** (سلسله پاسخهای عالم بزرگوار، عطاء بن خلیل ابو الرشته، امیر حزبالتحریر، به پرسشهای بازدیدکنندگان صفحهی فیسبوک ایشان «فقهی»)**
خطاب به ام مصعب الجعبری
سؤال:
السلام علیکم و رحمة الله و برکاته، میخواهم درباره زمینها سؤالی بپرسم: تفاوت بین زمینی که رقبه و منفعت آن متعلق به فرد است با زمینی که منفعت آن برای فرد و رقبهی آن متعلق به دولت است، چیست؟ خداوند به شما پاداش خیر دهد.
پاسخ:
و علیکم السلام و رحمة الله و برکاته
تفاوتی میان زمین عشری و خراجی وجود ندارد و هر دو یکسان هستند مگر در دو مورد:
۱- مالک زمین عشری، مالک رقبه (عین) و منفعت آن است، اما مالک زمین خراجی تنها مالک منفعت آن است و مالک رقبهی آن نیست. نتیجهی این تفاوت آن است که اگر مالک زمین عشری بخواهد زمین خود را که در مالکیت اوست وقف کند، هر زمان که بخواهد میتواند این کار را انجام دهد؛ زیرا او مالکِ عین زمین یعنی رقبهی آن است. اما اگر مالک زمین خراجی بخواهد زمینش را وقف کند، نمیتواند؛ زیرا در وقف شرط است که واقف، مالکِ عینِ چیزی باشد که آن را وقف میکند، در حالی که مالک زمین خراجی مالک عین زمین یعنی رقبهی آن نیست، بلکه فقط مالک منفعت آن است؛ زیرا رقبهی آن متعلق به بیتالمال است.
۲- در زمین عشری، زکات (نیمدهیک یا دهیک) واجب است... اما بر زمین خراجی، خراج تعلق میگیرد.
غیر از این موارد، هر دو زمین یکسان هستند و مالک بر اساس احکام شرع در آنها تصرف میکند: از قبیل خرید و فروش، ارث و غیره.
برادر شما، عطاء بن خلیل ابو الرشته