پوښتنې ته ځواب: په الجزایر کې سخت لاریونونه

پوښتنه: Sky News د ۲۰۱۹/۳/۱۷ نېټه د «په څو ورځو کې... د الجزایر لاریونونه د واکمنۍ "دردمن رګ" ته رسېږي» تر سرلیک لاندې داسې خبر خپور کړ: «په الجزایر کې د تر ټولو لویې خپلواکې کارګري اتحادیې مشر وویل چې په راتلونکو څو ورځو کې یې د انرژۍ په سکټورونو کې، چې تېل او ګاز هم پکې شامل دي، د عمومي اعتصاب پلي کولو لپاره قانوني ګامونه پورته کړي دي...» بوتفلیقه د ۲۰۱۹/۳/۱۱ نېټه له خپلې نوماندۍ لاس واخیست، خو د اپرېل د ۱۸مې ټاکنې یې لغوه کړې او د ټاکنو د نېټې ټاکلو لپاره یې د یوې ملي غونډې د جوړولو اعلان وکړ. خو خلکو دا رد کړه او دا یې د هغه د اوسنۍ څلورمې دورې غځول وبلل. د ۲۰۱۹/۳/۱۵ په جمعه میلیونونه خلک واټونو ته راووتل چې دا د ۲۰۱۹/۲/۲۲ د لاریونونو له پیل راهیسې تر ټولو لویه غونډه وه. پوښتنه دا ده چې: ایا دا سخت لاریونونه، په ځانګړې توګه که د تېلو اعتصاب وشي، کورني دي که بهرني لاسونه پکې دي؟ ایا دا به د الجزایر په سیاسي ډګر کې بدلون راولي؟ او ایا بوتفلیقه به د دغو لاریونونو سره سره د خپلو وروستیو پرېکړو مطابق یو بل کال هم په واک کې پاتې شي؟

ځواب: د پوښتنو د ځواب لپاره د حالاتو بهیر او نړیوالو لاسونو ته په لاندې ډول کتنه کوو:

۱- داسې ښکاري چې لاریونونه د خلکو له خوا د دوی پر وړاندې د روان ظلم، د نظام او چارواکو د فساد، د عامه شتمنیو د لوټ او د خلکو په بېوزلۍ کې د پرېښودلو له امله طبیعي او خودجوشه وو. د دوی معیشتي حالت خراب شوی او ستونزې یې په بېلابېلو کچو زیاتې شوې دي. بوتفلیقه په خپل حکم کې استبداد وکړ، تر دې چې په ۲۰۰۸ کال کې یې په اساسي قانون کې بدلون راوست او د ولسمشرۍ د دورو محدودیت یې له منځه یووړ، چې دې کار ورته اجازه ورکړه څلور ځله پرله پسې واک ترلاسه کړي. د روغتیايي حالت له خرابوالي سره سره، چې په ۲۰۱۳ کال کې یې د مغزي سکتې له امله د خبرو او حرکت توان بایللی و، بیا یې هم د روانې میاشتې په درېیمه نېټه په رسمي ډول د خپلې نوماندۍ اسناد وړاندې کړل. له همدې امله خلک په غوسه شول او په بېلابېلو برخو کې لاریونونه په سوله ییز ډول پیل شول.

۲- د خلکو د تېرایستلو لپاره بوتفلیقه د ۲۰۱۹/۳/۱۱ نېټه ولس ته یو پیغام واستاوه او لاندې پرېکړې یې اعلان کړې: «لومړی: پنځمه دوره نشته، بلکې ما هیڅکله د هغې نیت نه درلود، ځکه زما روغتیايي حالت او عمر ماته یوازې د الجزایر د خلکو پر وړاندې د وروستي مسؤلیت د ترسره کولو اجازه راکوي چې هغه د نوي جمهوریت جوړول دي... دویم: د راتلونکي اپرېل په ۱۸مه به د ولسمشرۍ ټاکنې نه کېږي او موخه یې ستاسو غوښتنو ته ځواب ویل دي... درېیم: پرېکړه مې کړې چې په حکومت کې ژور بدلونونه راولم... څلورم: خپلواکه ملي غونډه به یو داسې بنسټ وي چې د نوي نظام د بنسټونو د جوړولو او د سمونونو د چمتو کولو بشپړ واک ولري... پنځم: د ولسمشرۍ ټاکنې به له ملي غونډې وروسته تنظیم شي...» (Algeria Radio ۲۰۱۹/۳/۱۱). دغه پیغام خلک نور هم په غوسه کړل، ځکه هغه هڅه وکړه چې خلکو ته ځان نږدې کړي او ادعا یې وکړه چې د نوماندۍ نیت یې نه درلود، په داسې حال کې چې هغه نوماند شوی و! خلک پوه شول چې بوتفلیقه په مکر او فریب سره خپله څلورمه دوره غځول غواړي او ټاکنې یې د خپلې فاسدې ډلې د نفوذ د ټینګښت لپاره لغوه کړې دي.

۳- بوتفلیقه د کوڅې د فشار له امله د ۲۰۱۹/۳/۱۱ په پرېکړو کې د احمد اویحیی حکومت لغوه کړ ترڅو وښيي چې بدلون راولي او له فساد سره مبارزه کوي؛ ګواکې خلک به په دې راضي شي چې هغه خپل یو فاسد غړی په بل داسې غړي بدل کړي! خو داسې ښکاري چې خلک په دغو مکرونو پوه دي، ځکه د ۲۰۱۹/۳/۱۵ په جمعه لاریونونه نور هم زیات شول. د نورالدین بدوي ټاکل د لومړي وزیر په توګه او د رمطان لعمامره ټاکل د لومړي وزیر د مرستیال او بهرنیو چارو وزیر په توګه هیڅ ګټه ونکړه. بدوي د ۲۰۱۹/۳/۱۴ په خبري کنفرانس کې وویل چې انتقالي دوره به له یو کال څخه زیاته نه وي او د ټاکنو ځنډول د خلکو په غوښتنه شوي دي. لعمامره هم ویلي وو چې خبرې اترې اړینې دي، خو خلک له دې هوښیار دي چې تېر ووزي. کله چې میلیونونه خلک د جمعې په ورځ (۲۰۱۹/۳/۱۵) واټونو ته راووتل، دا څرګنده شوه چې ولس بدوي او لعمامره نه غواړي او د دوی د خبرو اترو وړاندیز ردوي. نظام اوس په بندون کې دی او نیونې یې پیل کړې دي!

۴- دا څرګنده شوه چې پوځ د بوتفلیقه او د هغه د واکمنۍ ملاتړی دی. د دفاع وزارت مرستیال او د پوځ لوی درستیز احمد قاید صالح چې له بوتفلیقه سره په وفاداري مشهور دی، لاریونوال وګواښل او ویې ویل: «داسې کسان شته چې غواړي هېواد د درد او اور کلونو ته بوځي. پوځ به د امنیت او ثبات واګې په لاس کې وساتي.» (Asharq Al-Awsat, BBC ۲۰۱۹/۳/۵). هغه د فبرورۍ په ۲۶مه هم د ځواک کارولو ګواښ کړی و، خو وروسته دفاع وزارت له رسنیو وغوښتل چې د هغه ګواښونه خپاره نه کړي او له خلکو سره یې د نرمۍ خبرې پیل کړې. دا مشهوره ده چې پوځ پر هېواد کنټرول لري. بوتفلیقه وتوانېد چې فرانسوي پلوه پخواني مشران لرې کړي او خپل وفاداران راولي، نو داسې ښکاري چې د پوځ او امنیت مشران د بوتفلیقه د انګلیسي کرښې وفاداران شوي دي. د ۲۰۱۹/۳/۸ نېټه BBC قاید صالح د بوتفلیقه ښی لاس وباله چې د استخباراتو پخواني مشران لکه جنرال توفیق یې له منځه وړي دي.

۵- پدې توګه لاریونونه په خپله خوښه پیل شول، خو له پیلېدو وروسته نړیوالو لاسونو هڅه وکړه چې له هغو څخه د خپلو ګټو لپاره کار واخلي. مخکې له دې چې دا روښانه کړو، د ۲۰۱۵/۹/۲۳ د خپراوي ځینې برخې یادوم چې په الجزایر کې مو د نړیوال ټکر په اړه ویلي وو: «دا یو داسې هېواد دی چې د امریکا د پلانونو پر وړاندې یې له خپلو ګاونډیانو ډېر مقاومت کړی دی. د بن بیلا پر وړاندې د بومدین له کودتا راهیسې، چې بن بیلا د ناصر په څېر د امریکا په کرښه روان و، د برتانیا نفوذ په الجزایر کې ټینګ شوی، خو کله ناکله د ضعیفو ولسمشرانو پر مهال د فرانسې نفوذ هم لیدل شوی... بوتفلیقه له برتانیا سره نږدې اړیکې لرلې او په ۲۰۰۶ کال کې یې برتانیا ته په سفر سره دا اړیکې لا ټینګې کړې... که څه هم په پوځ کې د فرانسې پلوي ډله شته، خو هغوی تر اوسه د بوتفلیقه د ولسمشرۍ مخه نشي نیولای. برتانیا په الجزایر کې له فرانسې څخه دومره نه وېرېږي لکه له امریکا څخه چې وېرېږي...» (اقتباس پای).

۶- همدارنګه مو ویلي وو: «دا د امریکا له پلانونو سره له حقیقي ټکر څخه توپیر لري... د بېلګې په توګه:

الف- په ۱۹۷۶ کال کې له صحرا څخه د هسپانیا له وتلو وروسته، امریکا په "پولیساریو" تحریک کې د مداخلې فرصت وموند، خو د الجزایر نظام (برتانیا) ورته بیدار و. ب- امریکا هڅه وکړه چې په الجزایر کې د تروریزم ضد مبارزې په پلمه د AFRICOM ځواکونو لپاره اډه جوړه کړي، خو الجزایر په ۲۰۰۷ کال کې دا رد کړه. ج- امریکا د ۲۰۱۲ کال د مالي له پېښو څخه په ګټې اخیستنې هڅه وکړه چې الجزایر له ځان سره ملګری کړي، خو الجزایر (او تر شا یې برتانیا) دا پلان رد کړ...» (اقتباس پای).

۷- له دې څخه څرګندېږي چې د برتانیا او فرانسې ترمنځ اړیکې اوسمهال د یوې سالمې سیالۍ په څېر دي، خو د امریکا او برتانیا ترمنځ اړیکې یو تود نړیوال ټکر دی. امریکا او فرانسه هڅه کوي چې له دغو لاریونونو څخه ګټه پورته کړي ترڅو خپل اجنټان واک ته ورسوي:

• امریکا... د بهرنیو چارو وزارت ویاند روبرت پالادینو د ۲۰۱۹/۳/۵ نېټه وویل: «موږ دا لاریونونه څارل او څارنې ته به دوام ورکړو. امریکا د الجزایر د خلکو او د هغوی د سوله ییزو لاریونونو د حق ملاتړ کوي.» دا ښيي چې امریکا غواړي دا لاریونونه د ځان په ګټه وکاروي. د بوتفلیقه له پرېکړو وروسته، امریکا د هغو په اړه چوپتیا غوره کړه چې دا د پرېکړو د نه ملاتړ په مانا ده. امریکایي ورځپاڼو لکه New York Times او Washington Post هم د بوتفلیقه پرېکړې "فریب" او د واک د نه سپارلو هڅه وبلله. امریکا غواړي په الجزایر کې خپل نفوذ پراخ کړي، نه دا چې د خلکو په کیسه کې وي؛ ځکه هغې په مصر، عراق او سوریه کې خلک وځپل.

• د فرانسې دریځ... متزلزل و، کله له بوتفلیقه سره او کله یې ضد. فرانسه الجزایر خپله مستعمره ګڼي. کله چې بوتفلیقه له نوماندۍ تېر شو، ماکرون د دغه ګام هرکلی وکړ. فرانسه له یوې خوا د لاریونونو ملاتړ ښيي او له بلې خوا نه غواړي بوتفلیقه وپاروي؛ ځکه که هغه د برتانیا ځای ونه نیسي، نو د امریکا تر نفوذ د برتانیا نفوذ ته لومړیتوب ورکوي. فرانسوي رسنیو لکه Libération او Le Figaro هم د نظام ضد لاریونونه په پراخه کچه پوښلي دي.

۸- برتانیا تر اوسه کوم رسمي دریځ نه دی څرګند کړی. د برتانیا رسنۍ لکه BBC پر لاریونونو ډېر تمرکز نه کوي. دا ښيي چې برتانیا له بوتفلیقه سره ده او نه غواړي هغه راوغورځېږي. دا د برتانیا د خبیث سیاست یوه برخه ده چې د خپلو اجنټانو د ساتنې لپاره په ښکاره ځان بې طرفه ښيي.

۹- د پوښتنو لنډیز په لاندې ډول دی:

الف- لاریونونه د سیاسي او اقتصادي ظلم پر وړاندې یو طبیعي غبرګون و، ځکه بوتفلیقه او د هغه ډلې واک او مال انحصار کړی و. د هېواد د بډایه سرچینو (تېل او ګاز) سره سره خلک په فقر او بېکارۍ کې ژوند کوي.

ب- بوتفلیقه د واک پرېښودلو ته چمتو نه دی مګر دا چې مړ شي. پوځ او د برتانیا سیاسي طبقه د هغه ملاتړ کوي ځکه الجزایر په شمالي افریقا کې د امریکا د اجنټانو (لکه په لېبیا کې حفتر) پر وړاندې د برتانیا لپاره مهم دی.

ج- فرانسه په الجزایر کې استعماري ګټې لري او له برتانیا سره په دې ټکي کې متفقه ده چې د اسلام غوښتونکو پر وړاندې ودرېږي. که څه هم د فرانسې پلویان په لاریونونو کې شته، خو هغوی په احتیاط روان دي.

د- امریکا غواړي الجزایر ته ننوځي، نو د ظلم ضد خبرې کوي. امریکا غواړي په الجزایر کې د AFRICOM اډه جوړه کړي ترڅو په شمالي او غربي افریقا کې د فرانسې ځای ونیسي. هغې ته د الجزایر د خلکو برخلیک نه، بلکې د تېلو او ګازو کنټرول مهم دی.

هـ- د الجزایر خلک هوښیار دي، یو له شعارونو یې دا و: «نه واشنګټن، نه پاریس، موږ خپله ولسمشر ټاکو.» دا ښيي چې ولس پر بهرنیو مداخلو پوهېږي. د جمعې له لمانځه وروسته د لاریونونو پیلېدل د خلکو د اسلامي احساساتو ښکارندويي کوي.

و- څرنګه چې په الجزایر کې سیاسي طبقه تر ډېره برتانوي پلوه ده، نو دا احتمال کم دی چې د نظام وفاداري له برتانیا څخه فرانسې یا امریکا ته بدله شي.

ز- که څه هم بوتفلیقه په خپله حکومت نه کوي او شاوخوا ډله یې چارې پر مخ وړي، خو که فشارونه زیات شي، برتانیا ښايي د خپل مکر له مخې بوتفلیقه لرې کړي او په یو بل نوي مخ یې بدل کړي.

ح- خو دا هر څه به د خلکو درد دوا نه کړي تر څو چې نظام د الله سبحانه و تعالی او د هغه د رسول صلی الله علیه وسلم له حکمونو لرې وي. حقیقي حل د الله سبحانه و تعالی په شرع کې دی. پر لاریونوالو فرض ده چې خپله قضیه اسلام او د نبوت پر منهج خلافت وګرځوي.

فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً

"نو هر چا چې زما د لارښوونې پیروي وکړه، هغه به نه بې‌لارې کېږي او نه به په بدبختۍ اخته کېږي. او هر چا چې زما له ذکر (یاد او احکامو) څخه مخ واړاوه، نو بېشکه چې د هغه لپاره به تنګ ژوند وي." (طه: ۱۲۳-۱۲۴)

د ۱۴۴۰ هـ.ق کال د رجب ۱۴مه د ۲۰۱۹/۳/۲۱ میلادي کال