د پوښتنې ځواب
د محمد صلی الله علیه وسلم سورت نازلېدل
قدرمن ورور، تر سلام وروسته،
تاسو په الشخصية (دوهم ټوک) کې د بندیانو په موضوع کې وایاست چې د محمد صلی الله علیه وسلم سورت له بدر څخه مخکې نازل شوی، سره له دې چې ځینې روایتونه د دې خلاف دي، نو له بدر څخه مخکې د دې سورت د نازلېدو دلیل څه دی؟
هو، داسې روایتونه شته چې ګواکي د محمد سورت له بدر څخه مخکې نه دی نازل شوی.
خو دلته ځینې داسې دلایل شته چې پر دغو روایتونو ترجیح لري:
الف - رسول الله صلی الله علیه وسلم د بدر په ورځ د بندیانو په اړه حکم وکړ، دا په دې معنی ده چې د بندیانو حکم نازل شوی و، ځکه رسول الله صلی الله علیه وسلم له وحې پرته پرېکړه نه کوي.
ب - په قرآن کریم کې د جنګي بندیانو لپاره له سورة محمد صلی الله علیه وسلم پرته بل هیڅ حکم نشته:
فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً
"بیا یا وروسته احسان پرې وکړئ (او ازاد یې کړئ) او یا ترې فدیه (بدله) واخلئ." (سورة محمد [۴۷]: ۴)
ج - دا آیت:
فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّىٰ إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشَدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً
"نو کله چې (په جګړه کې) له کافرانو سره مخامخ شوئ، نو سرونه یې ووهئ، ترڅو چې هغوی ښه له پښو وغورځوئ (مغلوب یې کړئ)، بیا (بندیان) کلک وتړئ، بیا یا وروسته احسان پرې وکړئ او یا ترې فدیه واخلئ." (سورة محمد [۴۷]: ۴)
دا آیت د (فإذا) په لفظ پیل شوی، یعنې دا چې په آیت کې حکم د جګړې له پېښېدو وړاندې نازل شوی دی. دا آیت د جګړې پر مهال د بندیانو حکم بیانوي، او تر بدر وړاندې بله داسې جګړه نه وه شوې چې بندیان پکې وي او حکم ته اړتیا ولري.
همدا راز د الله سبحانه وتعالی دا قول: {حَتَّىٰ إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشَدُّوا الْوَثَاقَ} د هغه وخت د حکم بیان دی کله چې په جګړه کې بندیان نیول کیږي، او دا تر "اثخان" (د دښمن له مغلوبولو او ډېرې وینې تویدنې) وروسته وي. نو دا د بدر له جګړې مخکې نازل شوی، ځکه د "اثخان" موضوع په لومړي ځل په بدر کې رامنځته شوه. نو د دې بیان چې بندیان باید تر مغلوبولو وروسته کلک وتړل شي، د یو نوي حکم بیان دی چې لا نه و رامنځته شوی.
له همدې امله د آیت مقتضا (منطوق) دا ښيي چې دا د جګړې له پېښېدو مخکې نازل شوی او د جګړې او "اثخان" تر رامنځته کېدو وړاندې یې د بندیانو حکم بیان کړی دی: {فَإِذَا لَقِيتُمُ}، {حَتَّىٰ إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ}. تر هغه وخته چې د آیت او حدیث ترمنځ تطبیق (جمع) ممکن نه وي، نو آیت ته پر حدیث ترجیح ورکول کیږي، که نه نو جمع کول غوره وو. څرنګه چې دلته جمع کول ممکن نه دي، ځکه ځینې روایتونه وایي چې د بندیانو حکم له بدر وروسته دی، خو آیت دا ښيي چې د بندیانو حکم له بدر څخه مخکې و؛ نو ځکه دلته ترجیح ته مخه کیږي او آیت پر هغو احادیثو چې ورسره په ټکر کې دي، ترجیح پیدا کوي. د دې خبرې تایید او پیاوړتیا دا حقیقت کوي چې د بندیانو لپاره له سورة محمد پرته بل هیڅ حکم نشته، او له بدر پرته بله هیڅ جګړه نه وه چې د بندیانو حکم ته اړتیا ولري، او رسول الله صلی الله علیه وسلم په بدر کې د بندیانو په اړه پرېکړه وکړه، په داسې حال کې چې هغه صلی الله علیه وسلم یوازې د وحې پر بنسټ حکم کوي.
د ۱۴۲۵ هـ ق کال د محرم ۲مه د ۲۰۰۴م کال د فبروري ۲۲مه