د حزب التحرير د امير، جلیل عالم عطاء بن خليل ابو الرشته د پوښتنو د ځوابونو لړۍ
د هغه د فېسبوک پاڼې د کتونکو د پوښتنو ځوابونه (فقهي برخه)
د پوښتنې ځواب
Sondes Ragam ته
پوښتنه:
السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته زموږ امیره!
هر مسلمان غواړي چې له هغو کسانو څخه وي چې د الله تعالی لپاره اخلاص کوي او د هغه د رضا ترلاسه کولو په موخه د هغه اطاعت کوي. خو پوښتنه دا ده چې ایا د الله او د هغه د رسول اطاعت پر ما دا فرض کوي چې په ټولو هغو حکمونو او اجتهادونو کې د حزب اطاعت وکړم چې تاسو ورته رسېدلي یئ او هغه زما له پخوانیو نظرونو سره توپیر لري؟ د بېلګې په توګه: د محرمو نارینه وو او مسلمانو ښځو په وړاندې د ښځې عورت، چې ځینو علماوو پرې اجماع کړې چې له نامه څخه تر زنګانه پورې دی... همدارنګه د حایضې ښځې لخوا د قرآن لوستل چې ځینې وخت یې موده اوږده وي؟ هیله ده وضاحت ورکړئ، ځکه ناسم پوهاوی او د روښانتیا نشتوالی زموږ ترمنځ د ډېرو اندېښنو او بې ځایه خبرو لامل کېږي او ډېر وخت مو ضایع کېږي. د اوږدولواو ټینګار له امله بښنه غواړم او له الله تعالی څخه غواړم چې ستاسو بصیرت او زړه روښانه کړي.
ځواب:
وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته،
۱- په حزب کې د تبني (د نظر غوره کولو) موضوع د حزب د تاسیس له لومړۍ شېبې څخه لکه د لمر په څېر روښانه ده او ان شاء الله پکې هیڅ ډول ابهام نشته. هغه څوک چې له حزب سره د کار کولو پرېکړه کوي، هغه وخت چې د حزب غړی کېږي، قسم خوري چې د حزب التحرير نظرونه، افکار او دستور به په قول او عمل کې تبني کوي (غوره کوي یې). د دغه قسم له مخې، هغه خپل ځان د حزب په متبنیاتو (غوره شويو نظرونو) مکلفوي، یعنې دا ژمنه کوي چې هر هغه نظر به پرېږدي چې د حزب له تبني سره په ټکر کې وي، او په خپلو خبرو او عمل کې به د حزب پر متبنی نظر ولاړ وي، که هغه په فکري، سیاسي، فقهي او که په اداري چارو کې وي...
۲- له همدې امله، د حزب غړی باید په هره مسله کې د حزب لخوا پر صادر شوي نظر باندې پابند نه وي، بلکې هغه ته په کار ده چې د هغه څه ترمنځ توپیر وکړي چې شرعاً او ادارتاً پرې لازم دي، او د هغه څه ترمنځ چې شرعاً او ادارتاً پرې لازم نه دي. هغه باید پوښتنه وکړي چې ایا دغه ځانګړی نظر متبنی دی که غیر متبنی؟ که چېرې نظر متبنی وي، نو د حزب غړی دا نظر تبني کوي ځکه چې دا د ده حزبي نظر ګرځي او شرعاً او ادارتاً پرې لازم ده چې پابندي ورته وکړي، ځکه ده خپل ځان پرې مکلف کړی دی... خو که نظر متبنی نه وي، نو د حزب پر غړي یې تبني کول او عمل پرې کول لازم نه دي...
۲- د هغو بېلګو په اړه چې په پوښتنه کې یادې شوې دي:
الف- د خپلو محارمو او مسلمانو ښځو په وړاندې د ښځې عورت، لکه څنګه چې په "ټولنیز نظام" (النظام الاجتماعي) کتاب کې راغلي دي:
«... یو نارینه ته جایز ده چې د خپلو محرمو ښځو (که مسلمانې وي او که غیر مسلمانې) د مخ او لاسونو له ورغویو پرته نورو هغو غړو ته وګوري چې د زینت (ښکلا) ځایونه وي، پرته له دې چې ځانګړي غړي مشخص شي، ځکه چې په دې اړه نص (دلیل) راغلی او دا نص عام دی. الله تعالی فرمایي:
وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ
"او هغوی (ښځې) دې خپله ښکلا (زینت) نه ښکاره کوي، مګر خپلو مېړونو ته، یا خپلو پلرونو ته، یا د خپلو مېړونو پلرونو ته، یا خپلو زامنو ته، یا د خپلو مېړونو زامنو ته، یا خپلو وروڼو ته، یا د خپلو وروڼو زامنو ته، یا د خپلو خویندو زامنو ته، یا خپلو (مسلمانو) ښځو ته، یا هغو غلامانو ته چې د دوی ملکیت وي، یا هغو نارینه خدمتګارانو ته چې (د ښځو) حاجت نه لري، یا هغو ماشومانو ته چې لا تر اوسه د ښځو له پټو غړو (عورت) څخه خبر نه دي." (سورت النور [۲۴]: ۳۱)
نو دا ټول کسان کولی شي د ښځې وېښتانو، غاړې، د مټبند (بندلو) ځای، د پاولي (خلخال) ځای، د امېل ځای او نورو هغو غړو ته وګوري چې د زینت ځایونه بلل کېږي؛ ځکه الله تعالی فرمایي: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ﴾ یعنې د خپل زینت ځایونه دې نه ښکاره کوي مګر دغو کسانو ته چې په قرآن کې ذکر شوي دي. دوی ته جایز ده چې د ښځې هغو غړو ته وګوري چې د کورنيو جامو (تبذل) په حالت کې ښکاري. امام شافعي په خپل مسند کې له زینب بنت ابي سلمه څخه روایت کړی: (هغې د زبیر له مېرمنې اسماء څخه شیدې رودلې وې، وایي: نو ما هغه (زبیر) خپل پلار ګاڼه، هغه به ماته راننوت په داسې حال کې چې ما خپل سر ږمنځاوه، هغه به زما د سر ځینې وېښتان نیول او ویل به یې: مخ را واړوه). دا هم روایت شوي چې ابوسفیان کله مدینې ته د حدیبیې د تړون د نوي کولو لپاره راغی، خپله لور ام حبیبه (د رسول الله ﷺ مېرمن) ته ورغی، هغې د رسول الله ﷺ بستره ټوله کړه ترڅو هغه پرې کښېنني، خو له هغه څخه یې حجاب ونه کړ. هغې دا کیسه رسول الله ﷺ ته وکړه او هغه ﷺ پرې تایید کړه او ورته یې ونه ویل چې له ده څخه حجاب وکړه، سره له دې چې هغه مشرک و خو محرم یې و.» (د ټولنیز نظام له کتاب څخه اخیستل شوی بحث پای ته ورسېد).
موږ دا نظر د ۱۴۳۴ هـ د رجب په ۱۳مه - د ۲۰۱۳ کال د مې په ۲۳مه په یوه پوښتنه کې د یوې ښځې په وړاندې د بلې ښځې د عورت په اړه روښانه کړی و او په ځواب کې مو وویل:
«... د یوې ښځې په وړاندې د بلې ښځې د عورت په اړه دوه فقهي نظرونه شته چې دواړه استدلالي اړخونه لري:
لومړی: دا چې د یوې ښځې عورت د بلې ښځې په وړاندې د نارینه د عورت په څېر دی، یعنې له نامه څخه تر زنګانه پورې؛ ځینې فقهاء همدا نظر لري.
دویم: دا چې د یوې ښځې عورت د بلې ښځې په وړاندې د هغې ټول بدن دی، پرته له هغو ځایونو چې ښځه معمولاً ځان پرې سینګاروي. یعنې له سر پرته چې د تاج ځای دی، مخ چې د رنجو ځای دی، غاړه او سینه چې د امېل ځای دی، غوږ چې د غوږوالیو ځای دی، مټ چې د مټبند ځای دی، مړوند چې د بنګړو ځای دی، لاس چې د ګوتې (خاتم) ځای دی، پنډۍ چې د پاولي ځای دی او پښه چې د نکریزو ځای دی.
له دې پرته، یعنې د ښځې د عادي زینت له ځایونو پرته نور غړي د بلې ښځې په وړاندې عورت دی. یعنې یوازې له نامه څخه تر زنګانه پورې نه دی...
او د دې دلیل د الله تعالی دا قول دی: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ﴾. نو دا ټول کولی شي د ښځې وېښتانو، غاړې، مټبند، پاولي، امېل او نورو هغو غړو ته وګوري چې د زینت ځایونه بلل کېږي، ځکه الله تعالی فرمایي: ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ﴾ یعنې د زینت ځایونه.
په دغه ایت کې محارم ذکر شوي او همدارنګه ښځې هم ذکر شوې دي، نو د ښځو ترمنځ یو بل ته د زینت ځایونو لیدل جایز دي، مګر له زینت ځایونو پرته نور غړي د بلې ښځې په وړاندې عورت پاتې کېږي.
دا زموږ په نزد د دلیل له مخې راجح (غوره) نظر دی، او موږ "راجح" ځکه وایو چې ځینې نور بیا د ښځې عورت د بلې ښځې په وړاندې د نارینه د عورت په څېر بولي، یعنې له نامه تر زنګانه پورې.» (د پوښتنې له ځواب څخه اخیستل شوی بحث پای ته ورسېد).
هغه څه چې په "ټولنیز نظام" کتاب کې راغلي متبنی دي، ځکه د ټولنیز نظام کتاب متبنی دی لکه څنګه چې د حزب هر غړي ته معلومه ده... همدارنګه هغه څه چې د پوښتنې په ځواب کې راغلي هم متبنی دي، ځکه دا د متبنی نظر توضيح او شرحه ده... نو د حزب پر هر غړي لازم دي چې دا متبنی نظر واخلي او هغه نظر پرېږدي چې پخوا یې پرې عمل کاوه یا یې لاره...
ب- د حایضې ښځې لخوا د قرآن کریم د تلاوت موضوع زموږ په یوه ځواب کې چې په انټرنېټ کې زموږ په نوم خپور شوی او نېټه یې د ۱۴۳۶ هـ د ربیع الثاني لومړۍ - ۲۰۱۵/۰۱/۲۱ ده، داسې راغلي دي:
«د حایضې ښځې لخوا د قرآن تلاوت یوه داسې مسله ده چې د فقهاوو ترمنځ پکې اختلافي جزیات شته؛ ډېری فقهاء د حرمت (حراموالي) نظر لري او ځینې یې بیا په تفصیلاتو او شرایطو سره اجازه ورکوي...
زما په نظر غوره (راجح) دا ده چې حایضې ښځې ته د قرآن لوستل جایز نه دي، ځکه رسول الله ﷺ فرایلي دي:
لَا تَقْرَأُ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ شَيْئاً مِنَ الْقُرْآنِ
"حایضه او جنب دې د قرآن هیڅ شی نه لولي." (ترمذي روایت کړی)
که څه هم د دغه حدیث په اړه ځینې خبرې (بحثونه) شته، خو ډېری فقهاء پرې استدلال کوي. برسېره پر دې، د جنب لپاره د قرآن پر تلاوت د بندیز په اړه یو صحیح حدیث راغلی او حایضه په دې مسله کې د جنب په څېر ده. ابوداؤد او نسایي او په یو روایت کې ابن ماجه له علي رضي الله عنه څخه روایت کړی چې وایي:
كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجُ مِنَ الْخَلَاءِ فَيُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ وَيَأْكُلُ مَعَنَا اللَّحْمَ، وَلَمْ يَحْجُبْهُ - أَوْ يَحْجُزْهُ - عَنِ الْقُرْآنِ شَيْءٌ لَيْسَ الْجَنَابَةَ
"نبي ﷺ به له تشناب څخه راووت، موږ ته به یې قرآن لوست او له موږ سره به یې غوښه خوړله، او هیڅ شي به هغه له قرآن څخه نه ممانعت کاوه - یا به یې نه راګرځاوه - مګر جناب (پلیتي)."
له حدیث څخه څرګنده ده چې جنابت د قرآن له تلاوت څخه مخنیوی کوي، یعنې پر جنب د قرآن تلاوت حرام دی، او حایضه د جنب په څېر ده، نو پر هغې هم د قرآن تلاوت حرام دی لکه څنګه چې پر جنب حرام دی.» (د پوښتنې ځواب پای ته ورسېد).
هغه ځوابونه چې حزب یې صادروي متبنی نه وي مګر په دریو حالاتو کې: که چېرې د حزب په نوم لاسلیک شوي وي، یا د حزب لخوا داسې ځواب وي چې د متبنی نظر په اړه شرحه او تفسیر وي، او یا که حزب هغه ولایاتو (سیمو) ته د شبابو (غړو) ترمنځ د وېشلو لپاره لېږلي وي... لکه څنګه چې په اداري دوسیه – متبنیاتو کې راغلي دي.
ښکاره ده چې د حایضې ښځې لخوا د قرآن د تلاوت په اړه زموږ صادر شوی ځواب له پورتنیو دریو حالاتو څخه په هیڅ یو کې هم نه راځي... له همدې امله، دا ځواب متبنی نه دی او د حزب پر غړو یې تبني کول او عمل پرې کول نه شرعاً او نه ادارتاً لازم دي، او د حزب غړی کولی شي په دې مسله کې پر خپل هغه نظر پاتې شي چې پخوا یې پرې عمل کاوه او تبني کړی یې و...
۳- نو مسله اسانه او ساده ده او هیڅ پیچلتیا نلري. ټول کار دا دی چې غړی باید پوه شي چې د حزب لخوا صادر شوی نظر متبنی دی که غیر متبنی. که متبنی و، نو ژمن دی چې عمل پرې وکړي او نور نظرونه پرېږدي، او که غیر متبنی و، نو په تبني او عمل پرې کولو مکلف نه دی... متبنیات د حزب هر غړي ته څرګند او روښانه دي... او د پوښتنو د ځوابونو په اړه لکه څنګه چې مو مخکې وویل، د پوښتنو ځوابونه متبنی نه دي مګر په هغو دریو حالاتو کې چې پورته ورته اشاره وشوه...
۴- سره له دې چې هغه څه چې له حزب څخه صادریږي او متبنی نه وي، حزب خپل غړي د هغو پر تبني نه مکلفوي، خو حزب دا غوره ګڼي چې شباب (غړي) پر ټولو هغو شیانو پابند وي چې حزب یې صادروي، ځکه د حزب ټولې خپرونې له ژورې مطالعې، څېړنې او پوره هڅې وروسته صادریږي.
امید لرم چې موضوع اوس روښانه شوې وي او هغو اندېښنو، بې ځایه خبرو او د وخت ضایع کېدو ته د پای ټکی کېښودل شي چې په پوښتنه کې مو یاد کړي وو...
ستاسو ورور عطاء بن خلیل ابو الرشته
۱۸ د ذوالقعدې ۱۴۴۰هـ د ۲۰۱۹/۰۷/۲۱م کال سره سمون خوري
د امير (حفظه الله) له فېسبوک پاڼې څخه د ځواب لېنک: الفيسبوك