پاسخ به یک پرسش: تبیین معنای تبرج

** (سلسله پاسخ‌های عالم جلیل‌القدر، عطا بن خلیل ابوالرشته، امیر حزب‌التحریر به پرسش‌های کاربران صفحه‌ی فیس‌بوک ایشان «بخش فقهی»)**

پاسخ به یک پرسش

خطاب به: Ranood Zagl

پرسش:

شیخ بزرگوار ما، السلام علیکم و رحمة الله و برکاته؛

من آنچه را که درباره پوشیدن شلوار در برابر خویشاوندان نوشته بودید خواندم که فرموده بودید غیرشرعی است، اما دلیلی همراه آن ضمیمه نکرده بودید.. جز اینکه فرمودید این کار از مصادیق تبرج است. همان‌طور که آموخته‌ایم، تبرج به معنای هر آن چیزی است که جلب توجه کند، و نگاه جامعه به تبرج ممکن است از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد. شلوار، آن‌گونه که من در زندگی اجتماعی خاص خودمان در میان خویشاوندان می‌دانم، چیزی نیست که جلب توجه کند؛ زیرا همه در زندگی خاص (محیط خانه)، لباسی شامل پیراهن بلند و شلوار می‌پوشند. بنابراین جلب توجه نمی‌کند چون همه مثل ما هستند و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم نگاهش را به لباس تعیین می‌کند که آیا تبرج است یا خیر، یعنی جلب توجه می‌کند یا نه. از شما می‌خواهم در این باره توضیح بفرمایید...

جزاک الله خیراً؛ خداوند شما را پیروز گرداند و با نصرت‌دهندگان خویش یاری فرماید.

پاسخ:

وعلیکم السلام و رحمة الله و برکاته؛

تبرج در لغت به معنای آشکار کردن زینت و زیبایی‌های زن برای مردان است. در کتاب لسان العرب آمده است: (والتَّبَرُّجُ: إِظهار الزِّينَةِ لِلنَّاسِ الأَجانب، وَهُوهو الْمَذْمُومُ، فأَما لِلزَّوْجِ فَلَا)، «تبرج: آشکار کردن زینت برای مردان بیگانه است که امری ناپسند می‌باشد، اما برای همسر چنین نیست». در القاموس المحیط آمده است: (وتَبَرَّجَتْ: أظْهَرَتْ زِينَتَها لِلرِّجالِ.)، «تبرج کرد: یعنی زینت خود را برای مردان نمایان ساخت». در مختار الصحاح آمده است: «و (التبرج) آشکار کردن زینت و زیبایی‌های زن برای مردان است». همچنین در مقاییس اللغة آمده است: (بَرَجَ) با حروف «ب»، «ر» و «ج» دارای دو ریشه است: یکی به معنای بروز و ظهور... و تبرج از همین ریشه است و آن عبارت است از آشکار کردن زیبایی‌های زن. از واژه‌های «إظهار» (آشکار کردن) و «البروز والظهور» (نمایان شدن) چنین فهمیده می‌شود که زینت باید به گونه‌ای باشد که جلب توجه کند، گویی برای مردان جلوه‌گری می‌کند. معنای شرعی نیز تفاوتی با این ندارد، چنان‌که خداوند سبحان می‌فرماید:

وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ

«و پاهای خود را [به گونه‌ای] به زمین نکوبند تا زینتی که پنهان کرده‌اند دانسته شود.» (سوره نور [۲۴]: ۳۱)

بنابراین زن نباید هنگام راه رفتن پایش را محکم به زمین بکوبد تا صدای خلخال شنیده شود و مرد متوجه شود که او در زیر لباس بر ساق پایش زینت دارد. همه این‌ها به این معناست که تبرج در لغت و شرع، همان زینتی است که جلب توجه می‌کند.

با تطبیق این معنا بر پوشیدن شلوار در زندگی خاص (محیط خانه) در برابر خویشاوندان نامحرم (هنگامی که برای صله رحم مانند تبریک عید و امثال آن که شرع اجازه داده به خانه‌ها می‌آیند)، اگر این پوشش بدون پیراهنی بلند باشد که برجستگی‌های شلوار را در قسمت بالای ران‌ها بپوشاند، جلب توجه خواهد کرد. زن زمانی که شلوار می‌پوشد و انحنای بالای آن در قسمت ران‌ها نمایان است، جلب توجه می‌کند. اما اگر پیراهن، انحنای بالای شلوار را در قسمت ران‌ها و امثال آن بپوشاند، معمولاً جلب توجه نمی‌کند مگر در موارد غیرعادی...

الزاماً نباید نصی صریح بیاید که در آن ذکر شده باشد پوشیدن شلوار در زندگی خاص در برابر خویشاوندان نامحرم تبرج است، بلکه ادله فوق‌الذکر ماهیت و واقعیت تبرج را بیان کرده‌اند و این بر شلوار و بلوز بدون پیراهنی که انحنای بالای شلوار را بپوشاند، صدق می‌کند. از همین رو در پاسخ به پرسش مذکور چنین آمده بود: «پوشیدن شلوار از مصادیق تبرج است، بنابراین ظاهر شدن با شلوار در برابر خویشاوندان نامحرم هنگامی که برای صله رحم یا تهنیت عید می‌آیند، جایز نیست...» (پایان نقل قول). پس پاسخ درباره پوشیدن شلوار و بلوز بود، یعنی حالتی که شلوار نمایان است و با پیراهن پوشیده نشده است. این پاسخ برای برخی خواهران ابهام ایجاد کرده بود و برخی در این باره توضیح خواستند که پاسخ زیر برای آن‌ها ارسال شد:

«آنچه در سایت حزب درباره پوشیدن شلوار در خانه در برابر خویشاوندان نامحرم منتشر شده که تبرج محسوب شده و در برابر آنان جایز نیست... این پاسخ مربوط به زمانی است که شلوار نمایان باشد، یعنی شلوار و بلوز، که در این حالت تبرج محسوب می‌شود و پوشیدن آن در خانه در برابر خویشاوندان نامحرم هنگام بازدید آن‌ها از خانه مثلاً در اعیاد جایز نیست. اما اگر روی آن دامن غیر جلب‌توجه‌کننده‌ای باشد که آن را بپوشاند یا بخش بزرگی از آن را پوشش دهد... در این صورت در خانه‌اش در برابر خویشاوندان نامحرم هنگام بازدید آن‌ها برای صله رحم در اعیاد و امثال آن، تبرج محسوب نمی‌شود...» (پایان نقل قول).

از سؤال برمی‌آید که پرسش‌گر محترم از این پاسخ اطلاع نیافته است.

بدیهی است که این پاسخ مربوط به داخل خانه‌هاست، نه زندگی عمومی؛ زیرا لباس زندگی عمومی (در اجتماع) شناخته شده است و باید سه مورد در آن محقق شود: پوشاندن عورت، عدم تبرج، و پوشیدن جلباب شرعی، که پیش از این در پاسخ‌های دیگر به تفصیل به آن پرداخته‌ایم.

برادرتان عطا بن خلیل ابوالرشته

لینک پاسخ در صفحه فیس‌بوک امیر: https://web.facebook.com/AmeerhtAtabinKhalil/photos/a.122855544578192.1073741828.122848424578904/313313555532389/?type=3

لینک پاسخ در سایت امیر: http://archive.hizb-ut-tahrir.info/arabic/index.php/HTAmeer/QAsingle/3566/

لینک پاسخ در صفحه گوگل پلاس امیر: https://plus.google.com/u/0/100431756357007517653/posts/REPhydh5kTR