د پوښتنې ځواب: د استخباراتي اسنادو افشا کېدل او د پاکستان په وړاندې موقف

پوښتنه:

د ويکي‌ليکس (WikiLeaks) د مسول مدیر له خوا د رسمي استخباراتي اسنادو د افشا کېدو په اړه پراخه رسنيزه غوغا جوړه شوې، په ځانګړې توګه په افغانستان او پاکستان کې د جګړې د پرمخ وړلو لپاره د اوباما د ستراتیژۍ په اړه. ایا په رښتیا د دغو اسنادو افشا کېدل په دغو دواړو هېوادونو کې د اوباما د جګړې لپاره یو لوی ګواښ دی؟ او ایا د پاکستان په اړه د ډیویډ کیمرون وروستۍ څرګندونې او د ترهګرۍ صادرول له دې موضوع سره کوم تړاو لري؟

ځواب:

د دې پوښتنې له ځوابولو وړاندې باید لاندې ټکي په پام کې ونیول شي:

۱- دا اوس کوم راز نه دی چې په افغان جګړه کې د ولسمشر جورج بوش د ادارې ستراتیژي په بشپړه توګه ناکامه شوه. د بوش ستراتیژي د کرزي پر ملاتړ، د هغه حکومت ته د مشروعیت ورکولو، د افغان اردو د وړتیاوو پر لوړولو، په حکومت کې د پښتون مقاومت د معتدلو عناصرو پر شاملولو او پر پاکستان د فشار راوړلو ولاړه وه، ترڅو د طالبانو او نورو وسله والو په وړاندې چې په قبایلي سیمو کې مېشت دي، اقدام وکړي. کله چې اوباما په ۲۰۰۹ کال کې واک ته ورسېد، له خپلې ادارې یې وغوښتل چې د بوش پر ستراتیژۍ بشپړه بیا کتنه وکړي. د اوباما لومړنۍ ستراتیژي دا وه چې د بوش بنسټیز اصول یې وساتل، خو په جګړه کې یې د امریکايي سرتېرو شمېر زیات کړ، د پاکستان په خاوره کې یې د بې پیلوټه الوتکو بریدونه ډېر کړل او پر پاکستاني پوځ یې اضافي فشار راوړ ترڅو په قبایلي سیمو، په ځانګړې توګه په وزیرستان کې عملیات وکړي. په ستراتیژۍ کې نور بدلونونه لکه د ملکي تلفاتو د کمولو هڅه او د ملکي بنسټونو پیاوړي کول وو، ترڅو دغه ستراتیژي د کورني او نړیوال عامه ذهنیت لپاره د منلو وړ وګرځوي. سره له دې، د ۲۰۱۱ کال تر نیمایي پورې د امریکايي ځواکونو د کمولو لپاره د اوباما پرله پسې هڅو دغه ستراتیژي کمزورې کړه، د اوباما د ادارې او امریکايي پوځي قوماندانانو ترمنځ یې بحثونه راپورته کړل او د متحدینو او نورو رژیمونو لکه د افغانستان او پاکستان حکومتونو ترمنځ یې اختلافات زیات کړل. د اوباما له نظره، د وتلو مهالوېش د ۲۰۱۲ کال په ټاکنو کې د ډیموکرات ګوند د بریا لپاره اړین و. خو یو شمېر پوځي او سیاسي مشرانو د اوباما د ادارې له خوا پر پوځ د بې ځایه غوښتنو په اړه کلک اعتراض وکړ، چې یو له مهمو غږونو څخه د ماکریستال و چې وختي تقاعد ته مجبور شو. حتی د جنرال پټرایوس په راتګ سره هم هغه ونه توانېد چې اوسنۍ افغاني ستراتیژي په بشپړه توګه پلې کړي او اړ شو چې په ځینو برخو کې نور بدلونونه راولي. په داسې حال کې چې د کرزي له خوا څو ځلې بیانونه ورکړل شول چې ایتلافي ځواکونه باید له ۲۰۱۱ کال وروسته هم پاتې شي، پاکستان بیا سخت اعتراض وکړ چې امریکا به یو ځل بیا افغانستان یوازې پرېږدي او پاکستان به د پولې دواړو غاړو ته له پښتنو سره په سخته جګړه کې ښکېل پاتې شي. له همدې امله، د اسنادو له افشا کېدو وړاندې هم اوباما له خپلو پلویانو او د امریکا په حکومت او پوځ کې دننه له مخالفتونو سره مخ و.

۲- امریکا په تېرو نهو کلونو کې نه ستړې کېدونکې هڅې وکړې ترڅو پاکستان په افغانستان کې د ثبات راوستلو لپاره ډېر رول ولوبوي. دا پدې معنی وه چې د پاکستان پوځي مشرتابه باید د خپل پوځ د ذهنیت بدلولو لپاره هڅه کړې وی ترڅو د خپلو هغو هېوادوالو په وړاندې وجنګېږي چې په قبایلي سیمو کې ژوند کوي. په دې برخه کې د مشرف رول بنسټیز و او کله چې هغه نور ونه توانېد خپلو امریکايي بادارانو ته خدمت وکړي، هغه یې لرې کړ او پر ځای یې کیاني راوست، په دې هیله چې هغه به تر خپل دمخه مشر ډېر ګټور ثابت شي. تر دې چې امریکایانو د پاکستان حکومت اړ کړ چې د هغه د درستیزوالۍ موده درې کاله نوره هم وغځوي. د پاکستان لومړي وزیر ګیلاني د کیاني د مودې د غځولو پر مهال وویل: "هغه پوځي عملیات چې د جنرال اشفاق کیاني تر مشرۍ لاندې ترسره شول، که د هغه رهبري نه وی، نه به بریالي کېدل." ده زیاته کړه: "دا عملیات په حساس پړاو کې دي او د دې عملیاتو د بریا دوام د پوځ په لوړه کچه د مشرتابه دوام ته اړتیا لري." [Financial Times 23/7/2010]. سره له دې، امریکایان په شمالي وزیرستان کې د پاکستاني طالبانو او نورو وسله والو ډلو په وړاندې د کیاني له هڅو مایوسه شول. سره له دې چې امریکایي چارواکو پاکستان ته ډېر سفرونه وکړل او ملکي او پوځي مرستې یې ورکړې، خو کیاني ونه توانېد چې د طالبانو په وړاندې داسې بریاوې ترلاسه کړي چې د هغوی له خوا د پاکستان د خاورې کارول محدود کړي. همدې ناکامۍ د کندهار د عملیاتو پیل وځنډاوه او د اوباما پر هغې ژمنې یې اغېز وکړ چې د ټاکنیزې مبارزې پر مهال یې د ځواکونو د ایستلو په اړه کړې وه.

۳- په افغانستان کې د اوباما د ادارې د څرګندې ناکامۍ په پایله کې، په ځانګړې توګه کله چې دا ناکامي د ملکي خلکو له وژنې سره مل شوه، جمهوري غوښتونکو د اوباما پر پالیسۍ بریدونه پیل کړل. اوباما وېره لرله چې دا غږونه به په راتلونکو ټاکنو کې د ډیموکرات ګوند چانسونه کم کړي. په همدې حساس وخت کې د اسنادو د افشا کېدو غوغا راپورته شوه.

۴- د افشا شویو اسنادو په دقیقې کتنې سره، چې شمېر یې ۹۰،۰۰۰ ته رسېږي، څرګندیږي چې په هغو کې د افغانستان یا پاکستان په اړه د امریکا د ستراتیژۍ په اړه کوم نوي معلومات نشته. بلکې د دغو اسنادو لویه برخه د بوش د دورې پر پالیسیو نیوکې کوي. دا د حیرانتیا خبره نه ده، ځکه د دغو اسنادو نېټه د اوباما له واک ته رسېدو او د افغانستان او پاکستان په اړه د هغه د ستراتیژۍ له اعلان مخکې ده. له همدې امله د دغو اسنادو افشا کول د بوش د ادارې نیمګړتیاوې بربنډوي، نه د اوباما. دا ښيي چې د اسنادو افشا کول پخپله په سپینه ماڼۍ کې د اوباما د ادارې له خوا پلان شوي وو. دا خبره د ۲۰۱۰ کال د جولای په ۲۷مه په salon.com وېبپاڼه کې خپره شوې مقاله هم تاییدوي، چې پکې ویل شوي د "نیویارک ټایمز" دوو مدیرانو، مارک مازیټي او ایریک شمېټ (Mark Mazzetti and Eric Schmitt)، له خپرېدو یوه اونۍ وړاندې سپینې ماڼۍ ته تللي وو ترڅو اداره له هغه څه خبره کړي چې دوی یې د خپرولو اراده لرله. هغوی ټولو ته د سرو زرو ستوري (جایزې) ورکړل شول! سایټ زیاتوي چې دوی وویل: "موږ دا کار ادارې ته د تبصرې او ځواب ورکولو د فرصت لپاره وکړ، او هغوی وکړ. هغوی موږ وستایلو چې موږ له اسنادو سره په مسولانه ډول چلند وکړ."

[New York Times reporters met with White House before publishing WikiLeaks story, Salon, Jul 27 2010, http://www.informationclearinghouse.info/article26025.htm].

۵- د پورتنیو ټکو پر بنسټ، موږ پوښتنې ته داسې ځواب ورکولی شو چې د اوباما ادارې په قصدي ډول دا زاړه استخباراتي اسناد د دوو موخو لپاره افشا کړي دي: لومړی: کورنۍ موخه؛ ترڅو د اوباما د ادارې مخالفینو ته وښيي چې د ناکامۍ اساس د تېرې ادارې په دوره کې و، او دا دي اسناد یې ثابتوي. او همدې تېرې پالیسۍ هغه اړ کړ چې تېر مني په خپله پالیسۍ کې بشپړه بیا کتنه وکړي. اوباما پخپله هم وویل: "که څه هم زه د حساسو معلوماتو د افشا کېدو په اړه اندېښمن یم چې ممکن کسان یا عملیات له خطر سره مخ کړي، خو حقیقت دا دی چې دا اسناد داسې کومه مسله نه افشا کوي چې مخکې د افغانستان په اړه له خلکو سره پرې بحث نه وي شوی. په حقیقت کې دا هغو ننګونو ته اشاره کوي چې زه یې تېر مني زموږ پر پالیسۍ بشپړې بیا کتنې ته اړ کړم." [بي بي سي انلاین ۲۷/۷/۲۰۱۰]. دویم: بهرنۍ موخه؛ ترڅو پر کیاني نور فشار هم راوړي چې د طالبانو او حقاني شبکې په وړاندې چې په شمالي وزیرستان کې دي، پوځي اقدام وکړي. دا باید وویل شي چې کیاني د مشرف له ځایناستي کېدو وړاندې د ۲۰۰۴ او ۲۰۰۷ کلونو ترمنځ د پاکستان د استخباراتو (ISI) مشر و، نو د دغو اسنادو افشا کېدل د هغه لپاره یو ډول خجالت هم دی.

۶- د پاکستان د نفاق په اړه د ډیویډ کیمرون څرګندونې بیا بله موخه لري. دا څرګندونې پر پاکستان د فشار راوړلو او د امریکا د پالیسۍ د ملاتړي په توګه د ځان ښودلو لپاره دي. خو د برتانیې د دودیز سیاست له مخې، اصلي موخه د امریکایانو په وړاندې د پاکستان شرمول دي، ترڅو د امریکا د ادارې او پاکستان ترمنځ درز واچوي، کله چې امریکایان پوه شي چې د پاکستان استخبارات د امریکایانو د وژلو لپاره له طالبانو سره مرسته کوي! سربېره پر دې، هر هغه بیان چې پاکستان د یو "منافق" هېواد په توګه لړزوي، د برتانیې د متحد "هندوستان" موقف پیاوړی کوي. دا کار د هند د ولس او د کانګرس ګوند د وفادارۍ ترلاسه کولو لپاره دی، ځکه د پاکستان په وړاندې د برتانیې هر ډول منفي دریځ د لندن او ډیلي اړیکې نورې هم پیاوړې کوي. کیمرون له ځان سره هند ته یو لوی سوداګریز پلاوی هم بیولی و ترڅو د اقتصادي ځوړ د درملنې لپاره له هند سره چې مخ پر وده بازار لري، پیاوړې سوداګریزې اړیکې جوړې کړي. د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوستانه اړیکو ټینګښت پر اقتصادي فعالیتونو مستقیم اغېز لري.