په نيجيريا کې د ټاکنو د ځنډېدو په اړه د پوښتنې ځواب

پوښتنه:

د نيجيريا د ټاکنو کمېسيون د ۲۰۱۵/۲/۸ نېټه اعلان وکړ چې د ولسمشرۍ او پارلماني ټاکنې چې ټاکل شوې وه د فبرورۍ په ۱۴مه ترسره شي، د کورنيو امنيتي اندېښنو له امله د مارچ ۲۸مې نېټې ته وځنډول شوې... ایا واقعاً همدا لامل دی؟ او که دا ځنډ د نړيوالو لاملونو له امله دی؟ که داسې وي، نو کوم هېوادونه په دې ځنډ کې اغېزمن دي؟ او د دې ټاکنو په اړه څه تمه کېږي؟

بيا زما يوه ملاحظه دا ده چې د حزب په خپرونو کې د نيجيريا د مسايلو په اړه خبرې ډېرې کمې ليدل کېږي، سره له دې چې دا په افریقا کې د نفوس له پلوه تر ټولو لوی اسلامي هېواد دی، پر سمندر پروت دی، تېلي هېواد دی، نو ولې ورته پام نه کېږي؟ بښنه غواړم که زما حق يوازې پوښتنه وي نه ملاحظه... جزاک الله خيراً.

ځواب:

لومړی: زه به له ملاحظې څخه پیل وکړم او وايم:

الله تعالی دې ستاسو ادب نور هم زيات کړي، تاسو د داسې يو کار لپاره بښنه غواړئ چې ستاسو حق دی او دا ستاسو د لوړ ادب نښه ده...

خو نيجيريا ته د پاملرنې په اړه؛ ان شاء الله پاملرنه ورته شته، ډاډه اوسئ، موږ په هغو ټکو چې تاسو ياد کړي او په نورو موضوعاتو هم پوهېږو او په دې لاره کې په ښه توګه روان يو، او الله سبحانه وتعالی د توفیق خاوند دی...

د خپرونو په اړه، موږ ځینې ملاحظات او لومړیتوبونه په پام کې نیسو... سره له دې هم موږ د نيجيريا په اړه څو ځله خپرونې کړي دي، د بېلګې په توګه:

• موږ د ۲۰۰۹/۳/۱۳ نېټه د پوښتنې ځواب خپور کړ: (ایا نيجيريا ته د اسلام د ننوتلو او له هغه وروسته د حکومتولۍ په اړه څه تاريخي معلومات شته؟ او بيا په نيجيريا کې سیاسي وضعيت څنګه دی؟).

• د ۲۰۱۲/۱/۲۰ نېټه مو (ځوانانو ته معلومات - "بوکو حرام" ډله او په نيجيريا کې پر اسلام پراخ بریدونه او له نړيوالو اړيکو سره د هغې تړاو) تر عنوان لاندې خپرونه وکړه.

• د ۲۰۱۲/۸/۲۱ نېټه مو د پوښتنې ځواب خپور کړ: (په دې وروستيو کې د څارونکو پام په نيجيريا او کینیا کې ځينو شرايطو، پېښو او جګړو ته اوښتی دی... ایا دا پدې معنی ده چې متحده ایالاتو، برتانیا یا نورو قدرتونو په ټوله افریقا کې، په ځانګړې توګه اوس په نيجيريا کې او په کینیا کې د ۲۰۰۷ کال تر ټاکنو وروسته د کورنيو جګړو د هڅولو نوې پالیسي غوره کړې ده، او که دا پېښې کورنۍ دي؟).

• دا یو مفصل ځواب و چې پکې موږ د جوناټن او د ۲۰۱۱ کال په ټاکنو کې د هغه د بریا په اړه يادونه کړې وه، په ځواب کې راغلي وو: "... اوباسانجو په هېواد کې د امریکا اصلي ایجنټ دی، او دنده ورته سپارل شوې چې په نيجيريا کې د امریکایي برلاسۍ دوام او د برتانوي نفوذ کمزوري کول تضمین کړي. همدا اوباسانجو و چې جوناټن یې د ۲۰۰۷ کال په ټاکنو کې د عمر (یارادوا) د مرستيال په توګه غوره کړی و، لکه څنګه چې د BBC په راپور کې د ګوډ لک جوناټن په ژوندلیک کې راغلي: "ښاغلي جوناټن د والي دنده پر غاړه لرله او دوه کاله وروسته د اولوسیګون اوباسانجو لخوا د ۲۰۰۷ کال په ولسمشريزو ټاکنو کې د نيجيريا د مرستیال ولسمشر په توګه غوره شو" (BBC News Online, 18 اپریل ۲۰۱۱). وروسته اوباسانجو ولسمشرۍ ته د جوناټن د رسېدو زمینه برابره کړه، د Vanguard ورځپاڼې په وینا اوباسانجو د جوناټن په رسېدو کې بنسټیز رول درلود؛ ورځپاڼې ويلي: "کله چې یارادوا ناروغ شو او د هغه د څلور کلنې دورې له دوو کلونو تېرېدو وروسته یې د رغېدو هیله نه وه، اوباسانجو لومړی په سعودي روغتون کې له ناروغ ولسمشر سره وکتل او بيا بېرته راستون شو ترڅو د ګوډ لک جوناټن د سرپرست ولسمشر په توګه د لوړې کولو کمپاین مشري وکړي..." (Vanguard Online, 4 اپریل ۲۰۱۲).

په دې توګه امریکا بریالۍ شوه چې د ۲۰۱۱ کال په بیاځلي ټاکنو کې جوناټن ته پراخه دوره ترلاسه کړي، جوناټن د ټولنیزو رسنیو وسایل وکارول ترڅو خلکو ته ځان ورسوي او ۷۷.۷٪ رایې یې ترلاسه کړې، دا پایلې د عمر یارادوا د رایو په پرتله ډېرې مخکې وې...") پای.

په دې ډول موږ د نيجيريا په اړه خپرونې کړي دي... که څه هم دا خپرونې د ځینو نورو سیمو په پرتله کمې دي، خو لکه څنګه چې مې مخکې وویل موږ "ځینې ملاحظات او لومړیتوبونه په پام کې نیسو".

په هر صورت، ستاسو له حرص او پاملرنې څخه مننه، الله تعالی دې تاسو ته توفیق او مرسته وکړي.

دویم: د ټاکنو د ځنډېدو په اړه ستاسو د پوښتنې ځواب:

ترڅو ځواب روښانه شي، زه لاندې ټکي ذکر کوم:

۱- امریکا په دې وروستيو کې په نيجيريا کې د خپل نفوذ د پیاوړتیا پلانونو اعلان وکړ؛ له هغې جملې څخه چې The New York Times د ۲۰۱۴/۶/۷ نېټه خپاره کړل: "متحده ایالاتو پرېکړه کړې چې په شمالي نيجيريا کې یو ۲۴ ساعته تلویزیوني چینل پرانیزي چې په مستقیم ډول یې تمویلوي، هدف یې د بوکو حرام او نورو سختدریځو ډلو له بغاوت سره مقابله ده." دې ورځپاڼې د یو امریکایي چارواکي له قوله ویلي چې "دا پروژه د نيجيريا سره د ۲۰۱۲ کال د پای راهیسې د بوکو حرام پر وړاندې د همکارۍ د لارو چارو په اړه د خبرو پایله ده، او د چینل مینځپانګه به په نيجيريا کې د نيجيريايي وګړو لخوا تولیدېږي." ورځپاڼې وویل چې "د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د تروریزم ضد دفتر به د دغه چینل لګښت چې نږدې شپږ میلیونه ډالره اټکل شوی، ورکوي."

۲- برتانیا تر ۱۹۶۰ کال پورې د نيجيريا استعمارګره وه او هلته یې مطلق نفوذ درلود، لا هم هلته نفوذ لري، که څه هم اوس د پخوا په پرتله کمزوری شوی دی، امریکا راغلې چې ورسره سيالي وکړي، نو همدا دوه هېوادونه هلته نفوذ لري او سيالي سره کوي. برتانیا فرانسه هم له ځان سره خوځولې ده ځکه فرانسه نيجيريا ته څېرمه د خپل نفوذ په اړه وېره لري؛ "د سې شنبې په ورځ (۲۰۱۵/۲/۳) د کامرون او نيجيريا پر پوله خپاره شوي چاډي ځواکونه له بوکو حرام سره له سختو جګړو وروسته د نيجيريا ګامبور ښار ته ننوتل." (AFP 2015/2/3). راپور ويلي چې دا ښار يوه مياشت وړاندې دې ډلې نيولی و. چاډي ځواکونه د جنورۍ په نیمايي کې کامرون ته ننوتي وو. د Reuters خبري اژانس د ۲۰۱۵/۲/۳ نېټه وویل چې "فرانسوي الوتکې د نيجيريا پر پولو پرتو هېوادونو سره د مرستې لپاره استخباراتي الوتنې کوي ترڅو د بوکو حرام له جنګیالیو سره مقابله وکړي... برتانیا د خپلې نوې پالیسۍ له مخې له امریکا سره علني مقابله نه خوښوي او داسې ښيي چې له هغې سره ولاړه ده ترڅو په نړيوالو مسايلو کې یې شریکه کړي او له شر څخه یې په امان کې پاتې شي، ځکه برتانیا وېره لري چې که علني مقابله وکړي نو خپلې ګټې او پاتې نفوذ به په خپلو پخوانیو مستعمرو کې له لاسه ورکړي. په ورته وخت کې برتانیا فرانسه هڅوي، لکه څنګه چې پخوا یې هم د خپلو موخو لپاره کارولې ده، په ځانګړې توګه دا چې فرانسه علني مقابله خوښوي ځکه غواړي خپله لويي وښيي. له همدې امله برتانیا کولی شي د خپلو موخو لپاره ترې ګټه پورته کړي، په ځانګړې توګه دا چې فرانسه په سیاسي مانورونو کې ماهره نه ده... خو سره له دې هم اصلي شخړه د امریکا او برتانیا ترمنځ ده.

۳- په نيجيريا کې دننه، د نيجيريا حکومت پر مسلمانانو محدودیتونه لګوي چې د هېواد اکثریت جوړوي. د ۲۰۱۴ کال په فبرورۍ کې یې په دولتي ښوونځیو کې پر حجاب بندیز ولګاوه. دا دولت چې مشري یې نصرانیان کوي او د لوېدیځ او په سر کې د امریکا لخوا یې ملاتړ کېږي، په ښکاره ډول د نصرانیانو ننګه کوي. پر مسلمانانو یې لوېدیځ تعلیمي نصاب تپلی دی. د مسلمانانو پر وړاندې د دولت وحشت زیات شوی دی... د نيجيريا د اردو ځينو سرتېرو د دغو وحشي کړنو له ترسره کولو ډډه وکړه، نو پر اعدام محکوم شول. Sky News د ۲۰۱۴/۱۲/۱۸ نېټه خبر ورکړ چې "په نيجيريا کې یوې نظامي محکمې د ۲۰۱۴/۱۲/۱۸ نېټه ۵۴ ځانګړي سرتېري ځکه پر اعدام محکوم کړل چې د بوکو حرام پر وړاندې یې په جګړه کې له ګډون څخه ډډه کړې وه. د تېر سپټمبر په میاشت کې هم ۱۲ سرتېري د بغاوت په تور د اعدام په سزا محکوم شوي وو... دا ټول ښيي چې د جوناټن د حکومت پر وړاندې څومره کرکه موجوده ده او که ټاکنې پر خپل وخت وشي، نو دا به د هغه پر رایو منفي اغېز وکړي.

۴- له بلې خوا، په ټاکنو کې د جوناټن اوسنی سيال پخوانی ولسمشر محمد بخاري دی، چې د هوسا قبیلې پورې تړاو لري، دا تر ټولو لویه قبیله ده چې د نفوس څلورمه برخه جوړوي او اکثریت یې مسلمانان دي او په شمالي نيجيريا کې خورا مشهور دی. هغه په ۲۰۱۱ کال کې هم د جوناټن سيال و. اعلان وشو چې محمد بخاري ۳۲٪ رایې ګټلې دي، خو هغه د ټاکنو پر روڼتیا شک وکړ او ويې ویل چې "د ټاکنو د کمیسیون په کمپیوټري پروګرامونو کې د هغه په زیان لاسوهنه شوې ده." په دې خبره هغه په غیر مستقیم ډول امریکا تورنه کړه، ځکه هغې د دغه کمیسیون تخنیکي مرسته کوله، تمویل یې کاوه او څارنه یې کوله. د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت مرستیال جوني کارسن په هغه وخت کې د دغه کمیسیون ستاینه کړې وه. نيجيريايي چارواکو د ۲۰۱۰/۱۲/۹ نېټه په واشنګټن کې له امریکایي چارواکو سره د ۲۰۱۱ کال د اپریل د ټاکنو په اړه د تخنیکي، تمویل او څارنې په اړه خبرې کړې وې.

محمد بخاري د برتانیا له ایجنټانو څخه دی او پخوانی پوځي حاکم و، هغه په ۱۹۸۳ کال کې پر شیحو شاجاري کودتا کړې وه... محمد بخاري په ۱۹۹۹ او ۲۰۰۳ کلونو کې له اولوسیګون اوباسانجو سره سيالي کړې وه. په ۲۰۰۷ کال کې اوباسانجو د خپل ګوند لخوا عمر یارادوا چې له یوې مسلمانې قبیلې څخه و، کاندید کړ ترڅو له محمد بخاري سره سيالي وکړي او هغه مات کړي. محمد بخاري تر یو حده په شمالي نيجيريا کې محبوبیت لري، چې دا د هغه ګوند (د پرمختللي کانګرس ګوند) ته چانس ورکوي چې جوناټن او د هغه ګوند (د خلکو ډیموکراتیک ګوند) له واکه لرې کړي.

۵- په همدې اساس امریکا وليدل چې ټاکنې یې په ګټه نه دي، نو کېري د ځنډولو تنظیم پیل کړ:

• هغه د ۲۰۱۵/۱/۲۳ نېټه د برتانیا د بهرنیو چارو له وزیر فیلیپ هامونډ سره وکتل، دا د ځنډولو څخه شاوخوا دوه اونۍ وړاندې و. بې له شکه چې ټاکنې د دوی ترمنځ د خبرو اصلي موضوع وه، ځکه امریکا پوهېږي چې برتانیا په نيجيريا کې خپل کسان لري...

• بیا کېري د مخالف لوري (د پرمختللي کانګرس ګوند) له مشرانو او کاندید محمد بخاري سره وکتل، کېري له ليدنې وروسته وویل: "ولسمشر بارک اوباما له ده غوښتي چې نيجيريايي سیاسي شخصیتونو ته ووایي چې امریکا همکارۍ او ملاتړ ته چمتو ده، خو ډیموکراتیکه پروسه باید باوري وي." (AFP 2015/1/25).

• وروسته یې د نيجيريا له ولسمشر جوناټن سره وکتل، چې هغه د "آزاد، عادلانه او باوري ټاکنو ترسره کولو ته خپله ژمنه" وښوده (AFP 2015/1/25).

دا ليدنې د ولسمشریزو ټاکنو په اړه وې، لکه څنګه چې AFP د کېري د سفر پر مهال وویل: "کېري به د فبرورۍ د ۱۴مې د ولسمشرۍ او پارلماني ټاکنو په اړه خبرې وکړي."

۶- داسې ښکاري چې کېري په دغو ښکاره او پټو ليدنو کې هڅه کوله چې له ټولو خواوو سره پر یوې هوکړې ورسېږي ترڅو ټاکنې وځنډول شي، خو دې حللارې ته ونه رسېدل. ځکه نو جوناټن ته یې امر وکړ چې د نورو خواوو له رضايت پرته ټاکنې شاوخوا یوه نیمه میاشت وځنډوي. په دې توګه د نيجيريا د ټاکنو کمیسیون د ۲۰۱۵/۲/۸ نېټه د فبرورۍ د ۱۴مې ټاکنې د مارچ ۲۸مې ته د امنيتي اندېښنو په پلمه وځنډولې. د امریکا د معمول سره سم، ترڅو ځان له دې پرېکړې لرې وښيي، جان کېري په یوې بیانیه کې وویل: "واشنګټن د ټاکنو د ځنډولو په اړه د نيجيريا پر پرېکړه ډېر ناهیلی دی." (Reuters 2015/2/8). کېري دا خبره په داسې حال کې کوي چې موضوع هر چا ته روښانه ده. د هغه ليدنې پر ټاکنو متمرکزې وې او دا ځنډ خامخا د امریکا په پرېکړه شوی، ځکه دا د تصور وړ نه ده چې جوناټن دې د امریکا مخالفت وکړي په داسې حال کې چې هغه په هغې پورې تړلی دی. Reuters خبر ورکړ چې د ټاکنو کمیسیون "د حاکم ګوند فشارونو ته تسلیم شو."

۷- د حکومت دا پلمه چې ځنډ د امنيتي مسایلو له امله دی، هم پوچه ده. د جوناټن د نظام په خبرو کې تضاد ليدل کېږي؛ د ټاکنو د خپلواک کمیسیون مشر اتاهیرو جیګا وویل: "موږ نشو کولی د هېواد د امنيتي مشرانو مشورې له پامه وغورځوو... کمیسیون پرېکړه وکړه چې نوې نېټه وټاکي. عمومي ټاکنې به د ۲۰۱۵ کال د مارچ په ۲۸مه ترسره شي." جیګا وویل: "د ملي امنيت سلاکار تېره اونۍ کمیسیون ته په یو لیک کې ويلي وو چې په ټاکل شوې نېټه امنيت نشي تامینولی..." هغه دا هم وویل: "موږ چا د دې پرېکړې لپاره نه یو مجبور کړي." هغه غواړي په دې سره د اجبار خبره رد کړي خو پخپله یې ثابتوي! نه یوازې دا، بلکې تر دې وړاندې د ملي امنيت سلاکار سامبو داسوکي تېره میاشت ویلي وو چې "ټاکنې باید وځنډول شي ځکه چې د رایې ورکولو لپاره کافي هویت کارتونه پر وخت نه دي ویشل شوي." (Reuters 2015/2/8)... نو یوه میاشت وړاندې د هویت کارتونو پلمه وه او اوس امنيتي اندېښنې؟! د دواړو څرګندونو ترمنځ تضاد ښکاره دی!

په دې توګه، ځنډ د هغو لاملونو له امله نه دی چې د جوناټن حکومت اعلان کړي، بلکې دا د امریکا پرېکړه ده؛ ځکه د هغې د اوسني ایجنټ جوناټن وضعيت نازک دی او وېره شته چې بریالی نشي.

۸- د راتلونکي په اړه لاندې احتمالات کېدی شي:

الف- جوناټن به هڅه وکړي چې د ځنډ په دې موده کې د امریکا په مرسته ځینې بریاوې ترلاسه کړي او امنيتي وضعيت ښه وښيي، او که وکولی شي د تښتول شویو زده کوونکو نجونو په اړه کومه نړيواله حللاره پيدا کړي، نو دا به ورته لویه بریا وي.

ب- یا به امریکا له برتانیا سره یوې منځنۍ حللارې ته ورسېږي چې جوناټن او محمد بخاري دواړه په واک کې شریک شي، داسې چې یو یې ولسمشر او بل یې مرستیال وي (يو نصرانی او بل مسلمان)، چې دا به د امریکا او برتانیا ترمنځ د یوې معاملې پایله وي.

ج- دا چې ټاکنې بیا وځنډول شي، یا په نوې نېټه کې د کمپیوټري پروګرامونو په لاسوهنې سره د امریکا کاندید بریا ته ورسول شي، چې په دواړو حالتونو کې به د تاوتريخوالي اور بل شي او خلک، په ځانګړې توګه مسلمانان به پکې وسوځي...

د- او یا دا چې الله سبحانه وتعالی پر دې امت د یو اغېزمن اسلامي هېواد له لارې د راشده خلافت په تاسیسولو احسان وکړي، په هغه وخت کې به د استعمارګرو کافرانو په زړونو کې وېره پيدا شي او جرئت به ونکړي چې د اسلام او مسلمانانو پر وړاندې توطيې وکړي، بلکې په نيجيريا او نورو ځایونو کې به مسلمانان عزتمند شي.

وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ

"او الله به خامخا د هغه چا مرسته وکړي چې د هغه (د دين) مرسته کوي، بېشکه الله قوي او غالب دی." (سورت الحج [۲۲]: ۴۰)