پوښتنې ته ځواب: د سویډن هوکړه او د یمن پر غمیزې یې اغېزې

پوښتنې ته ځواب

د سویډن هوکړه او د یمن پر غمیزې یې اغېزې

پوښتنه: د ۲۰۱۸/۱۲/۱۸ نېټه France 24 ویبپاڼې خپاره کړل: (د ملګرو ملتونو په منځګړیتوب د اوربند له پیل کېدو یوازې څو دقیقې وروسته د یمن په حدیده ښار کې د حکومت پلوه ځواکونو او حوثیانو ترمنځ نښتې پیل شوې... France 24، ۲۰۱۸/۱۲/۱۸)... او د ۲۰۱۸/۱۲/۱۷ نېټه Sputnik Arabic ویبپاڼې خبر ورکړ: (د "انصار الله" ډلې د پلاوي یوه غړي د سویډن د هوکړې په اړه وویل چې په دې کې د حدیدې بندر سپارل یا له ښار څخه د حوثیانو وتل شامل نه دي. د یمن د اطلاعاتو وزیر معمر الاریاني بیا په غبرګون کې وویل چې دا څرګندونې د هغې هوکړې پر وړاندې کودتا ده چې لا یې رنګ نه دی وچ شوی، ده ټینګار وکړ چې په هوکړه کې له حدیدې او د هغې له بندرونو (صلیف او راس عیسی) څخه د ملیشو پر وتلو هوکړه شوې ده)...

پوښتنه دا ده: دا څنګه شونې ده چې د هوکړې په متن کې دومره ژر اختلاف پیدا شي حال دا چې لا یې رنګ نه دی وچ شوی؟! او څنګه له پیل کېدو څو دقیقې وروسته نښتې پیل شوې؟ بیا نو ولې امریکا او برېتانیا له دغې هوکړې هرکلی وکړ؟ ایا د دغې هوکړې له لارې د یمن د غمیزې پای ته رسېدل تمه کېدای شي؟ جزاک الله خیراً.

ځواب: مخکې له دې چې د سویډن د هوکړې موضوع ته ننوځو، چې خبرې اترې یې د پنجشنبې په ورځ ۲۰۱۸/۱۲/۶ پیل او د ۲۰۱۸/۱۲/۱۳ په ظاهري روغبړ پای ته ورسېدې؛ باید د یمن حالات په لاندې ډول لنډیز کړو:

لومړی: پر صنعا باندې د حوثیانو له ولکې، له پلازمینې څخه د هادي د حکومت له شړلو او د یمن پر ډېرو برخو له واکمنۍ وروسته، حوثیان خپلې واکمنۍ ته د یو ډول "مشروعیت" بښلو په لټه کې شول. امریکا هڅه کوله چې هغوی ته دغه "مشروعیت" ورکړي... خو دا کار اسانه نه و، ځکه په یمن کې سیاسي چاپېریال په لویه کچه د انګرېزانو پلوی دی. له همدې امله، د امریکا تر ټولو لویه هیله دا وه چې حوثیان د یمن په سیاسي نقشه کې د یوې اغېزناکې برخې په توګه ومنل شي. څرنګه چې حوثیان د یمن په شمال او په ځانګړې توګه په صعده کې یوه وړه ډله ده او د عامو خلکو ترمنځ منښت نه لري، نو امریکا هڅه وکړه چې له هغوی ملاتړ وکړي ترڅو په یمن کې داسې یو اغېزناک عنصر شي چې بې له هغوی هیڅ حکومت دوام ونه کړي. دا کار په لاندې ګامونو ترسره شو:

۱- سعودي یې د "عاصفة الحزم" (د پرېکړې طوفان) په هوایي عملیاتو کې ښکېل کړ، چې موخه یې د حوثیانو له منځه وړل نه وو، که نه ځمکني ځواکونه به یې ننه ایستلي وو؛ بلکې موخه دا وه چې حوثیان د جنګي الوتکو پر وړاندې د یمن د مدافعینو په توګه راڅرګند شي، مظلوم او په عین حال کې اتلان وښودل شي، ترڅو ولسي منښت او عامه فکر ترلاسه کړي.

۲- د یمن ولسمشر هادي چې د انګرېزانو پلوی دی، په سعودي کې یې د یو بندي په څېر وساته ترڅو کله چې د امریکا پلانونو ته اړتیا وي، پر هغه فشار راوړل اسانه وي.

۳- پر امنیت شورا یې اغېز وکړ ترڅو یمن ته خپل وفادار استازي واستوي او په دې کار کې بریالۍ هم شوه، لکه جمال بن عمر او ولد الشیخ چې د دوی وفاداران وو...

خو برېتانیا چې له لسګونو کلونو راهیسې په یمن کې نفوذ لري، پوهېږي چې په سوېل کې "الحراک" او په شمال کې حوثیان په یمن کې د هغې د نفوذ د ماتولو لپاره د امریکا وسایل دي. صنعا ته د حوثیانو په ننوتلو او د ایران د لوی پوځي ملاتړ په ترلاسه کولو سره، برېتانیا احساس کړه چې په یمن کې یې نفوذ لړزېدلی، په ځانګړې توګه د سعودي له رول وروسته. ځکه خو برېتانیا د امریکا د پلانونو د ځوابولو لپاره چټک ګامونه پورته کړل:

الف- د اماراتو رول یې د سعودي د رول د برابرولو لپاره مخې ته کړ، او په رښتیا هم اماراتو د عدن ښار او د سوېل د نورو سیمو په بېرته نیولو کې پرېکنده رول ولوباوه. د دغه رول له لارې یې په سوېلي الحراک کې د امریکا لاسپوڅي منزوي کړل او هغوی ته یې فرعي رول ورکړ، چې په دې توګه یې سوېل خوندي کړ.

ب- خپل پخوانی ګوډاګی علي صالح یې په شمال کې د حوثیانو په لیکو کې داخل کړ، ترڅو که حوثیان قدرت ته ورسېږي، انګرېزان هلته رول ولري. هغه نږدې و په خپل ماموریت کې بریالی شي خو تر هغې وړاندې حوثیانو وواژه.

ج- ډېره هڅه یې وکړه چې یو داسې نړیوال استازی ولېږي چې د دوی پلوی وي، او په دې کار کې بریالۍ شوه چې برېتانوی مارتین غریفیث د یمن لپاره نوی نړیوال استازی وټاکل شو.

دویم: برېتانیا پوهېدله چې د حوثیانو ملا د ایران پر ملاتړ ولاړه ده. د صنعا د هوايي ډګر له تړل کېدو او د سوېل د بندرونو له نیول کېدو وروسته، د حدیدې بندر یوازینۍ شریان پاتې و چې ایران ترې حوثیانو ته خپل ملاتړ ورساوه. له همدې امله اماراتو د حدیدې د نیولو هڅه وکړه. د حدیدې شاوخوا جګړې د امریکا له سخت مخالفت سره مخ شوې، هغوی د انساني مسایلو پلمه کوله چې ګواکې دا بندر ملیونونو یمنیانو ته مرستې رسوي. داسې ښکارېده چې امریکا د انسانیت غم اخیستې، حال دا چې هغې او لاسپوڅو یې په سوریه کې انسانیت تر پښو لاندې کړ او په محاصرو او بشکي بمونو یې خلک ووژل. خو په اصل کې هغې غوښتل چې د حدیدې بندر د ایران د پوځي ملاتړ لپاره خلاص پاتې شي، ځکه په وروستیو کې حوثیانو پر سعودي بالستیک توغندي او پر اماراتو بې پیلوټه الوتکې ویشتلې. له بلې خوا سعودي یوازې نمایشي هوایي بریدونه کول، د بېلګې په توګه حوثیانو تعز کلا بند کړی و او د هغوی موقعیتونه د هوا له لارې ښکاره وو، خو سعودي هغه محاصره ماته نه کړه. اما اماراتو په رښتیا له حوثیانو سره جګړه کوله او نږدې وه هغوی له حدیدې وباسي، که د سعودي له لارې د امریکا فشار نه وای!

په دې توګه د امریکا او د هغې د وسایلو پلانونه د برېتانیا او د هغې د وسایلو له پلانونو سره په ټکر کې وو. امریکا سیاسي حل غوښت ځکه حوثیانو مهمې سیمې نیولې وې، خو برېتانیا د حوثیانو لا ډېرې ماتې ته په تمه وه ترڅو هغوی بېرته صعدې ته ستانه شي. ځکه خو پخوانۍ خبرې اترې یوازې د وخت ضایع کول وو، لکه د کویټ او جینوا خبرې چې ناکامې شوې. کله چې اماراتي پلوه ځواکونه د حدیدې بندر ته نږدې شول، حوثیان له لوی خطر سره مخ شول. په دې وخت کې امریکا د انساني ناورین پلمې شروع کړې. په تېرو میاشتو کې د حدیدې جګړه د یمن د جګړې تر ټولو خطرناکه برخه وه. امریکا نه شوای کولای سعودي-اماراتي اتحاد مات کړي او نه یې یوازې له سعودي څخه د جګړې ودرول غوښتل، ځکه دا د سعودي رول ته زیان رساوه. دا وضعیت همداسې روان و تر هغه چې د ۲۰۱۸ اکتوبر په پیل کې د جمال خاشقجي د وحشیانه وژنې موضوع راپورته شوه او سعودي له سخت شرم سره مخ شو.

دریم: په استانبول کې د خاشقجي وژنې نوي شرایط رامنځته کړل چې امریکا وکولای شول د خپلو ګټو لپاره ترې ګټه پورته کړي:

۱- د سعودي استخباراتو په استانبول کې په خپله قونسلګرۍ کې یو وحشیانه عمل ترسره کړ، چې له امله یې د سعودي پر وړاندې نړیوال کمپاین پیل شو او د محمد بن سلمان د حساب ورکولو غوښتنه وشوه. که څه هم سعودي او نورو مجرمو حکامو تر دې بد جنایتونه هم کړي، خو دا قضیه ډېره رسنیزه شوه. اروپايي هېوادونو غوښتل له دې لارې بن سلمان کمزوری یا له واکه لرې کړي، خو امریکا د ټرمپ د ټویټونو له لارې د هغه ملاتړ وکړ. ټرمپ په ډاګه وویل چې له سعودي سره د وسلو تړونونه نه ماتوي ځکه دا د امریکا لپاره ګټور دي. که څه هم د امریکا سنا مجلس د ۲۰۱۸/۱۲/۱۴ نېټه په یوه تاریخي اقدام کې په یمن کې د سعودي له جګړې څخه د پوځي ملاتړ د بندولو پرېکړه وکړه، خو ټرمپ د بن سلمان دفاع ته دوام ورکړ.

۲- کله چې په کانګرس کې د بن سلمان سره د اړیکو پرې کولو غږونه زیات شول، د ټرمپ ادارې هڅه وکړه چې د خاشقجي له قضیې څخه پام بلې خوا ته واړوي. هغوی د سویډن په خبرو اترو کې سعودي د بشري حقونو او سولې د پلوي په توګه معرفي کړ. د ملګرو ملتونو عمومي منشي انطونیو ګوتیرش د بن سلمان رول د سویډن په هوکړه کې خورا مهم وباله (Sputnik Arabic، ۲۰۱۸/۱۲/۱۳). حتی غریفیث هم د بن سلمان مننه وکړه. له دې ټولو ښکاري چې امریکا د درېیو موخو لپاره د دغې هوکړې غوښتونکې وه: لومړی: د سعودي د انځور ښه کول، دویم: د خاشقجي د قضیې له امله د سعودي د نړیوال فشار کمول، او دریم: له سعودي څخه د مالونو ایستل (سخت باج اخیستل)! دا وروستی د ټرمپ لپاره تر ټولو مهم و، ترڅو هغوی له دې "مصیبت" څخه د ژغورلو په بدل کې د تېلو پیسې پرې وباسي.

۳- د امریکا دغه لېوالتیا د هغوی د چارواکو له څرګندونو هم ښکاري:

• امریکا په یمن کې په ۳۰ ورځو کې د اوربند غوښتنه وکړه (جیمز ماتیس، ۲۰۱۸/۱۰/۳۱).
• ګوتیرش په خپله د سویډن خبرو ته لاړ ترڅو پر پلاوو فشار راوړي او کار یوازې غریفیث ته پرې نه ږدي.
• سعودي پر هادي فشار راوړ چې د هوکړې متن ومني، سره له دې چې هغه د حوثیانو پر نه وتلو نیوکه لرله (Al Jazeera Net، ۲۰۱۸/۱۲/۱۳).
• د اوربند د څارنې لپاره په چټکۍ سره د یوه هالنډي جنرال (باتریک کامیرت) ټاکل.
• د پومپیو هرکلی او دا چې "په یمن کې سوله شونې شوه".
• په سټاکهولم کې د امریکا د سفیر ماتیو تولر ناسته له حوثي پلاوي سره، چې خورا د پام وړ وه.

څلورم: که څه هم دا هوکړه د امریکا په فشار وشوه، خو برېتانیا هم ترې هرکلی وکړ. امریکا داسې فضا رامنځته کړې وه چې انسانیت او د یمن مجاعه (لوږه) یې په سر کې نیولې وه، ځکه خو برېتانیا هم مجبوره شوه هرکلی وکړ، خو په خپله طریقه. برېتانیا غوښتل پر دې څپې سپور شي او د هوکړې مسیر بدل کړي. هغوی سمدستي د امنیت شورا ته د دغې هوکړې د پلي کولو په اړه یوه طرحه وړاندې کړه ترڅو د پلي کېدو او څارنې په پلمه وخت ضایع کړي او خپل نفوذ وساتي.

په پایله کې ویلی شو چې امریکا او په سیمه کې د هغې انډیوالان (په ځانګړي ډول سعودي) غواړي دا جګړه پای ته ورسوي ترڅو حوثیانو ته چې د ایران او بالتبع د امریکا پلویان دي، په حکومت کې برخه ورکړي. خو د انګرېزانو د نفوذ له امله دا کار اسانه نه دی. له همدې امله په هوکړه کې یوازې حدیده شامله شوه او نور مسایل وځنډول شول. د یمن د حکومت پلاوي هم پر هوکړه شک درلود او دا ښيي چې هغوی تر فشار لاندې لاسلیک کړی. په حدیده کې د هوکړې له اعلان وروسته سمدستي نښتې دا ښيي چې د دې هوکړې پلي کېدل به خورا ستونزمن وي.

پنځم: د پوښتنې وروستۍ برخې (ایا د دغې هوکړې له لارې د یمن کړکېچ پای ته رسېږي؟) په اړه باید ووایو: دا هوکړه په یمن کې کړکېچ نه شي هوارولی، ځکه د امریکا او برېتانیا ګټې پکې په ټکر کې دي. دا یوازې د "جنګیالي استراحت" په څېر یو لنډمهاله ارامي کېدای شي او بیا به حالات ګرمېږي. لکه څنګه چې مو پخوا ویلي، دا جګړه یوازې په دوو حالتونو کې پای ته رسېدای شي:

لومړی: دا چې امریکا یا برېتانیا وضعیت په بشپړ ډول په خپله ګټه پای ته ورسوي، چې دا اوسمهال ناشونی ښکاري.

دویم: او دا ډېر نږدې دی ان شاء الله، دا چې الله سبحانه وتعالی پر دغه امت د خلافت په وسیله احسان وکړي، ترڅو د مستعمرینو ریښې وباسي او د هغوی شر پای ته ورسوي. په هغه ورځ به کفر او پلویان یې ذلیل او اسلام او پلویان یې عزتمند شي.

وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

"او په هغه ورځ به مؤمنان د الله په نصرت (مرسته) خوشاله شي. (الله) د هر چا چې وغواړي نصرت کوي او هغه ډېر غالب او پوره رحم لرونکی دی." (سورت الروم: ۴-۵)

د ایمان او حکمت خاوندانو (د یمن خلکو) ته ښایي چې د دغه امر د اقامې لپاره هڅه وکړي ترڅو په دواړو جهانونو کې بریا ترلاسه کړي.

۱۳ د ربیع الثاني ۱۴۴۰ هـ ق ۲۰۱۸/۱۲/۲۰ م