د هغې کوژدن شوې ښځې د عدت په اړه د پوښتنو ځواب چې مېړه یې مړ شوی وي

د حزب التحرير د امير، جلیل عالم عطاء بن خليل ابو الرشته د ځوابونو لړۍ

د خپلې فيسبوک پاڼې "فقهي" د مینوالو پوښتنو ته ځوابونه

د پوښتنې ځواب

مالک سالم او ابوبکر الفقهاء ته

د مالک سالم پوښتنه: زما شیخه، که اجازه وي یوه پوښتنه لرم: که د یوې کوژدن شوې ښځې مېړه مړ شي، ایا پر هغې عدت شته؟ او ایا هغه له خپل کوژدن څخه میراث وړي؟ الله سبحانه وتعالی دې تاسو ته خیر درکړي.

د ابوبکر الفقهاء پوښتنه: الله دې زموږ شیخ ته جزا ورکړي، ایا عدت په کوروالي (دخول) ثابتېږي که یوازې د نکاح د عقد په تړلو سره؟ ځکه داسې د طلاق پېښې شتون لري چې د ځینو لاملونو له امله پکې دخول نه وي شوی، نو ایا عدت یې یو دی؟

ځواب: السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، دا دواړه پوښتنې یو بل ته نږدې دي، نو ځکه یې د الله په غوښتنه یوځای ځوابوو:

۱- که په پوښتنه کې له "کوژدن شوې" څخه موخه هغه ښځه وي چې سړي ورته د مرکې وړاندیز کړی وي او د واده لومړنۍ هوکړه شوې وي، خو لا شرعي نکاح نه وي شوې، یعنې هغه څه چې ځینې خلک ورته "املاک" وايي لا نه وي ترسره شوي او د اړوندو شرعي احکامو سره سم ایجاب او قبول نه وي شوی... که په پوښتنه کې د کوژدې له داسې حالت څخه موخه وي چې په ځینو اسلامي هېوادونو کې دود ده، یعنې د واده لومړنۍ هوکړه خو بې له نکاح څخه... نو دا حالت واده نه ګڼل کېږي او کوژدن شوې ښځه د هغه سړي مېرمن نه ده، بلکې هغه ورته اجنبۍ ده. سړي ته ورسره خلوت کول (یوازې کېدل) روا نه دي او ښځې ته روا نه دي چې د هغه په وړاندې خپل عورت ښکاره کړي... پر داسې کوژده هغه شرعي اثار نه مرتب کېږي چې پر نکاح مرتب کېږي، لکه عدت، مهر، میراث او داسې نور.

۲- خو که له کوژدن شوې ښځې څخه موخه هغه ښځه وي چې له سړي سره یې شرعي نکاح شوې وي، نو هغه په شرعي ډول د هغه مېرمن ده. پر شرعي نکاح ځینې اثار مرتب کېږي چې په فقهي کتابونو کې یې تفصیل راغلی، موږ به یې ځینې په لاندې ټکو کې د الله په خوښه بیان کړو.

۳- هغه ښځه چې مېړه یې تر کوروالي (دخول) مخکې وفات شي، یعنې نکاح یې شوې وي خو واده یې نه وي شوی؛ دا ښځه د متوفی مېرمن ګڼل کېږي او د هغه چا شرعي عدت به تېروي چې مېړه یې مړ شوی وي، چې هغه څلور میاشتې او لس ورځې دی. ځکه چې الله سبحانه وتعالی فرمایي:

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْراً

"او له تاسو څخه چې څوک وفات شي او مېرمنې ترې پاتې شي، نو هغوی دې څلور میاشتې او لس ورځې انتظار (عدت) وکړي." (سورة البقرة: ۲۳۴)

همدارنګه ترمذي او نورو له ابن مسعود رضي الله عنه څخه روایت کړی، چې له هغه څخه د داسې سړي په اړه پوښتنه وشوه چې له یوې ښځې سره یې نکاح وکړه، مهر یې ورته ونه ټاکه او تر دخول مخکې وفات شو. ابن مسعود رضي الله عنه وویل: "د هغې لپاره د هغې د سیالانو (خپلووانو) ښځو په څېر مهر دی، نه به کم وي او نه ډېر، پر هغې عدت دی او هغې لره میراث دی." بیا معقل بن سنان الأشجعي ودرېد او ویې ویل: "رسول الله ﷺ زموږ په یوه ښځه (بروع بنت واشق) کې کټ مټ داسې پرېکړه کړې وه لکه تا چې وکړه." نو ابن مسعود رضي الله عنه پرې ډېر خوشحاله شو... ابو عیسی (ترمذي) وایي چې د ابن مسعود حدیث حسن او صحیح دی.

همدارنګه دا ښځه له خپل مړه شوي مېړه څخه میراث وړي، که څه هم دخول ورسره نه وي شوی. ځکه الله سبحانه وتعالی فرمایي:

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْواجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ

"او ستاسو لپاره ستاسو د مېرمنو د میراث نیمایي ده که هغوی اولاد ونه لري، که هغوی اولاد درلود نو ستاسو لپاره د هغوی له میراث څخه څلورمه برخه ده، وروسته له هغه چې هغوی پرې وصیت کړی وي او یا پور وي. او د مېرمنو لپاره ستاسو د میراث څلورمه برخه ده که تاسو اولاد ونه لرئ، خو که تاسو اولاد لرئ نو د هغوی لپاره ستاسو له میراث څخه اتمه برخه ده، وروسته له هغه چې تاسو پرې وصیت کړی وي او یا پور وي." (سورة النساء: ۱۲)

او د ابن مسعود رضي الله عنه د پورته ذکر شوي حدیث له مخې هم میراث ثابت دی.

۴- هغه ښځه چې مېړه یې تر نکاح وروسته او تر دخول مخکې طلاق کړي، د هغې د عدت حکم له هغې ښځې سره توپیر لري چې مېړه یې مړ شوی وي. هغه ښځه چې تر دخول مخکې طلاقه شي، په مطلق ډول هیڅ عدت نه لري. ځکه چې الله سبحانه وتعالی فرمایي:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحاً جَمِيلاً

"ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی! کله چې تاسو له مؤمنو ښځو سره نکاح وکړه او بیا مو تر لاس وروړلو (کوروالي) مخکې طلاقې کړې، نو پر هغوی ستاسو لپاره هیڅ عدت نشته چې تاسو یې حساب کړئ، نو هغوی ته (د یو څه مال په ورکولو) ګټه ورسوئ او په ښه ډول یې رخصت کړئ." (سورة الأحزاب: ۴۹)

دلته یو بل حالت شته چې اختلاف پکې دی، هغه دا چې که تر طلاق او دخول مخکې د مېړه او مېرمنې ترمنځ خلوت شوی وي. د ځینو فقهاوو په اند دا خلوت هم عدت واجبوي. د خلوت په اړه ځینې فقهي نظریات دا دي:

• د ابن قدامه په "المغني" کې راغلي: (مسئله: هغه وویل -رحمه الله تعالی-: کله چې یو سړی خپله مېرمن طلاقه کړي او خلوت یې ورسره کړی وي، نو عدت یې درې حیضونه دی، پرته له هغه حیض څخه چې طلاق پکې شوی وي. په دې مسئله کې درې فصلونه دي: لومړی فصل دا چې عدت پر هر هغې ښځې واجب دی چې مېړه یې ورسره خلوت کړی وي، که څه هم کوروالی یې ورسره نه وي کړی. د کوروالي وروسته پر طلاقه شوې ښځې د عدت د وجوب په اړه د پوهانو ترمنځ هیڅ اختلاف نشته، خو که یې خلوت ورسره کړی وي او کوروالی یې نه وي کړی او بیا یې طلاقه کړي، نو د امام احمد مذهب دا دی چې عدت پرې واجب دی.

(امام احمد او اترم په خپل سند سره له زرارة بن اوفی څخه روایت کړی چې ویلي یې دي: خلفای راشدینو پرېکړه کړې چې چا چې پرده راښکته کړه او یا یې دروازه بنده کړه، نو مهر واجب شو او عدت هم واجب شو. اترم دا له احنف څخه، هغه له عمر او علي څخه او سعید بن المسیب له عمر او زید بن ثابت څخه هم روایت کړی دی.)

دا خبره له خلفای راشدینو، زید او ابن عمر څخه هم روایت شوې ده. او عروه، علي بن الحسین، عطا، زهري، ثوري، اوزاعي، اسحاق، اصحاب الرای او شافعي (په خپل پخواني قول کې) پر همدې نظر دي.

• امام شافعي په خپل نوي قول (الجدید) کې ویلي: پر هغې عدت نشته؛ ځکه الله تعالی فرمایي: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا) [الأحزاب: ۴۹]. دا یو صریح نص دی، او دا چې هغه داسې طلاقه شوې ده چې لمس شوې نه ده، نو هغې ته ورته ده چې خلوت یې نه وي ورسره شوی.

خلاصه دا چې هغه ښځه چې تر دخول مخکې طلاقه شي عدت نه لري، مګر دا چې مېړه یې ورسره خلوت کړی وي، یعنې ثابته شي چې دوی دواړه په یوه کوټه کې سره یوځای شوي او دروازه پرې بنده شوې وي، چې په دې حالت کې د امام احمد په نزد پرې عدت واجب دی.

هیله ده چې په دې ځواب کې کفایت وي، الله ډېر پوه او د حکمت خاوند دی.

ستاسو ورور عطاء بن خليل ابو الرشته

۱۶ ذو القعدة ۱۴۴۱هـ ۲۰۲۰/۰۷/۰۷م

د امير (حفظه الله) له فيسبوک پاڼې څخه د ځواب لېنک: فيسبوک

د امير (حفظه الله) له ویبپاڼې څخه د ځواب لېنک: ویبپاڼه