پوښتنه: د الشخصية (اسلامي شخصیت) د دریم ټوک په ۱۶۱ مخ، له لاندې څخه په ۸ کرښه کې راغلي:
"او مګر مشترکه (ګډه) لکه لمونځ، نو دا په هغه لمانځه اطلاق کېږي چې ارکان ولري لکه د ماسپښین لمونځ، او په هغه لمانځه چې رکوع او سجده نه لري لکه د جنازې لمونځ..." پای.
داسې ښکاري چې دا د کتاب په ۱۳۶ مخ کې د "مشترک" له تعریف سره توپیر لري، او داسې برېښي چې دا مثال له "مشککې" سره ډېر نږدې دی تر "مشترکې"، هیله ده په دې اړه وضاحت ورکړئ، جزاکم الله خیراً.
ځواب: هو، دا مشککه ده نه مشترکه، یعنې سم عبارت داسې دی: "او مګر مشککه لکه لمونځ...".
دلته باید یو وضاحت وشي ترڅو په مسئله پوه شئ، نه دا چې یوازې یې حفظ کړئ:
لومړی: هره کلمه له بېلابېلو اړخونو مطالعه کېدای شي؛ که له (الف) اړخه مطالعه شي یوه پایله ورکوي، او که له (ب) اړخه مطالعه شي بله پایله ورکوي.
دویم: مشکک هغه څه دي چې د مشترک او متواطئ ترمنځ واقع وي:
- مشترک: هغه یو لفظ دی چې له یوې څخه زیاتې ماناګانې لري او ترمنځ یې توپیر وي، لکه العین چې د سترګې، د اوبو چینې او جاسوس لپاره کارول کېږي...
- متواطئ: هغه یو لفظ دی چې له یوې څخه زیاتې ماناګانې لري خو د مطالعې له زاویې یې ترمنځ یووالی وي، لکه د "انسان" کلمه چې پر زید او عمرو باندې اطلاق کېږي... مګر د انساني فطري ځانګړتیاوو له مخې سره یو دي...
- مشکک: هغه یو لفظ دی چې له یوې څخه زیاتې ماناګانې لري، چې له یوې خوا پکې توپیر او له بلې خوا پکې یووالی وي، نو لیدونکی شکمن کېږي چې دا له دې اړخه دی که له هغه بل... له همدې امله ورته مشکک (شک پیدا کوونکی) ویل کېږي.
د مثالونو په واسطه د وضاحت روښانه کول:
د "لومړی" ټکي له مخې، یعنې د مطالعې له زاویې:
د لمانځه مثال...
- که لفظ د ماسپښین، مازدیګر او ماښام لمانځه له اړخه مطالعه شي... نو دا په داسې لمونځونو دلالت کوي چې په طهارت، قبلې ته په مخ کولو، نیت، ارکانو او بڼې کې سره یو ډول دي... نو له دې زاویې د "لمونځ" کلمه په "متواطئ" کې راځي، ځکه د لمانځه هر فرد په دغو چارو کې له بل سره برابر دی...
- مګر که د ماسپښین او جنازې لمانځه له اړخه مطالعه شي... نو دا په داسې لمونځونو دلالت کوي چې:
- له یوې خوا سره یو دي، لکه طهارت، قبلې ته مخ کول او نیت...
- او له بلې خوا سره توپیر لري، لکه رکوع، سجده او پرله پسې تکبیرونه...
له همدې امله دا د مشکک په باب کې راځي، ځکه څوک چې د "لمونځ" کلمې ته د ماسپښین او جنازې له نظره ګوري، په صفت کې یې شکمن کېږي: ایا دا کلمه د هغو ټکو له مخې چې سره یو دي په "متواطئ" باب کې ده، که د هغو ټکو له مخې چې توپیر لري په "مشترک" باب کې؟
- که چېرې د "لمونځ" کلمه د وضع (لغوي ایښودلو) له مخې مطالعه شي، نو ګورو چې لمونځ په اصل کې د دعا لپاره ایښودل شوی و، بیا شرعي مانا ته انتقال شو او په هغې کې مشهور شو، نو ځکه "لمونځ" له دې اړخه منقولة شرعاً (شرعي منقول) ده.
- او که دا کلمه د بیان او اجمال له اړخه مطالعه شي، نو "مجمله" ده، ځکه بیان ته اړتیا لري.
نو که له تا څخه وپوښتل شي چې د "لمونځ" لفظ څه شی دی، ته نشې کولای یو ځواب ورکړې مګر دا چې د پوښتنې د څېړنې زاویه مشخصه شي، که نه نو ته مجبوره یې چې له هغو ټولو اړخونو ځواب ورکړې چې پورته ذکر شول.
د ۱۴۳۲ هـ کال د ربیع الثاني ۶مه ۲۰۱۱/۳/۹م