د پوښتنې ځواب: د "اوپیک پلس" تړون

د پوښتنې ځواب

د "اوپیک پلس" تړون

پوښتنه: د "الریاض" ویب پاڼې د ۲۰۱۹/۷/۹ نېټې په خبر کې ویلي چې سعودي عربستان په هغه تړون کې چې د تېلو د صادرونکو هېوادونو سازمان "اوپیک" تېره سه شنبه له نورو تولیدونکو (پلس) سره لاسلیک کړ او د "ویانا اتحاد" نوم ورکړل شو، اغېزمن رول درلود. ایا دا پدې معنی ده چې د اوپیک پر ځای یو نوی سازمان رامینځته شوی؟ بیا ایا د سعودي ذکر شوی رول د سعودي خپلواکه انګیزه ده که بهرنۍ؟ په دې اتحاد کې د سعودي ګټه څه ده؟ او دا نوی اتحاد به تر کومه وخته دوام وکړي؟ جزاك الله خيراً.

ځواب: د پورتنیو پوښتنو د ځواب روښانه کولو لپاره، موږ لاندې ټکي څېړو:

لومړی: د تړون واقعیت:

۱- اوپیک سازمان چې ۱۴ هېوادونه پکې شامل دي، د ۲۰۱۹/۷/۲ نېټه په ویانا کې د ۱۰ نورو هېوادونو سره چې په سر کې یې روسیه ده، د همکارۍ یو تړون لاسلیک کړ. روسیې ته د روسیې د ولسمشر د راتلونکي مني په سفر کې به دا تړون په رسمي ډول لاسلیک شي. دې ۲۴ هېوادونو موافقه وکړه چې د تولید کمولو تړون چې له دوه نیمو کلونو راهیسې روان دی، د نورو نهو میاشتو لپاره وغځوي. دا تړون په حقیقت کې د هغې اړیکې مستند کول وو چې په تېرو دریو کلونو کې د تېلو د بیو له سخت کمښت وروسته (چې په ۲۰۱۴ کې بیه ۱۴۷ ډالرو ته رسېدلې وه او د ۲۰۱۶ په پیل کې ۲۷ ډالرو ته راښکته شوه) د روسیې او سعودي (اوپیک) ترمنځ رامینځته شوې وه. د دې هدف د عرضې او تقاضا د تنظیم له لارې د بیو کنټرول و. په دې موده کې سعودي د اوپیک د هغو هڅو مشري وکړه چې روسیه یې قانع کړه ترڅو د اوپیک له خوا ورځنی تولید ۱.۲ میلیونه بیرله او روسیه یې ۳۰۰ زره بیرله کم کړي، چې په پایله کې یې د بیو د نړېدو مخه ونیول شوه او بیه ۵۵ ډالرو ته پورته شوه.

۲- دا نوی اتحاد اوپیک ته د روسیې ترڅنګ د قزاقستان، مکسیکو او اذربایجان په څېر مهم تولیدونکي ورزیاتوي. په دې سره "اوپیک پلس" د نړۍ د تېلو د تولید ۴۷٪ کنټرولوي، په داسې حال کې چې اوپیک په یوازې ځان د نړۍ د تولید دریمه برخه درلوده. د نظري پلوه دا باید له تولیدونکو سره د بیو په کنټرول کې مرسته وکړي، مګر په عملي توګه نور عوامل هم شته:

الف- دې تړون اوپیک سازمان له منځه نه دی وړی، بلکې دا یو داوطلبانه تړون دی چې د فسخ کېدو وړ دی. یعنی د اوپیک تړون پر ځای دی او نوي هېوادونه یوازې د "اوپیک پلس" تر چتر لاندې راغلي دي.

ب- دا تړون پر تولیدونکو د امریکا د Shale Oil (ډبرینو تېلو) د حقیقت له امله تپل شوی دی، چې تولید یې د بیو سره سم بدلون مومي. تمه کېږي چې دا اتحاد به تر ۲۰۲۵ پورې، کله چې په امریکا کې د ډبرینو تېلو تولید ثبات ومومي، دوام وکړي.

ج- سعودي د دې تړون په سر کې دی او هغه د امریکا یو لاسپوڅی (عمیل) هېواد دی، چې د امریکا له پالیسۍ بهر ګام نه شي اخیستی. له همدې امله په دې تړون کې د امریکا لاس په ښکاره ښکاري او له روسیې سره د سعودي هوکړه د امریکا د سیاستونو تر اغېز لاندې ده.

دویم: د دې اتحاد انګیزې:

۱- له ۲۰۱۴ کال راهیسې د تولیدونکو هېوادونو ترمنځ همغږي د بیو د کنټرول لپاره اړینه شوه. پخوا به دا کار د اوپیک دننه کېده، خو په وروستیو کلونو کې روسیه د تېلو یو لوی تولیدونکی شو چې د نړۍ ۱۰٪ تېل تولیدوي. روسیې به د اوپیک پرېکړو ته کتل، که هغوی تولید کم کړ او بیې لوړې شوې، روسیې به خپل تولید زیاتاوه. دې کار امریکا اندېښمنه کړه، ځکه هغوی پر روسیه بندیزونه هم لګولي وو... نو امریکا پر سعودي (چې په اوپیک کې تر ټولو لوی تولیدونکی دی) غږ وکړ چې له روسیې سره یو ډول اتحاد رامینځته کړي ترڅو د روسیې تولید د اوپیک له چوکاټ سره سم تنظیم کړي.

۲- له ۲۰۱۴ وروسته د سعودي او روسیې اړیکې ښې شوې. د ۲۰۱۷/۱۰/۴ نېټه ملک سلمان مسکو ته لومړنی سفر وکړ. روسیې ته د سعودي د وسلو د لویو قراردادونو لالچ ورکړل شو. دا ټولې هڅې د امریکا د عمیلانو (سلمان او د هغه د زوی) په دوره کې وشوې. په ۲۰۱۶/۱۱/۳۰ کې لومړنی تړون وشو چې له مخې یې اوپیک ۱.۲ میلیونه او ۱۱ نورو هېوادونو (د روسیې په ګډون) ۵۶۰ زره بیرله تولید کم کړ. سعودي له دې تړون وړاندې ګواښ کړی و چې بازار به له تېلو ډک کړي، چې دا کار د روسیې د بودیجې لپاره (چې ۵۰٪ یې پر انرژۍ ولاړه ده) خطرناک و، نو روسیه همغږۍ ته مجبوره شوه.

۳- دې تړون پر بیو مثبته اغېزه وکړه، خو روسیه د خپلې بودیجې لپاره د تولید زیاتول غوښتل. دلته امریکا یوه ښکاره لوبه پیل کړه: ټرمپ به له سعودي څخه د تولید د زیاتوالي غوښتنه کوله ترڅو روسیه وډاروي او هغوی بیا له سعودي سره د تولید په کمولو کې همغږۍ ته اړ شي. د بېلګې په توګه: [ټرمپ د شنبې په ورځ په یو ټویټ کې وویل چې له ملک سلمان سره یې خبرې کړي او له هغه یې غوښتي چې د سعودي تولید تر ۲ میلیونه بیرلو پورې زیات کړي، او ملک سلمان ورسره منلې ده. (العربي الجديد ۲۰۱۸/۷/۱)].

۴- د روسیې ناخوښي له دې ځایه څرګندېږي چې د "روسنفت" شرکت مشر ایګور سیچین ویلي وو چې امریکا د روسیې د تولید د کمښت له امله د هغوی بازار نیسي. مګر د سعودي له خوا د بازار د ډکولو ګواښ روسیه مجبوره کړه چې د تولید کمښت ومني، ترڅو بیې د امریکا د ډبرینو تېلو (Shale Oil) د ګټې لپاره لوړې پاتې شي. په حقیقت کې سعودي د امریکا هغه توره ده چې د روسیې پر غاړه ایښودل شوې ده.

۵- نننۍ امریکا د پرونۍ هغې سره توپیر لري؛ د ډبرینو تېلو تولید د امریکا د اقتصاد لپاره حیاتی شوی دی. دا تېل لوړې بیې ته اړتیا لري ترڅو ګټور وي. نو امریکا سعودي ته د تولید د کمولو دنده ورکړه ترڅو امریکایي شرکتونه هم بازار پیدا کړي او هم بیې لوړې پاتې شي. امریکا غواړي د خپلو ډبرینو تېلو له لارې د تېلو د بازار پاچا شي.

۶- که د سعودي ګواښ د روسیې لپاره "لښته" وه، نو "ګازره" یې دا وه چې روسیې ته په منځني ختیځ کې د نفوذ وهم ورکړل شو. پوتین د لومړي ځل لپاره د اوپیک پلس د هوکړې اعلان په اوساکا کې له ابن سلمان سره له لیدنې وروسته وکړ. دا ټول روسیې ته د دې لپاره دي چې فکر وکړي په اوپیک او د تېلو په بازار کې نفوذ لري. د دې درواغجن نفوذ د ثابتولو لپاره امریکایي چارواکي کله ناکله داسې څرګندونې کوي چې ګواکې هغوی له دې اتحاد څخه خوښ نه دي، ترڅو روسیه نوره هم په دې دام کې ونښلي.

۷- دا د دې تړون حقیقت دی. خو دا چې ایا دا به تلپاتې وي... دا بعیده ده، ځکه روسیه تل هڅه کوي له دې محدودیتونو ووځي. مګر دا تړون ښايي تر ۲۰۲۵ پورې دوام وکړي، تر هغه چې د امریکا د ډبرینو تېلو تولیدي کچه په بشپړ ډول ثبات ومومي.

۸- په پای کې د یادونې وړ ده چې د پردې تر شا د امریکا بریا (د سعودي له لارې د روسیې مجبوره کول) به امریکا نوره هم وهڅوي چې پر روسیه فشارونه زیات کړي ترڅو هغه د چین پر وړاندې وکاروي. امریکا غواړي روسیه د چین په محیط کې د خپل خادم په توګه وکاروي، لکه څنګه چې ټرمپ له پوتین څخه وغوښتل چې چین د منځني واټن ویشتونکو توغندیو په تړون کې شامل کړي. دا د روسیې او چین ترمنځ د کړکېچ په معنا دی. نو د "ویانا اتحاد" د روسیې لپاره د امریکا یو ستراتیژیک دام دی.

۹- په دې ډول د مسلمانانو په هېوادونو کې حاکمانو زموږ شتمنۍ د کفري استعمارګرو هېوادونو د سیاسي لوبو وسیله ګرځولې ده. که د هغوی ګټه په کموالي کې وي، دا رويبضات (ناپوهه حاکمان) ورته "لبیک" وایي، او که په زیاتوالي کې وي، بیا هم همغسې کوي... که هغوی وغواړي زموږ شتمنۍ په وړیا یا ټیټه بیه یوسي، دا حاکمان یې په ذلت سره مني. دوی په دنیا کې په حقیقت کې داسې دي:

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

"دوی کاڼه، ګونګي او ړانده دي، نو ځکه دوی په هیڅ نه پوهېږي." (سورت البقره [۲]: ۱۷۱)

او په اخرت کې به تر دې هم ډېر ړانده او بې لارې وي، لکه څنګه چې الله سبحانه و تعالی فرمایي:

وَمَنْ كَانَ فِي هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلاً

"او څوک چې په دې نړۍ کې ړوند وي، نو هغه به په اخرت کې هم ړوند وي او د لارې ډېر ورکونکی." (سورت الاسراء [۱۷]: ۷۲)

د ۱۴۴۰ هجري قمري کال د ذي القعدې نهمه د ۲۰۱۹/۰۷/۱۲ میلادي کال