د حزب التحریر امیر، جلیل عالم عطاء بن خلیل ابو الرشته د خپلې فیسبوک پاڼې "فقهي" مینه والو پوښتنو ته د ځوابونو لړۍ
د پوښتنې ځواب
عبدالجلیل زین ته
پوښتنه:
السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته دروند شیخ صاحب، الله سبحانه و تعالی مو برکتي کړه، نصرت درته وکړي او غوره جزا درکړي.
دروند شیخ صاحب، د اسلامي شخصیت کتاب په لومړي ټوک کې راغلي چې داسې کارونه شته چې د عقیدې مخالف دي او مسلمانان یې ترسره کوي خو له عقیدې څخه یې نه باسي. هلته داسې وضاحت شوی چې ممکن مسلمان غافل شي او د خپلو مفاهیمو اړیکه له خپلې عقیدې سره هیره کړي، یا دا چې د عقیدې سره د دغو مفاهیمو له تضاد څخه ناخبره وي، او یا ممکن شیطان ورباندې غالب شي او په کوم عمل کې له دغې عقیدې څخه لیرې شي...
نو کله چې یو مسلمان داسې عمل وکړي چې له اسلامي عقیدې سره په ټکر کې وي، هغه څنګه مسلمان پاتې کېدای شي؟ که یو مسلمان خپل مسلمان ورور ته د کفر نسبت وکړي، ایا دا په دې معنی نه ده چې یو یې په کفر اخته شو او دلته یې لفظ کفر دی؟ زه پوهېږم چې په اعمالو کې الفاظ او حرکات هم شامل دي، نو که یو مسلمان بوت ته سجده وکړي، ایا په دې سره کافر نه کېږي؟ هیله لرم هغه اعمال راته روښانه کړئ چې د عقیدې مخالف وي خو په ترسره کولو سره یې مسلمان بیا هم مسلمان پاتې کېږي؟ او ایا په دغه حکم کې د الله له نازل کړي قانون پرته بل قانون باندې حکم کول، کفري سیکولریزم او داسې نور هم شامل دي؟ جزاکم الله خیراً
ځواب:
وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته
لومړی: ستاسو پوښتنه د اسلامي شخصیت د لومړي ټوک د "په چلند کې نیمګړتیاوې" د مبحث په اړه ده. هلته چې کوم عبارتونه راغلي لکه: "په ډېرو مسلمانانو کې داسې اعمال لیدل کېږي چې د دوی له اسلامي عقیدې سره په ټکر کې دي..." او د هغه دا قول: "... ځکه چې انسان کله غافل کېږي او د خپلو مفاهیمو اړیکه له خپلې عقیدې سره پرې کوي، یا ښايي د عقیدې یا اسلامي شخصیت سره د دغو مفاهیمو له تضاد څخه ناخبره وي، او یا ښايي شیطان یې پر زړه غالب شي او په کوم عمل کې له دغې عقیدې څخه لیرې شي او داسې اعمال ترسره کړي چې د دغې عقیدې مخالف وي" او داسې نور؛ له دغو عبارتونو څخه مقصد دا نه دی چې ستاسو په پوښتنه کې ذکر شوي (یعني هغه اعمال چې انسان له اسلامي عقیدې وباسي)، بلکې مقصد ترې د محرمو افعالو او هغو ګناهونو ترسره کول دي چې د اسلامي عقیدې له غوښتنو (شرعي احکامو ته غاړه ایښودل او له هغو نه سرغړونه) سره په ټکر کې وي. د دغې خبرې تفسیر په یاد شوي مبحث کې په څو ځایونو کې راغلی، د مثال په توګه:
"حقیقت دا دی چې د مسلمان په چلند کې د نیمګړتیاوو شتون هغه د اسلامي شخصیت له چوکاټ څخه نه وباسي. ځکه چې انسان کله غافل کېږي او د خپلو مفاهیمو اړیکه له خپلې عقیدې سره پرې کوي، یا ښايي د عقیدې یا اسلامي شخصیت سره د دغو مفاهیمو له تضاد څخه ناخبره وي، او یا ښايي شیطان یې پر زړه غالب شي او په کوم عمل کې له دغې عقیدې څخه لیرې شي او داسې اعمال ترسره کړي چې د دغې عقیدې مخالف وي، یا د یوه متمسک مسلمان له صفاتو سره په ټکر کې وي او یا د الله د اوامرو او نواهیو خلاف وي. دا ټول یا ځینې اعمال په داسې حال کې ترسره کوي چې لا هم پر دغې عقیدې باور لري او هغه د خپل فکر او تمایلاتو اساس بولي. نو ځکه دا نه صحیح کېږي چې وویل شي هغه په داسې حالت کې له اسلامه وتلی یا غیر اسلامي شخصیت شوی دی. ځکه تر هغه وخته چې هغه پر اسلامي عقیده باور لري، هغه مسلمان دی که څه هم په کوم عمل کې ګناه وکړي."
"... نو ځکه دا د حیرانتیا خبره نه ده چې یو مسلمان ګناه وکړي او په کوم عمل کې د الله له اوامرو او نواهیو څخه سرغړونه وکړي. کله نا کله یو څوک د واقعیتونو او له عقیدې سره د چلند د تړاو ترمنځ تضاد ویني. ښايي داسې ورته ښکاره شي چې ګټه یې په هغه کار کې ده چې ویې کړ، بیا پښېمانه شي او پر خپلې غلطۍ پوه شي او الله ته رجوع وکړي. نو د الله له اوامرو او نواهیو څخه دغه سرغړونه د هغه په عقیده کې شک نه پیدا کوي، بلکې یوازې په دغه یو عمل کې د عقیدې د پیروۍ نیمګړتیا ښيي. نو ځکه یو ګناهکار یا فاسق مرتد نه ګڼل کېږي، بلکې یوازې په هغه یو عمل کې چې ګناه یې کړې، مسلمان ګناهکار ګڼل کېږي او یوازې د هماغه عمل سزا ورکول کېږي، او تر هغه چې پر اسلامي عقیده ولاړ وي، مسلمان پاتې کېږي." (د اسلامي شخصیت د کتاب شرح پای ته ورسېده)
له دې شرحې څخه په روښانه توګه څرګندېږي چې مقصد د هغو حرامو اعمالو او شرعي سرغړونو ترسره کول دي چې مسلمان له خپلې عقیدې څخه نه وباسي، لکه د شرابو څښل، غلا کول، د محرمو عورتونو لیدل او داسې نور... نو په دغو ګناهونو سره هغه ګناهکار او فاسق کېږي خو کافر نه کېږي، تر هغه چې پر اسلامي عقیده ایمان لري.
دویم: مګر داسې اعمال ترسره کول لکه بتانو ته سجده کول یا د یهودو او نصرانیانو لمونځ ادا کول؛ دا نه یوازې د عقیدې مخالفت او ترې لیرې کېدل دي، بلکې له دې پورته له اسلامي عقیدې او ټول اسلام څخه وتل دي... او هر څوک چې داسې اعمال ترسره کړي هغه له خپل دین څخه ګرځي (مرتد کېږي). موږ مخکې دا موضوع په ۲۰۱۷/۴/۳۰ د فیسبوک په یوې پوښتنې کې چې له کفر څخه د ځان ساتلو او په اسلام باندې د مړینې په اړه وه، په تفصیل سره بیان کړې ده.
دریم: د الله له نازل کړي قانون پرته په نورو قوانینو د حکم کولو په اړه تفصیل شته چې موږ په ډېرو ځوابونو کې بیان کړی، لنډیز یې دا دی چې په کفري احکامو حکم کول یو عمل دی؛ که دا عمل د هغه چا د اعتقاد ښکارندوی وي، یعني دا په ډاګه کړي چې ترسره کوونکی یې پر اسلام ایمان نه لري او په کفر باندې حکم د اسلامي احکامو د نه وړتیا پر اساس کوي، نو دغه کس کافر دی. مګر که یو څوک په کفر حکم کوي خو اقرار کوي چې اسلام حق دی او باید پرې حکم وشي، نو په دې حالت کې د دغه عمل ترسره کوونکی ظالم او فاسق دی نه کافر... د المائدې سورت دریو آیتونو دې موضوع ته اشاره کړې چې د الله له نازل کړي قانون پرته د حکم کولو په اړه دي؛ یو یې حکم کوونکی په کفر، دویم یې په فسق او دریم یې په ظلم متصف کوي. الله سبحانه و تعالی فرمایي:
وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ
"او څوک چې د هغه څه سره سم قضاوت (حکم) ونه کړي چې الله نازل کړي دي، نو هغوی کافران دي." (سورت المائده [۵]: ۴۴)
وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
"او څوک چې د هغه څه سره سم قضاوت (حکم) ونه کړي چې الله نازل کړي دي، نو هغوی ظالمان دي." (سورت المائده [۵]: ۴۵)
وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
"او څوک چې د هغه څه سره سم قضاوت (حکم) ونه کړي چې الله نازل کړي دي، نو هغوی فاسقان دي." (سورت المائده [۵]: ۴۷)
د هغه چا د واقعیت پېژندل چې د غیر الله په قانون حکم کوي، پر هغه باندې د سم حکم کولو لپاره اړین دي.
د پام وړ ټکی دا دی چې د خلکو په تکفیر کې باید بیړه ونه شي؛ هر څوک چې له مسلمانو مور او پلار څخه پیدا شوی وي هغه مسلمان دی او تر هغه چې د هغه د کفر لپاره قطعي دلیل نه وي موجود، د هغه د کفر حکم نشي کېدای. حتی که ۹۰ سلنه دلیلونه د هغه د کفر او ۱۰ سلنه یې د اسلام وي، بیا هم د کفر حکم پرې نه کېږي، بلکې د هغه اعمال څارل کېږي او د شرعي سرغړونو په صورت کې د یوه فاسق، ګناهکار یا ظالم په توګه محاکمه کېږي، خو تر هغو چې د کفر قطعي دلیل نه وي موجود، د کفر حکم پرې نه کېږي. د تکفیر موضوع د انسانانو د وینې تویولو او د ارتداد د احکامو د پلي کېدو سبب کېږي، چې که د قطعي حجت له اقامه کولو پرته د کفر په اړه ډاډ ترلاسه نشي، نو لوی جنایتونه او غمیزې ترې رامنځته کېدلای شي...
دا یوه مهمه موضوع ده او شرعي دلیلونه ورباندې دلالت کوي، چې ځینې یې دا دي:
۱- يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِك كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا
"ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی دی! کله چې تاسو د الله په لاره کې (د جهاد لپاره) سفر کوئ، نو ښه تحقیق کوئ او هغه چا ته چې تاسو ته سلام درکوي مه وایاست چې 'ته مومن نه یې'، د دې لپاره چې تاسو د دنیا د ژوند مادي ګټې ولټوئ؛ نو د الله سره ډېر غنیمتونه شته. تاسو هم مخکې داسې وئ، بیا الله پر تاسو احسان وکړ، نو ښه پلټنه کوئ، بېشکه الله په هغه څه چې تاسو یې کوئ، ښه خبر دی." (سورت النساء [۴]: ۹۴)
د دې آیت د نازلېدو د شأن په اړه ځینې احادیث راغلي دي لکه:
امام احمد په خپل مسند کې له ابو ظبیان څخه روایت کړی، هغه وایي: له اسامه بن زید څخه مې واورېدل چې ویل یې: «رسول الله ﷺ موږ د جهینه قبیلې د "حُرقه" په لور ولېږلو، موږ سهار وختي پر هغوی برید وکړ او ومو جنګول، په هغوی کې یو سړی و چې کله به خلک راوړاندې شول نو پر موږ به یې ډېر سخت برید کاوه، او کله به چې خلک شا ته شول نو هغه به د هغوی ساتونکی و. اسامه وایي: زه او د انصارو یو تن پر هغه ورغلو، کله مو چې هغه راګیر کړ، هغه وویل: لا اله الا الله، انصاري ترې لاس واخیست خو ما هغه وواژه. کله چې دا خبر نبي کریم ﷺ ته ورسېد، ویې فرمایل: "ای اسامه! ایا تا هغه وروسته له هغه وواژه چې کله یې وویل: لا اله الا الله؟" ما وویل: ای د الله رسوله! هغه یوازې د وژل کېدو له وېرې دا کلمه وویله. نبي کریم ﷺ دا خبره دومره تکرار کړه چې ما هیله وکړه کاش یوازې له همدې ورځې وروسته مسلمان شوی وای.»
۲- رسول الله ﷺ وفرمایل: «زه به تر هغه له خلکو سره جنګېږم چې ووايي: لا اله الا الله، نو کله یې چې وویل: لا اله الا الله، نو د هغوی مالونه او ځانونه له ما څخه په امن کې شول مګر د حق په صورت کې، او حساب یې پر الله عزوجل دی.» (مسند احمد)
۳- په صحیح بخاري کې له عبدالله بن عمر رضي الله عنهما څخه روایت دی چې رسول الله ﷺ وفرمایل: «کله چې یو سړی خپل ورور ته ووایي ای کافره، نو خامخا به دا خبره یو له دوی دواړو ته راګرځي.» همدا راز امام مسلم په خپل صحیح کې له نافع څخه او هغه له ابن عمر څخه روایت کوي چې نبي کریم ﷺ وفرمایل: «کله چې یو سړی خپل ورور تکفیر کړي، نو خامخا به دا خبره یو له دوی دواړو ته راګرځي.»
له همدې امله په مسلمان باندې د کفر حکم کولو کې بیړه او سستي کول روا نه دي، بلکې ډاډ او تحقیق پکار دی...
ستاسو ورور عطاء بن خلیل ابو الرشته
۱۰ د شعبان ۱۴۳۸ هـ ق د ۲۰۱۷/۰۵/۰۷ م مطابق
د امیر د فیسبوک پاڼې څخه د ځواب لینک: فیسبوک
د امیر د ګوګل پلس پاڼې څخه د ځواب لینک: ګوګل پلس
د امیر د ټویټر پاڼې څخه د ځواب لینک: ټویټر
د امیر ویب پاڼې څخه د ځواب لینک: امیر ویب