د جلیل القدر عالم، شیخ عطا بن خلیل ابو الرشته، د حزب التحریر د امیر، د هغه د فېسبوک پاڼې «فقهي» د مینه والو پوښتنو ته د ځوابونو لړۍ
د پوښتنې ځواب
طارق ایفاوي ته
پوښتنه:
السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته! په هغو کالو کې د لمانځه حکم څه دی چې په کحولي عطرو معطر شوي وي؟ جزاکم الله خیراً.
ځواب:
وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته!
لومړی: هغه عطر چې له ایتیل کحول سره ګډ شوي وي، شراب ګڼل کېږي او په شرعي ډول د شرابو معامله ورسره کېږي او نجس دي... موږ دا ټول په متعددو ځوابونو کې بیان کړي دي، له هغې جملې څخه د ۱۴۳۵هـ کال د جمادي الاول په ۲۳مه (د ۲۰۱۴/۰۳/۲۴م) نېټه یو ځواب دی چې پکې راغلي:
(لکه څنګه چې ما د کحول په علومو کې له متخصصینو څخه زده کړي، کحول دوه ډوله دي: ایتیل کحول او میتیل کحول؛ که په پوښتنه کې یاد شوی نوم «ایتانول» همانغه ایتیل وي، نو ځواب یې دا دی:
۱- د کحول یو ډول دی چې میتیل نومېږي، ماته وویل شول چې دا نشه کوونکي نه دي خو وژونکي زهر دي، او د سونګ موادو سپېرتو هم له همدې میتیل ډول څخه دي چې له لرګیو او نورو څخه ترلاسه کېږي او څښل یې د ړندېدو او په څو ورځو کې د مړینې لامل کېږي. پر دې اساس، میتیل شراب نه دي او د نجاست او حرمت له پلوه د شرابو حکم نه لري، مګر دا چې د ضرر د قاعدې له مخې د زهرو په توګه وکارول شي؛ ځکه ابن ماجه له عباده بن صامت څخه روایت کړی دی:
لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ
«نه (ځان او بل ته) لومړنی ضرر رسول شته او نه د ضرر په بدل کې ضرر رسول شته.» (ابن ماجه)
۲- بل ډول یې ایتیل نومېږي، دا هماغه ډول دی چې په نشه لرونکو مشروباتو کې کارول کېږي او طبي سپېرتو هم له همدې ډول څخه دي. همدارنګه ایتیل کحول په صنعت کې هم کارول کېږي، لکه د ځینو موادو د ساتونکي په توګه، د رطوبت وچوونکي په توګه، د ځینو الکلي او غوړ لرونکو موادو د حل کوونکي په توګه، د یخنۍ ضد مادې په توګه او د ځینو درملو او خوشبویه موادو لکه کالونیا او عطرو د حل کوونکي په توګه کارول کېږي. دا استعمالونه په دریو برخو وېشل کېږي:
الف- هغه برخه چې کحول پکې یوازې د حل کوونکي په توګه کارول کېږي یا له ځینو نورو موادو سره ګډېږي؛ دا کارول کحول له خپل ماهیت او ځانګړتیاوو څخه نه باسي، بلکې په خپل ترکیب او نشه لرونکي حالت پاتې کېږي. د دې ډول استعمال په مطلق ډول حرام دی، چې یوه بېلګه یې کالونیا ده. د کالونیا استعمال روا نه دی او نجس پاتې کېږي، ځکه نجاست ورسره ګډ شوی او نشه کوونکي کحول پکې په خپل حال پاتې دي، نو دا له شرابو سره ګډ شوي مواد دي او شراب نجس دي. د دې خبرې دلیل د الخشني حدیث دی:
دارقطني له الخشني څخه روایت کړی، هغه وايي: ما وویل اې د الله رسوله! موږ له مشرکانو سره یو ځای اوسېږو او موږ د هغوی له لوښو پرته نور لوښي نه لرو. هغه ﷺ وفرمایل:
اسْتَغْنُوا عَنْهَا مَا اسْتَطَعْتُمْ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَارْحَضُوهَا بِالْمَاءِ فَإِنَّ الْمَاءَ طَهُورُهَا ثُمَّ اطْبُخُوا فِيهَا
«تر هغه ځایه چې کولی شئ له هغو (لوښو) ډډه وکړئ، که مو نور پیدا نه کړل، نو په اوبو یې ومینځئ، ځکه چې اوبه یې پاکوونکې دي، بیا پکې پخلی وکړئ.» (دارقطني). رسول الله ﷺ فرمایي: «فَإِنَّ الْمَاءَ طَهُورُهَا» یعني هغه لوښي پکې د شرابو اچولو له امله نجس شوي وو او له وینځلو وروسته پاک شول. دا د دې دلیل دی چې شراب نجس دي. دا پوښتنه د هغو لوښو په اړه وه چې شراب پکې اچول کېدل، لکه څنګه چې د ابو داود په روایت کې له ابي ثعلبه الخشني څخه راغلي چې له رسول الله ﷺ څخه یې پوښتنه وکړه: موږ د اهل کتابو په ګاونډ کې اوسېږو، هغوی په خپلو دېګونو کې د خنځیر غوښه پخوي او په خپلو لوښو کې شراب څښي. رسول الله ﷺ وفرمایل:
إِنْ وَجَدْتُمْ غَيْرَهَا فَكُلُوا فِيهَا وَاشْرَبُوا، وَإِنْ لَمْ تَجِدُوا غَيْرَهَا فَارْحَضُوهَا بِالْمَاءِ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا
«که مو نور لوښي وموندل، نو په هغو کې خوراک او څښاک کوئ او که مو نور ونه موندل، نو دا په اوبو ومینځئ او بیا پکې خوراک او څښاک کوئ.» (ابو داود). نو خنځیر او شراب دواړه نجس دي، نو هغه لوښي چې دا پکې اچول کېږي نجسېږي او د کارولو دمخه یې د پاکولو لپاره وینځل واجب دي.
ب- هغه برخه چې کحول پکې له خپل ماهیت څخه اوړي او خپله نشه لرونکې ځانګړتیا له لاسه ورکوي او له نورو موادو سره په یوځای کېدو نوې ماده ترې جوړېږي چې ځانګړتیاوې یې د کحول له ځانګړتیاوو سره توپیر لري، خو زهرجن نه وي. دا یوه نوې ماده ده چې د شرابو حکم نه اخلي او د نورو موادو په څېر پاکه ده چې پر هغې د «په شیانو کې اصل اباحت دی ترڅو چې د تحریم دلیل نه وي راغلی» قاعده تطبیقېږي.
ج- هغه برخه چې کحول پکې له خپل ماهیت څخه اوړي او خپله نشه لرونکې ځانګړتیا له لاسه ورکوي او نوې ماده ترې جوړېږي خو زهرجنه وي. د دې حکم د زهرو حکم دی: پاکه ده خو څښل یې یا خپل ځان او بل ته زیان رسول یې حرام دي.
۳- پر دې اساس، که ایتیل کحول له نورو موادو سره ګډ شي، حکم یې د موضوع د څېړنې او پېژندنې (تحقیق مناط) له مخې کېږي؛ یعني باید وکتل شي چې ایا هغه مخلوط خپله نشه لرونکې ځانګړتیا له لاسه ورکړې که نه، او ایا هغه مخلوط زهرجن دی که نه... دا کار د کارپوهانو او متخصصینو نظر ته اړتیا لري. که په علمي یا عملي ډول ثابته شي چې دا مخلوط نشه کوي، نو د شرابو حکم اخلي او دا په ډاګه کوي چې ایتیل په دغه مخلوط کې خپله ځانګړتیا او ماهیت نه دی له لاسه ورکړی. خو که په علمي یا عملي ډول ثابته شي چې دا مخلوط نور نشه نه کوي او زهرجن هم نه دی، نو نه د شرابو حکم اخلي او نه د زهرو. او که ثابته شي چې نشه نه کوي خو زهرجن دی، نو د شرابو حکم نه لري بلکې د زهرو حکم اخلي.
نو که پایله لرونکی مخلوط د کالونیا په څېر نشه کوونکی وي، د شرابو حکم اخلي؛ ځکه رسول الله ﷺ فرمایلي دي (لکه څنګه چې بخاري او مسلم له ام المؤمنین عائشې رضی الله عنها څخه روایت کړی): «کُلُّ شَرَابٍ أَسْکَرَ فَهُوَ حَرَامٌ» (هر مشروب چې نشه کوي، حرام دی). او مسلم له ابن عمر څخه روایت کړی چې رسول الله ﷺ وفرمایل:
كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ، وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ...
«هر نشه کوونکی شراب دي او هر نشه کوونکی حرام دي...» (مسلم). او په بل روایت کې له ابن عمر څخه راغلي: «کُلُّ مُسْکِرٍ خَمْرٌ، وَکُلُّ خَمْرٍ حَرَامٌ».
او شراب یوازې په څښلو کې نه بلکې په لسو حالتونو کې حرام دي؛ ترمذي له انس بن مالک څخه روایت کړی چې ویلي یې دي:
لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ فِي الخَمْرِ عَشَرَةً: عَاصِرَهَا، وَمُعْتَصِرَهَا، وَشَارِبَهَا، وَحَامِلَهَا، وَالمَحْمُولَةُ إِلَيْهِ، وَسَاقِيَهَا، وَبَائِعَهَا، وَآكِلَ ثَمَنِهَا، وَالمُشْتَرِي لَهَا، وَالمُشْتَرَاةُ لَهُ
«رسول الله ﷺ په شرابو کې لس کسان لعنت کړي دي: د هغو ایستونکی (جوړوونکی)، هغه چې د ځان لپاره یې بیايي، څښونکی یې، وړونکی یې، هغه څوک چې ورته وړل کېږي، ورکوونکی (ساقي) یې، پلورونکی یې، د بیې (پیسو) خوړونکی یې، پېرونکی (اخیستونکی) یې او هغه څوک چې د هغه لپاره اخیستل کېږي.» له دې لسو څخه هر یو یې حرام دی.) پای.
دویم: هغه عطر چې کحول لري لکه کالونیا، نجس دي. او د لمانځه د صحت له شرطونو څخه د جامو او بدن پاکوالی دی، لکه په لاندې دلایلو کې:
۱- د لمانځه لپاره د بدن د پاکوالي د شرط په اړه: هغه څه چې ابن عباس له رسول الله ﷺ څخه روایت کړي چې ویې فرمایل:
تَنَزَّهُوا مِنَ الْبَوْلِ فَإِنَّ عَامَّةَ عَذَابِ الْقَبْرِ مِنْهُ
«له متیازو څخه ځان وساتئ (ځان پاک کړئ)، ځکه د قبر ډېری عذاب له همدې امله وي.» (ابن حمید). او دارقطني له ابې هریره څخه روایت کړی چې رسول الله ﷺ وفرمایل: «أَكْثَرُ عَذَابِ الْقَبْرِ فِي الْبَوْلِ».
۲- د لمانځه لپاره د جامو د پاکوالي د شرط په اړه: د الله سبحانه و تعالی دا قول:
﴿وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ﴾
«او خپلې جامې دې پاکې کړه.» (المدثر: ۴). او هغه څه چې بخاري په خپل صحیح کې له اسماء بنت ابي بکر صدیق څخه روایت کړي چې یوې ښځې له رسول الله ﷺ څخه پوښتنه وکړه: اې د الله رسوله! که زموږ د یوې په جامو د حیض وینه ولګېږي، څه باید وکړي؟ رسول الله ﷺ وفرمایل:
إِذَا أَصَابَ ثَوْبَ إِحْدَاكُنَّ الدَّمُ مِنْ الْحَيْضَةِ فَلْتَقْرُصْهُ ثُمَّ لِتَنْضَحْهُ بِمَاءٍ ثُمَّ لِتَنضَحَهُ بِمَاءٍ ثُمَّ لِتُصَلِّيَ فِيهِ
«کله چې ستاسو د یوې په کالو د حیض وینه ولګېږي، نو هغه دې په نوکانو پاکه کړي، بیا دې په اوبو ومینځي او بیا دې پکې لمونځ وکړي.» (بخاري)
۳- نو ځکه، پر بدن یا کالو د هغو عطرو په شتون کې چې کحول لري، لمونځ صحیح نه دی.
دا هغه څه دي چې زه یې په دې مسئله کې حق بولم، او الله ډېر پوه او حکیم دی.
ستاسو ورور عطاء بن خلیل ابو الرشته
۱۹ ربیع الاول ۱۴۴۲هـ د ۲۰۲۰/۱۱/۰۵م کال سره سم
د امیر (حفظه الله) له فېسبوک پاڼې څخه د ځواب لینک: فېسبوک
د امیر (حفظه الله) له ویب پاڼې څخه د ځواب لینک: ویب پاڼه