اقتصاد اروپا و کاهش ارزش یورو به دلیل گستردگی روابط مالی و اقتصادی بین اروپا و ترکیه بود، که این امر واقعاً منجر به کاهش ارزش یورو در برابر دلار گشت...
از آنجا که اردوغان در مدار آمریکا میچرخد، انتظار نمیرود بحران طولانی شود؛ بلکه اگر ترامپ به کاهشی که در یورو رخ داده بسنده کند (حتی اگر آن ضربه مهلکی که امیدوار بود نباشد، که بعید هم نیست)، در آن صورت همانطور که بحران را آغاز کرد، آن را با نوعی حفظ ظاهر برای اردوغان یا بدون آن به پایان خواهد برد... سپس کشیش آزاد شده و تعرفهها لغو یا کاهش مییابند و آژانسهای رتبهبندی پس از تمدید بدهیها با وامهای جدید، رتبه ترکیه را اصلاح میکنند. در نتیجه قیمت لیر بهبود مییابد، حتی اگر به پیش از بحران بازنگردد، و ترامپ و اردوغان دوباره به گفتگوهای دوستانه بازمیگردند کأنه هیچ اتفاقی نیفتاده است!! و این ماجرا تکرار میشود... اگر منافع اربابانشان اقتضا کند به آنها توهین میکنند، و اگر اقتضا کند آنان را حذف میکنند، همانطور که پیش از این با همتایانشان چنین کردند؛ آیا پند نمیگیرند؟
إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ
«قطعاً در این [سرگذشتها] پندی است برای آنکس که قلبی [آگاه] داشته باشد، یا با دقت گوش فرا دهد در حالی که [بر حقیقت] گواه است.» (ق: ۳۷)
دوازدهم ذیالحجه ۱۴۳۹ هـ برابر با: ۲۰۱۸/۸/۲۳ م