** (د فیسبوک پر پاڼه د خپلو لیدونکو پوښتنو ته د جلیل عالم، شیخ عطاء بن خلیل ابو الرشته، د حزب التحریر امیر د ځوابونو لړۍ)**
د پوښتنې ځواب
د حس د منطق او فکري حس مانا
د Dhuha Ghufron لپاره
پوښتنه:
السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته، محترم عالم زموږ شیخ امیر عطاء بن خلیل ابو الرشته. زه په «التكتل الحزبي» کتاب کې یوه ستونزمنه پوښتنه لرم؛ په دې عبارت کې د «مخلصا» کلیمه راغلې ده: «حتى لو أراد أن لا يكون مخلصا لا يقدر على ذلك» (حتی که وغواړي مخلص نه اوسي، بیا هم نشي کولی)، د دې مانا څه ده؟ همدارنګه هیله لرم چې د «منطق الإحساس» (د حس منطق) او «الإحساس الفكري» (فکري حس) ماناوې هم روښانه کړئ.
ډېره مننه، الله سبحانه وتعالی دې ستاسو په لاسونو د خلافت په راتګ سره تاسو ته خیر درکړي، او تاسو زموږ امام یاست، آمین.
محمد ضحى له اندونیزیا څخه، والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.
ځواب:
وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته،
داسې ښکاري چې ستاسو موخه د «التکتل الحزبي» کتاب (۲۵-۲۶ مخونو) لاندې متن دی:
«دا ځکه چې هغه حس چې په حزب کې د فکر لامل ګرځي، دا فکر په امت کې د ډېرو فکرونو ترمنځ ځلېږي، نو یو له هغو څخه ګرځي، په پیل کې تر ټولو کمزوری وي؛ ځکه چې نوی پیدا شوی او نوی رامنځته شوی وي، لا یې مرکزیت نه وي موندلی او فضا ورته نه وي برابره شوې. مګر دا چې دا فکر د "حس د منطق" پایله ده، یعنې داسې یو فهم دی چې له حسي درک څخه ترلاسه شوی، نو ځکه "فکري حس" رامنځته کوي، یعنې د ژور فکر په پایله کې یو روښانه حس رامنځته کوي. نو دا فکر په طبعي ډول هغه څوک تصفیه کوي چې دا فکر پرې اغېز کړی وي، او هغه مخلص ګرځوي، حتی که هغه وغواړي چې مخلص نه اوسي، بیا هم نشي کولی.» (پای)
ستاسو پوښتنه د حس د منطق، فکري حس او دا چې ولې دا فکر خپل لېږدونکی مخلص ګرځوي، په اړه ده.
ستاسو د پوښتنې لویه برخه په «مفاهیم حزب التحریر» کتاب کې ځواب شوې ده، چې هلته د حس د منطق او فکري حس ماناوې بیان شوې دي. د «مفاهیم» کتاب په ۵۸-۵۹ مخونو کې داسې راغلي دي:
«دا په هېڅ صورت جایز نه ده چې عمل له فکر، ټاکلې موخې او یا ایمان څخه جلا شي؛ ځکه په دې جلاوالي کې ـ که څه هم ډېر لږ وي ـ پر پخپله عمل، د هغه پر پایلو او دوام باندې خطر دی. له همدې امله، باید ټاکلې موخه د هر هغه چا لپاره چې د عمل هڅه کوي، له پیل څخه مخکې فهم شوې او روښانه وي.
او دا اړینه وه چې د حس منطق د اساس په توګه وي، یعنې فهم او فکر باید له حس څخه سرچینه اخیستې وي، نه یوازې د خیالي مسایلو له فرضیو څخه. همدارنګه باید د واقعیت حس پر دماغو اغېز وکړي او له پخوانیو معلوماتو سره یوځای هغه دماغي حرکت رامنځته کړي چې "فکر" بلل کېږي. همدا هغه څه دي چې په تفکر کې ژورتیا او په عمل کې تولید (پایله) رامنځته کوي. د حس منطق د فکري حس لامل ګرځي، یعنې هغه حس چې فکر یې په انسان کې پیاوړی کوي. له همدې امله، د دعوت د لېږدونکو حس، د هغې له فهم وروسته، تر هغه وړاندې حس څخه ډېر پیاوړی وي.» (پای)
د حس منطق پدې مانا دی چې انسان فکر له واقعیت سره له مستقیم تماس او حس وروسته ترلاسه کړي، نه د داسې تلقین او ترلاسه کولو له لارې چې پر سموالي یې یقین نه وي، او طبعاً د خیالي قضیو د فرضیو له لارې هم نه. نو د حس منطق پدې مانا دی چې فکر پر مستقیم حس ولاړ وي. د حس منطق تر نورو لارو ډېر پیاوړی او ثابت دی؛ ځکه چې دا مستقیماً له حس سره تړلی دی. د بېلګې په توګه: د افریقا د وروسته پاتې والي او ځوړ په اړه د یو چا درک چې یوازې د معلوماتو له لارې یې ترلاسه کړی وي، له هغه چا سره ډېر توپیر لري چې افریقا ته یې سفر کړی وي، واقعیت یې له نږدې لیدلی وي او د دغه لیدنې پر بنسټ یې د افریقا پر وروسته پاتې والي حکم کړی وي.
خو فکري حس بیا د محض (خالص) حس په مقابل کې دی. محض حس دا دی چې انسان واقعیت حس کړي پرته له دې چې په اړه یې فکر ولري. خو که فکر شتون ولري او له هغه وروسته واقعیت حس کړي، نو د واقعیت په اړه یې حس او فهم بې له شکه تر محض حس (یعنې تر فکر وړاندې حس) ډېر پیاوړی او ثابت وي. کله چې حس له هغه سره د تړلي فکر له شتون وروسته رامنځته شي، هغې ته «فکري حس» ویل کېږي. د بېلګې په توګه: د یو چا لخوا د افریقا د واقعیت حس کول، وروسته له دې چې د ځوړ (انحطاط) په مانا پوه شي او د هغې او نهضت (بیداري) ترمنځ توپیر درک کړي، تر هغه حس ډېر پیاوړی دی چې لا یې د ځوړ او نهضت فکري مانا نه وه زده کړې. همدارنګه د کافر غرب لخوا د افریقا د استثمار او د هغوی د شتمنیو د لوټلو د وحشت حس کول، وروسته له دې چې د افریقا په اړه د دغو هېوادونو له فکري سیاستونو خبر شي، تر هغه حس ډېر پیاوړی وي چې لا دا معلومات ورسره نه وو. له همدې امله، په افریقا کې د حزب التحریر ځوانان د هغه ټولنې ځوړ او د خپل هېواد استثمار تر نورو خلکو ډېر حس کوي؛ ځکه چې هغوی د ځوړ مانا درک کړې، د استعمارګرو هېوادونو سیاستونه یې لیدلي او د هغوی له حرص څخه خبر دي. خو نور خلک دا حس په کمزوري ډول لري، او ځینې یې بیخي ورته پام هم نه کوي.
هغه تغییري فکر چې یو مبدئي حزب ورته رسېږي، د حس د منطق له لارې وي چې رښتینو او سمو پایلو ته رسېږي. له دې څخه فکري حس پیدا کېږي چې خپل لېږدونکی پر دې باوري کوي چې واقعیت په سم او رښتیني ډول وګوري او حس یې کړي. له همدې امله، دا فکر بې له شکه په خپل خاوند کې رښتیني مفاهیم رامنځته کوي او یوازې د نظري معلوماتو تر کچې نه پاتې کېږي. د دغه فکر لېږدونکی د چارو حقایق درک کوي، نو نشي کولی مګر دا چې د هغه فکر په څېر چې لېږدوي یې، مخلص او رښتونی وي. هغه نشي کولی ځان ته تېروتنه ورکړي او ځان ته داسې وهم واچوي چې واقعیت د هغه څه خلاف دی چې دی یې ویني؛ بلکې هغه واقعیت پر خپل حقیقت ویني او درملنه (علاج) یې هم پر خپل حقیقت پېژني، نو ترڅو چې د دغه فکر لېږدونکی وي، نشي کولی مګر دا چې مخلص واوسي.
ستاسو ورور عطاء بن خلیل ابو الرشته
د امیر د فیسبوک پاڼې څخه د ځواب لینک: فیسبوک
د امیر له ویبپاڼې څخه د ځواب لینک: امیر
د ګوګل پلس پاڼې څخه د ځواب لینک: ګوګل پلس