د پوښتنې ځواب: د مؤتې د غزا شهيدان

(د حزب التحریر د امیر، جلیل عالم شیخ عطاء بن خلیل ابو الرشته د ځوابونو لړۍ چې د خپلې فیسبوک پاڼې «فقهي» پوښتونکو ته یې ورکړي دي)

د پوښتنې ځواب

سعدي ذيب عوض ته

پوښتنه:

السلام علیکم ورحمة الله وبركاته،

زموږ ګران ورور، محبوب او امیر عطاء بن خلیل ابو الرشته! الله سبحانه وتعالی دې ستا ساتنه وکړي او نصرت دې ستا په لاسونو نصیب کړي. الله سبحانه وتعالی دې د کینه ګوزانو له کینې او د عهد ماتوونکو له بدۍ څخه لرې وساتي او موږ دې ستا تر مشرۍ لاندې د الله او د هغه د رسول صلی الله علیه وسلم له اطاعت کوونکو څخه وګرځوي او زموږ قدمونه دې له ښوېدو او خیانت څخه ثابت وساتي... محترم شیخ، یوه پوښتنه لرم، هیله ده چې په نږدې وخت کې ځواب راکړئ:

د اسلامي دولت کتاب په ۱۰۶ مخ کې د مکې د فتحې په موضوع کې راغلي: «کله چې مسلمانان له مؤتې څخه راستانه شول او له دوی څخه ګڼ شمېر خلک (خلق کثیر) ووژل شول...»

زموږ شیخ او امیره! زه پر همدې عبارت (قتل منهم خلق کثیر) تم شوم او په ټولو منابعو کې مې وپلټل، خو داسې څه مې پیدا نه کړل چې د دې عبارت پر سموالي یا واقعیت دلالت وکړي. بلکې په روايتونو کې مې وليدل چې چا د وژل شويو شمېر ۸ تنه، چا ۱۲، چا ۱۳ او چا ۱۵ ښودلی دی. د دې برعکس داسې شواهد شته چې ښيي مرګ‌ژوبله کمه وه، لکه دا چې رسول الله صلی الله علیه وسلم خالد بن ولید ته د «سیف الله المسلول» (د الله توره) لقب ورکړ او هغوی یې «الکرارون» (برید کوونکي) وبلل نه «الفرارون» (تښتېدونکي). که موږ وګورو چې د خالد په لاس کې ۹ تورې ماتې شوې، نو د مسلمانانو پر مېړانه او صبر پوهېږو. همدارنګه د روميانو له ماتې وروسته په قبایلو کې وېره خپره شوه. دا هم ویل کېږي چې د شهیدانو جسدونه له ۵۰ څخه تر ۷۰ پورې د نیزو او تورو په نښو پوښلي وو. له بلې خوا، د احد په غزا کې د صحابه کرامو غوره کسان او د قرآن حافظان د مؤتې په پرتله ډېر شهیدان شول، خو د هغې جګړې په اړه داسې نه دي ویل شوي چې «خلق کثیر» (ګڼ شمېر خلک) ووژل شول.

هیله ده چې ځواب او وضاحت راکړئ، الله مو برکت درکړي. والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

ځواب:

وعلیکم السلام ورحمة الله وبركاته،

موږ مخکې د دې پوښتنې ځواب ورکړی او سیمو ته مو لېږلی و، داسې ښکاري چې تاسو ته په خپله سیمه کې د کوم علت له امله نه وي رسېدلی... زه د هغه ځواب ځینې برخې چې ستاسو له پوښتنې سره تړاو لري، دلته درته نقلوم:

[د اسلامي دولت په کتاب کې ذکر شوې برخه دا ده:

«کله چې مسلمانان له مؤتې څخه راستانه شول او له دوی څخه ګڼ شمېر خلک ووژل شول، قریشو ته داسې ښکاره شوه چې مسلمانان به ختم شوي وي، نو بني بکر یې پر خزاعه برید ته وهڅول او په وسلو یې سمبال کړل. بني بکر پر خزاعه برید وکړ او ځینې یې ووژل. خزاعه مکې ته وتښتېده او عمرو بن سالم الخزاعي په بېړه مدینې ته لاړ او رسول الله صلی الله علیه وسلم ته یې کیسه تېره کړه او مرسته یې وغوښته...»

داسې روایتونه شته چې په مؤته کې د شهیدانو شمېر دولس تنه ښيي، خو نور روایتونه هم شته چې د شهیدانو شمېر شاوخوا اویا تنه ښيي. دا پدې معنی ده چې په اسلامي دولت کتاب کې ذکر شوی عبارت یو جهت لري، په ځانګړي ډول چې «عقلاً» هم سړی د شهیدانو د زیات شمېر تمه کوي؛ ځکه چې د اسلامي لښکر شمېر نږدې درې زره او د دښمن لښکر نږدې دوه سوه زره و... سربېره پردې، د لښکر درې واړه مشران شهیدان شول، په داسې حال کې چې هغوی د لښکر بیرغ لېږداوه او په پخوانیو جګړو کې لښکر معمولاً د بیرغ شاوخوا په ډېره تېزۍ او شدت سره جګړه کوله... دا د پخوانیو جګړو له واقعیت سره سم ښيي چې د لښکر ډېر شمېر کسان شهیدان شوي دي...

۱- د هغو شواهدو له جملې څخه چې د مؤتې د شهیدانو شمېر اویا یا د هغې په شاوخوا کې ښيي:

- د بیهقي په کتاب «دلائل النبوة» (۳ / ۲۷۷) کې راغلي:

أَخْبَرَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ بْنُ بِشْرَانَ الْعَدْلُ، بِبَغْدَادَ قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو عَمْرِو بْنُ السَّمَّاكِ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: يَا رَبَّ السَّبْعِينَ مِنَ الْأَنْصَارِ: سَبْعِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَسَبْعِينَ يَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ، وَسَبْعِينَ يَوْمَ مُؤْتَةَ، وَسَبْعِينَ يَوْمَ الْيَمَامَةِ

«ابوالحسین بن بشران العدل په بغداد کې موږ ته خبر راکړ، ویې ویل: ابو عمرو بن السماک موږ ته خبر راکړ، ویې ویل: حنبل بن اسحاق موږ ته وویل، ویې ویل: عفان موږ ته وویل، ویې ویل: حماد بن سلمه له ثابت څخه او هغه له انس څخه روایت کړی چې ده (انس) به ویل: اې پروردګاره، د انصارو هغه اویا تنه؛ د احد د ورځې اویا، د بئر معونه د ورځې اویا، د مؤتې د ورځې اویا او د یمامې د ورځې اویا.»

- او د ابن کثیر په «السیرة النبویة» (۳ / ۹۱) کې راغلي:

وَقَالَ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُول: قَارب السَّبْعِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَيَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ، وَيَوْمَ مُؤْتَةَ، وَيَوْمَ الْيَمَامَةِ.

«او حماد بن سلمه له ثابت څخه او هغه له انس څخه روایت کړی چې هغه به ویل: د احد د ورځې، د بئر معونه د ورځې، د مؤتې د ورځې او د یمامې د ورځې (شهیدان) اویا ته نږدې وو.»

۲- د هغو شواهدو له جملې څخه چې د مؤتې د شهیدانو شمېر دولس یا د هغې په شاوخوا کې ښيي:

- د ابن کثیر په «السیرة النبویة» (۳ / ۴۸۹) کې راغلي:

فَصْلٌ فِي ذِكْرِ مَنِ اسْتُشْهِدَ يَوْمَ مُؤْتَةَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَمِنَ الْمُهَاجِرِينَ... فَهَؤُلَاءِ أَرْبَعَةُ نَفَرٍ. وَمِنَ الْأَنْصَارِ... أَرْبَعَةُ نَفَرٍ. فَمَجْمُوعُ مَنْ قُتِلَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَوْمَئِذٍ هَؤُلَاءِ الثَّمَانِيَةُ، عَلَى مَا ذَكَرَهُ ابْنُ إِسْحَاقَ، لَكِنْ قَالَ ابْنُ هِشَامٍ: وَمِمَّنِ اسْتُشْهِدَ يَوْمَ مُؤْتَةَ فِيمَا ذَكَرَهُ ابْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ...فَهَؤُلَاءِ أَرْبَعَةٌ مِنَ الْأَنْصَارِ أَيْضًا، فَالْمَجْمُوعُ عَلَى الْقَوْلَيْنِ اثْنَا عَشَرَ رَجُلًا.

«فصل: د هغو مسلمانانو په ذکر کې چې د مؤتې په ورځ شهیدان شول؛ له مهاجرینو څخه... دا څلور تنه دي. او له انصارو څخه... څلور تنه دي. نو په هغه ورځ د وژل شویو مسلمانانو ټول شمېر اته تنه دی، لکه څنګه چې ابن اسحاق ذکر کړي دي. خو ابن هشام ویلي: او د مؤتې په ورځ په شهیدانو کې -لکه څنګه چې ابن شهاب الزهري ذکر کړي- دا څلور تنه هم له انصارو څخه دي، نو د دواړو قولونو له مخې ټول شمېر دولس تنه کېږي.»

- او په «السیرة النبویة علي ضوء القرآن والسنة» (۲ / ۴۲۸) کې راغلي:

«...او دا د جګړو په تاریخ کې یو نادر شی دی چې یو عسکر د اویا وسله والو عسکرو په وړاندې ودریږي، خو دا ایمان دی چې له ډارنو څخه زړور او له زړورو څخه اتلان جوړوي. او ښايي د حیرانتیا خبره دا وي چې په مؤته کې د ټولو شهید شویو مسلمانانو شمېر اته او یا ویل شوي چې دولس تنه دی.»

- د شواهدو د جمع کولو له پلوه: تر هغه چې دوه دلیله د قوت له مخې یو پر بل برتري ونه لري، نو پکار ده چې د اویا تنو روایت واخیستل شي؛ ځکه چې د دولسو تنو روایت په هغه کې شامل دی. په دې ډول د دواړو روایتونو ترمنځ جمع کېږي؛ داسې چې د لومړي راوي معلومات تر دولسو تنو پورې وو او پر نورو نه و خبر، خو دویم راوي پر ډېرو خبر و. او له درې زره کسانو څخه د اویا تنو شهادت پر "خلق کثیر" (ګڼ شمېر خلک) صادق راځي...

په دې اساس، په اسلامي دولت کتاب کې ذکر شوی عبارت یو علمي بنسټ لري او د هغه د بدلولو اړتیا نشته.] پای.

۲۰۱۷/۰۲/۱۳] پای.

هیله لرم چې دا وضاحت بسنه وکړي. الله سبحانه وتعالی تر هر چا ښه پوه او حکیم دی.

ستاسو ورور، عطاء بن خليل ابو الرشته

۱۲ شعبان ۱۴۳۹هـ د ۲۰۱۸/۰۴/۲۸م سره سم

د امیر (حفظه الله) له فیسبوک پاڼې څخه د ځواب لینک: فیسبوک

د امیر (حفظه الله) له ګوګل پلس پاڼې څخه د ځواب لینک: ګوګل پلس

د امیر (حفظه الله) له ټویټر پاڼې څخه د ځواب لینک: ټویټر

د امیر (حفظه الله) له ویب پاڼې څخه د ځواب لینک: ویب پاڼه