Soru: İçtimai Nizam kitabının 41. sayfasında şöyle geçmektedir:
إِذَا زَوَّجَ أَحَدُكُمْ خَادِمَهُ عَبْدَهُ أَوْ أَجِيرَهُ فَلَا يَنْظُرُ إِلَى مَا دُونَ السِّرَّةِ وَفَوْقَ الرُّكْبَةِ فَإِنَّهُ عَوْرَةٌ
"Sizden biriniz hizmetçisini kölesiyle veya ücretli işçisiyle evlendirdiğinde, göbeğin altı ile diz kapağının üstüne bakmasın. Çünkü orası avrettir."
Bu hadis, erkeğin kadının avret olmayan yerlerine ve kadının erkeğin avret olmayan yerlerine bakmasının caiz olduğuna delil getirilme bağlamında zikredilmiştir. Bir kişinin hizmetçisini (cariyesini) evlendirmeden önce ve evlendirdikten sonra göbek altı ile diz kapağı üstü arasındaki bölgeye bakması arasındaki fark nedir?
Cevap: Görünen o ki sorunun anlaşılmasında bir karışıklık yaşanmış. Hadisin anlamı şudur: "Sizden biriniz hizmetçisini (hâdim) evlendirdiğinde..." Buradaki hâdim lafzı hem erkek hem de kadın için kullanılır. Cariye, efendisi onu bir başkasıyla evlendirmeden önce kendisi için helaldir (mülk-i yemin) ve efendisinin onun avretini görmesi caizdir. Ancak evlendiğinde, (onu evlendiren) efendisinin onun avretine bakması haram olur. Cariye hâlâ efendisinin cariyesi olduğu (azat edilmediği) müddetçe, efendisinin onun avret olmayan yerlerine yani diz kapağının altına ve göbeğinin üstüne bakması caizdir. Zira efendisi onu kölesiyle veya ücretli işçisiyle evlendirmiştir ancak o hâlâ cariye kalmaya devam etmektedir, yani hür olmamıştır. Eğer hür olsaydı, yüzü ve elleri hariç vücudunun tamamına bakması haram olurdu.
Bu nedenle metin şöyledir:
«إِذَا زَوَّجَ أَحَدُكُمْ خَادَمَهَ عَبْدَهَ أَوْ أَجِيرَهَ...»
Burada أَحَدُكُمْ kelimesi faildir; خَادَمَهَ kelimesi زوّج fiilinin birinci mefulü bihidir; عَبْدَهَ أَوْ أَجِيرَهَ ise زوّج fiilinin ikinci mefulü bihidir, yoksa خادمه kelimesinin atf-ı beyanı değildir. Dolayısıyla hadis, efendinin cariyesinin her yerine bakma mübahlığının (mülk-i yemin olduğu için), evlendikten sonra cariyenin avret sayılan yerleri hakkında geçersiz kılındığına delildir. Çünkü cariye evlendikten sonra artık efendisine (cinsel olarak) helal değildir; dolayısıyla efendisinin onun avretine yani göbek altı ile diz kapağı üstüne bakması haramdır. Zira o evlendirilmiş olsa da azat edilmediği için hâlâ bir cariyedir.
Buna göre hadisin mantuku (sözlü ifadesi), erkeğin kadının avretine bakmasının haramlığına delalet etmeye uygundur. Bu mantukun mefhumu ise, ister hür olsun ister cariye, bir erkeğin kadının avret olmayan yerlerine bakmasının caiz olduğudur. Erkek ve kadın bu konuda eşittir; erkek kadının avret olmayan yerlerine bakabilir, kadın da erkeğin avret olmayan yerlerine bakabilir.
19 Cemaziyelevvel 1425 H. 06/07/2004 M.