د پوښتنې ځواب: د ډیورنډ کرښې دواړو خواوو ته د افغانستان او پاکستان د امنیتي ځواکونو ترمنځ نښتې

د پوښتنې ځواب

پوښتنه: د ډیورنډ کرښې دواړو خواوو ته د افغانستان او پاکستان د امنیتي ځواکونو ترمنځ وخت ناوخت بریدونه یا نښتې رامنځته کېږي او په دغو بریدونو کې لسګونه کسان خپل ژوند له لاسه ورکوي. د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په نیمایي کې په افغانستان کې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته، د دواړو هېوادونو ترمنځ سرحدي کړکېچ زیات شوی دی. د دې لاملونه څه دي؟ ایا دا سیمه ییز لاملونه دي که بهرني؟

ځواب: د دې لاملونو د روښانه کولو لپاره لاندې ټکي څېړو:

لومړی: د افغانستان او پاکستان تاریخي او جغرافیایي واقعیت:

۱- په ۱۸۹۳م کال کې د هغه وخت د بریتانیا د بهرنیو چارو وزیر Sir Mortimer Durand او د افغانستان د شاه امیر عبدالرحمن خان ترمنځ د ځمکني سرحد د ټاکلو تړون لاسلیک شو، چې د (ډیورنډ کرښې) په نوم ونومول شوه. دا کرښه ۲۶۴۰ کیلومتره اوږده ده چې له شمال ختیځ څخه تر سویل لویدیځ پورې غځېدلې ده. دغه پوله د پاکستان او افغانستان لپاره د رسمي پولې په توګه وټاکل شوه او پښتون قوم یې د کرښې دواړو خواوو ته په دوو برخو ووېشل. د یادولو وړ ده چې په سرحدي سیمو کې مېشت مسلمانان ډېری یې پښتانه دي، چې په افغانستان کې تر ټولو لوی قوم دی او شاوخوا ۴۰٪ نفوس جوړوي، او د تېرو دوو پېړیو په اوږدو کې د افغانستان ټول واکمنان له همدوی څخه وو. پښتانه په پاکستان کې له پنجابیانو وروسته دویم لوی قوم دی. په هر صورت، افغانستان د دې کرښې له رسمیت پېژندلو ډډه کړې، په ځانګړې توګه دا چې بریتانیا په هغه وخت کې د ۱۸۹۳م کال د نومبر په ۱۲مه د ډیورنډ کرښې په ایستلو کې چې په مصنوعي ډول د خپلو استعماري ګټو لپاره ایستل شوې وه، د سیمې ډیموګرافیک، نژادي او قبیلوي جوړښت په پام کې نه و نیولی. بریتانویانو د خپلو پخوانیو په څېر د سرحدي سیمو د کنټرول لپاره ډېرې هڅې وکړې، ځکه په غرونو کې میشتې قبایل سرکشه وو او د پارس یا هند د هغو واکمنانو تر واک لاندې کېدل یې نه منل چې د پراخوالي هڅه یې کوله. بریتانیا په افغانستان باندې د ۱۸۳۹ او ۱۸۴۲ کلونو ترمنځ د یرغل پر مهال سخته نظامي ماتې خوړلې وه. بیا یې په ۱۸۷۸ کې پرې برید وکړ خو له دوو کلونو وروسته یې شاتګ وکړ، مګر د افغانستان د هغو واکمنانو له لارې یې سیاسي نفوذ ترلاسه کړ چې په ۱۸۷۹ کې یې د ګندمک تړون لاسلیک کړ او له مخې یې افغانستان د بریتانوي استعمار په ګټه چې پر اسلامي هند یې واکمني کوله، پراخې ځمکې له لاسه ورکړې. د افغانستان واکمنانو د بریتانیا له خوا د افغانستان پر بهرنیو اړیکو څارنه ومنله او خپلې اړیکې یې یوازې له هغوی سره محدودې کړې، چې په بدل کې یې بریتانیا له افغانستان سره مالي مرسته کوله...

۲- د شلمې پېړۍ په نیمایي کې، بریتانیا په دواړو هېوادونو (افغانستان او پاکستان) او د هغوی پر سیاست واکمنه وه او دا لړۍ په پاکستان کې د امریکا له خوا د طرحه شویو نظامي کودتاګانو له لارې د بریتانیا د نفوذ تر پرځېدو او په افغانستان کې د شاهي نظام له نسکورېدو او بیا د ۱۹۷۹ کال په پای کې د شوروي اتحاد د اشغال تر مهاله روانه وه. خو شوروي اتحاد په کې سخته ماتې وخوړه او له افغانستان څخه په ذلیل حالت کې ووتل. امریکا هڅه پیل کړه چې د خپلو تابعه هېوادونو (پاکستان او سعودي عربستان) له لارې د هغوی ځای ونیسي او خپل نفوذ خپور کړي. بیا په ۱۹۹۶ کې د طالبانو لومړی حکومت جوړ شو، چې امریکا په ۲۰۰۱ کې د خپل یرغل او اشغال له لارې ونړاوه. خو امریکا له ۲۰ کلن اشغال وروسته په ۲۰۲۱ کال کې په ذلیل او ماتې خوړلي حالت کې ووتله او د طالبانو تحریک د ۲۰۲۱/۸/۱۵ راهیسې د دویم ځل لپاره واک ترلاسه کړ.

دویم: د افغانستان او پاکستان ترمنځ وروستۍ نښتې:

۱- کله چې د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې د دوحې د تړون له مخې د امریکا له وتلو وروسته د طالبانو تحریک په کابل کې واکمن شو، نو د هغو سرحدي اقداماتو په وړاندې یې په لوړ غږ اعتراض پیل کړ چې پاکستان ترسره کول. په دې توګه د دواړو لورو ترمنځ په سرحدي سیمو کې پارونې په یو معمول بدلې شوې. دا پوله کله ناکله د افغان کډوالو او پښتنو کورنیو باندې د سختو محدودیتونو له امله ګرمېدله، چې پخوا به په اسانۍ سره تګ راتګ کاوه، خو اوس د نښتو شاهده وه چې د خلکو او سوداګریزو توکو د تګ راتګ او د لارو د خلاصولو لپاره په کې مرګ ژوبله اوښتله. بیا پاکستان محدودیتونه زیات کړل او په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره یې پر افغانانو ویزه جبري کړه. دغه کړکېچ هغه مهال نور هم زیات شو چې پاکستان د ۳ مترو په لوړوالي سرحدي کټارې یا اغزن تار لګول پیل کړل او په سلګونو کیلومترو باندې یې په میلیونونو ډالر ولګول، دا ټول یې د توکو او خلکو د تګ راتګ د کنټرول او د "ترهګرو" څخه د ساتنې په پلمه ترسره کړل. په دې توګه، دغه کټاره د دواړو هېوادونو ترمنځ په سرحدي سیمو کې د کړکېچ او نښتو یو لامل شو. وروسته د طالبانو حکومت پاکستاني ځواکونه د ۲۷۰۰ کیلومتره سرحد په اوږدو کې د کټارې له پاتې برخې لګولو څخه منع کړل، په داسې حال کې چې شاوخوا ۹۰٪ یې بشپړ شوی و. د اشرف غني حکومت د خپل سقوط څخه وړاندې د دې کټارې له لګولو سره موافقه کړې وه. د طالبانو حکومت هرکله چې پاکستاني ځواکونو د کټارې د بشپړولو هڅه کوله، مخه یې نیوله، چې په بېلابېلو سرحدي سیمو کې د دواړو لورو ترمنځ د نښتو او مرګ ژوبلې لامل کېدل. په سویل کې د خوست ولایت یو قومي مشر مینا ګل ځدراڼ د وضعیت په اړه داسې ویلي: (د طالبانو تحریک دریځ د پولې دواړو خواوو ته د مېشتو قبایلو له فطرت سره سمون خوري، ځکه د یوې داسې قبيلې ترمنځ کټاره نه شي لګول کېدی چې کلتور، دین او ټولنیزې اړیکې یې یو دي. د دواړو خواوو ترمنځ کورنۍ اړیکې شته، نو قبایل له پیله د کټارې له جوړولو راضي نه وو، خو د څه کولو توان یې نه درلود. د اشرف غني حکومت له پاکستان سره پر کټاره هوکړه کړې وه، خو د طالبانو تحریک د قبایلو په اهمیت پوهېږي، ځکه دوی خپله ټوله ځواکمني له همدغو قبایلو څخه اخیستې ده... العربي الجديد ۲۰۲۲/۴/۱۹)

۲- په دې توګه د دواړو هېوادونو ترمنځ حالات هغه مهال ډېر خراب شول کله چې پاکستان پر واکمنو طالبانو تور پورې کړ چې هغوی د پاکستاني طالبانو (ټي ټي پي) د بریدونو مخه نه نیسي. بیا پاکستان په افغانستان کې دننه ځینې ځایونه په دې ادعا بمبار کړل چې دا د پاکستاني طالبانو پټنځایونه دي. د دواړو لورو ترمنځ تورونه زیات شول او طالبانو پر پاکستان تور پورې کړ چې لا هم د امریکایي بې پیلوټه الوتکو لپاره لاره ورکوي چې پر افغانستان بریدونه کوي، لکه هغه برید چې په کابل کې یې د القاعده مشر ایمن الظواهري وواژه. (د طالبانو په حکومت کې د دفاع وزارت سرپرست، ملا محمد یعقوب وویل چې پاکستان باید اجازه ورنکړي چې امریکایي بې پیلوټه الوتکې د افغانستان د فضا د نقض لپاره د دوی له خاورې کار واخلي. تېره میاشت یوې امریکایي بې پیلوټه الوتکې په کابل کې د القاعده مشر ایمن الظواهري وواژه. یعقوب وویل چې د دوی د حکومت د معلوماتو له مخې، دا ډول الوتکې له پاکستان څخه افغانستان ته داخلېدې. بي بي سي، ۲۰۲۲/۸/۲۸).

۳- د پاکستان ګټې که په داخل کې وې او که په افغانستان کې، د پاکستاني طالبانو له خوا تر بریدونو لاندې راغلې. پاکستاني پوځ په افغانستان کې دننه د دغه تحریک پر مرکزونو بریدونه پیل کړل. د ۲۰۲۲ کال په اپریل کې یې پر خوست او کنړ ولایتونو هوایي بریدونه وکړل چې په پایله کې یې ۴۷ کسان ووژل شول. دا بریدونه په وزیرستان کې د پاکستاني طالبانو له خوا د هغو بریدونو په غبرګون کې وو چې ۷ پاکستاني سرتېري یې وژلي وو. د طالبانو حکومت پاکستان ته خبرداری ورکړ چې که دا ډول بریدونه تکرار شي، دوی به غلي پاتې نه شي او سخت ځواب به ورکړي. که څه هم د ۲۰۲۲/۶/۲ نېټه په کابل کې د افغانستان په منځګړیتوب د پاکستاني طالبانو او پاکستان حکومت ترمنځ د اوربند هوکړه وشوه، خو دا هوکړه هغه مهال زیانمنه شوه کله چې پاکستان د ۲۰۲۲ کال په اګسټ کې د دغه تحریک یو مشر او درې ملګري یې ووژل. پاکستان هغه په ۲۰۱۴ کال کې د نظامي ښوونځي په قتل عام کې مسوول باله چې ۱۲۶ زده کوونکي په کې وژل شوي وو. له دې وروسته د دواړو لورو له خوا نور عملیات ترسره شول... وروستۍ نښتې د ۲۰۲۲ کال د ډسمبر په ۱۵مه وشوې کله چې د پاکستاني او افغاني سرحدي ځواکونو ترمنځ د یوې اونۍ په لږ وخت کې د دویم ځل لپاره جګړه ونښته او ۱۶ پاکستاني ملکي وګړي ټپیان شول. د چمن سرحدي لاره چې یوه مهمه سوداګریزه لاره ده، د یوې اونۍ لپاره وتړل شوه. د ۲۰۲۲/۱۲/۲۰ نېټه د دواړو هېوادونو لوړپوړو نظامي او ملکي چارواکو د دوستۍ دروازې (بټه) کې غونډه وکړه ترڅو د پولو پر سر د سولې او ثبات د راوستلو هڅې وکړي، خو دا غونډه ناکامه شوه او کومه اغېزمنه پایله یې نه لرله.

درېیم: د دې نښتو انګیزه او د دواړو هېوادونو ترمنځ د کړکېچ لامل:

د دې ځواب د دوو مهمو چارو څېړلو ته اړتیا لري: د پاکستان او امریکا له خوا پر طالبانو فشارونه او پارونې، چې په لاندې ډول دي:

۱- په پاکستان کې د نظام له خوا پارونې او فشارونه:

الف- هغه څه چې پاکستان یې د افغانانو په وړاندې په خپلو پولو کې ترسره کوي، لکه پر افغانانو محدودیتونه، د هغوی د تګ راتګ مخنیوی، په افغانستان کې دننه بمبارۍ او د سرحدي کټارې لګول چې د یو واقعیت په توګه یې تپي. دا ټولې پارونې په افغانستان کې واکمن طالبان عکس العمل ته مجبوروي، نو هغوی د توپخانې په واسطه ځوابي ډزې کوي او کټارې تخریبوي، چې دا کار د دواړو خواوو ترمنځ د نښتو او کړکېچ لامل کېږي.

ب- همدارنګه په پاکستان کې د پښتنو په وړاندې د پاکستاني پوځ جګړه، د افغانستان خاورې ته د سرحدي کرښې راښکل، پر افغان کډوالو او پښتنو کورنیو سخت محدودیتونه چې پخوا یې په اسانۍ تګ راتګ کاوه، د خلکو د غصې او نښتو لامل شوی دی. پاکستان په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره پر افغانانو ویزه جبري کړه...

ج- دغه کړکېچ هغه مهال نور هم زیات شو چې پاکستاني نظام د امریکایي الوتکو لپاره لاره هواره کړه ترڅو په افغانستان کې دننه اهداف په نښه کړي، لکه په کابل کې د ایمن الظواهري وژل کېدل، لکه څنګه چې وړاندې د ملا محمد یعقوب په څرګندونو کې یادونه وشوه.

۲- د طالبانو پر نظام د امریکا له خوا فشارونه:

الف- په افغانستان کې د طالبانو د حکومت په رسمیت نه پېژندل او د هغوی حکومت یوازې د "امر واقع" (د موجود واقعیت) په توګه ګڼل. امریکا د رسمیت پېژندلو لپاره ډېر شرایط وړاندې کړل او دا یې پر طالبانو د یوې وسلې په توګه وکارول، لکه په حکومت کې د پخوانیو سیکولرانو او امریکایي ایجنټانو ګډول، د ښځو حقونه او داسې نورې غوښتنې.

ب- په بهر کې د افغانستان د شتمنیو کنګل کول او نوي حکومت ته د هغو نه سپارل، بلکې د هغو یوه برخه په غیر حکومتي برخو کې لګول ترڅو د طالبانو حکومت کمزوری کړي. همدارنګه په افغانستان کې د غرب پلوه مدني ټولنو د جوړولو هڅې کول.

ج- متحده ایالات غواړي هند د چین په وړاندې تمرکز وکړي او دا کار د پاکستان له لوري د هند د پولو د خوندي کولو له لارې کېږي. دا چاره غواړي چې پاکستان له افغانستان سره په سرحدي نښتو بوخت وساتي، ترڅو د پاکستان او افغانستان ترمنځ دا جبهه توده وي او پاکستان د هند په وړاندې جبهه ارامه کړي، ترڅو هند د چین مقابلې ته وزګار شي...

۳- د امریکا او پاکستان له لوري پر طالبانو د دغو فشارونو په تړاو، په ځانګړې توګه دا چې پاکستان اوس د شهباز شریف تر واکمنۍ لاندې (د ۲۰۲۲/۴/۱۱ راهیسې) د امریکا یو وفادار نظام لري چې بهرنی سیاست یې یوازې د امریکا له غوښتنو سره سم پر مخ ځي... د دې ټولو په تړاو لاندې ټکي روښانه کېږي:

الف- سره له دې چې امریکا په ۲۰۲۰ کال کې په دوحه کې له طالبانو سره د سولې تړون لاسلیک کړ، چې په هغه کې تحریک د "افغانستان اسلامي امارت" په نوم ژمنه وکړه چې "اجازه به ورنکړي چې د افغانستان خاوره د امریکا او د هغې د متحدینو پر ضد وکارول شي"، خو بیا هم د افغانستان خاوره د امریکایي بریدونو لاندې ده. جو بایډن د ۲۰۲۲/۸/۱ نېټه اعلان وکړ چې په کابل کې یې ایمن الظواهري وژلی دی. دا ښيي چې امریکا لا هم په افغانستان کې د خپلو استخباراتو او جاسوسانو له لارې کار کوي او پاکستان لا هم د امریکا تر نفوذ لاندې دی چې امریکا له هغه ځایه په افغانستان کې فعالیت کوي.

ب- همدارنګه دا ښيي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سرحدي نښتې د امریکا په هڅونه او فشار سره ترسره کېږي، ترڅو پاکستان په سرحدي نښتو بوخت وساتي او هند پر چین تمرکز وکړي، او همدارنګه طالبان (په ځانګړې توګه حقاني شبکه) اړ کړي چې ځینې نړیوالې هوکړې یا افکار ومني او امریکا ته تسلیم شي.

څلورم: په پای کې، امریکا او د هغوی تابعه ایجنټان په اسلامي هېوادونو کې د فساد سرچینه ده. امریکا او پلویان یې د مومنانو په حق کې هیڅ راز عهد او تړون ته ژمن نه دي.

هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ

"دوی دښمنان دي، نو ترې محتاط اوسئ." (سوره المنافقون: ۴)

له همدې امله د طالبانو له حکومت څخه دا د حیرانتیا خبره ده چې سره له دې چې امریکا د افغانستان شتمنۍ کنګل کړي او د هغې خاوره او فضا یې نقض کړې، بیا هم د هغوی چارواکي په قطر کې له امریکایي چارواکو سره ګوري... دا د استعمارګرو کافرو هېوادونو خوی دی، کفر یو ملت دی او دوی هیڅ عهد او ميثاق نه لري...

د مسلمانانو چارې به یوازې په هغه څه سمې شي چې په پیل کې پرې سمې شوې وې: یعنې پر نبوي منهج د خلافت په سیوري کې د الله د نازل شوي قانون پلي کول، چې کافران تر شا وځپي.

فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

"بیا که چېرې ته دوی په جنګ کې ومومې، نو په هغوی (داسې سخت ګوزار وکړه چې) هغه خلک ترې ووېرېږي چې د دوی تر شا دي، ترڅو هغوی پند واخلي." (سوره الانفال: ۵۷)

یو داسې خلافت چې دستور یې د الله د کتاب، د رسول الله د سنتو او هغه څه څخه اخیستل شوی وي چې هغو دواړو ورته لارښوونه کړې (د صحابه وو اجماع او شرعي قیاس)، نه یو وضعي دستور وي، که هغه د ۱۹۶۴ کال د محمد ظاهر شاه د دورې قانون وي (چې طالبانو یې د ۲۰۲۱/۹/۲۸ نېټه د منلو اعلان وکړ) او که نور وضعي قوانین وي. دا ټول د الله له حکم سره په ټکر کې دي:

وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ

"او (ای رسوله!) د هغوی ترمنځ پر هغه څه حکم وکړه چې الله نازل کړي دي او د هغوی د غوښتنو پیروي مه کوه، او له هغوی څخه ځان وساته چې تا له هغه څه څخه ونه باسي چې الله پر تا نازل کړي دي. بیا که هغوی مخ واړاوه، نو پوه شه چې الله غواړي هغوی ته د ځینو ګناهونو سزا ورکړي." (سوره المائده: ۴۹)

هغه مصیبتونه او فتنې چې په اسلامي هېوادونو کې راځي، او د کافرو استعمارګرو حرص، دا ټول د امت له خوا د الله د قانون څخه د لیرې والي او د پر نبوي منهج د راشده خلافت د نشتوالي له امله دي. دا خبره پټه نه ده بلکې د هر هوښیار او بصیرت لرونکي شخص لپاره روښانه ده.

افغانستان او پاکستان ته په کار ده چې امریکا دوی په دغو نښتو او جنجالونو بوخت کړي دي، په داسې حال کې چې هغوی د مسلمانانو ترمنځ د جنګ پر جرم نه پوهېږي او حقیقي دښمنانو (امریکا او هند) ته پام نه کوي، چې دغه نښتې بلوي ترڅو خپلې شومې موخې ترلاسه کړي... هغوی ته په کار ده چې د خپلو ترمنځ د اسلامي ورورولۍ اړیکې پیاوړې کړي، له کفر (امریکا) او نورو استعمارګرو هېوادونو سره اړیکې پرې کړي، او د خلافت د اقامې لپاره د کار کوونکو مرسته وکړي، ترڅو اسلام او مسلمانان عزتمن او کفر او کافران ذلیل شي.

وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهو الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

"او په هغه ورځ به مؤمنان د الله په مرسته خوشحاله شي. هغه چې د چا وغواړي مرسته کوي او هغه غالب او مهربان دی." (سوره الروم: ۴-۵)

د ۱۴۴۴ هـ کال د رجب شپږمه د ۲۰۲۳/۰۱/۲۸ م کال