** (سلسله پاسخهای عالم جلیلالقدر عطاء بن خلیل ابورشته، امیر حزبالتحریر، به پرسشهای کاربران صفحهاش در فیسبوک)**
به (ابوالقاسم) و Abdullah Abdulrahman
پرسشها:
Abdullah Abdulrahman در یکی از نشستها درباره گفتگوهایی که در اینترنت جریان دارد، گفته شد که دنیای اینترنت یک دنیای مجازی است و کسی به خاطر نوشتههایش مورد بازخواست قرار نمیگیرد. همچنین گفته شد که گفتگو میان مردان و زنان، هرچه که باشد، اشکالی ندارد چون "اختلاط" محسوب نمیشود... آیا این درست است؟ امیدواریم این موضوع را تبیین کنید، بارک الله فیکم.
ابوالقاسم السلام علیکم و رحمة الله "سؤالی درباره حکم چت کردن جنسیتهای مخالف در فیسبوک یا ایمیل" جوانان عصر ما و بهویژه نوجوانان، بسیار با این مسئله روبرو هستند؛ لذا لازم است در این باره پرسش شود تا جوانان ما مرتکب گناه نشوند و جامعه را از امری که ممکن است معصیت و چه بسا معصیت بزرگی باشد، حفظ کنیم.
پاسخ:
وعلیکم السلام و رحمة الله و برکاته،
سؤال هر دوی شما مشابه است و پیش از این به مانند آن پاسخ دادهایم که دوباره آن را برای شما بازگو میکنم:
برخی از مردم مسائل را فلسفی میکنند؛ مثلاً یکی بر این پرسش تمرکز میکند که: آیا ارتباط در فیسبوک اختلاط است؟ گویا فقط اختلاط حرام است و اگر اختلاط نباشد، دیگر هیچ اشکالی در آن نیست!
دیگری بر این پرسش تمرکز میکند که این یک "دنیای مجازی" است، گویی که صرفاً یک تخیل ذهنی است و فرد مجاز است هر چه میخواهد تخیل کند!!
برخی نیز نسبت به بعضی امور مؤثر در حکم شرعی در رابطه با ارتباطات فیسبوکی نادان هستند، یا گمان میکنند تا زمانی که اختلاط نباشد باکی نیست و امثال این موارد که از روی جهل یا اشتباه برایشان مشتبه شده است...
اما موضوع اینگونه نیست؛ بلکه خطاب و پیامی که در قالب یک رساله از شخصی به شخص دیگر فرستاده میشود، اگر صدور آن از فرستنده و رسیدنش به گیرنده ثابت شود، حکم همان خطابی را دارد که مستقیماً از آن شخص به دیگری معطوف شده است.
تفاوتی ندارد که این پیام با دست نوشته شده باشد یا با دستگاه...
همچنین فرقی نمیکند که پیام توسط شخصی به گیرنده منتقل شود یا از طریق اینترنت، فیسبوک یا هر وسیله دیگری؛ بلکه مهم این است که صدور آن از صاحبش ثابت شود و رسیدنش به گیرنده نیز محرز گردد. بنابراین "تحقیق مناط" از این جهت یکی است...
به همین جهت، حکم در مورد پیام و رساله یکی است و انسان در قبال آن بازخواست میشود، زیرا آن پیام فعلی از افعال اوست. رسول الله ﷺ میفرمایند:
إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِي مَا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا، مَا لَمْ تَعْمَلْ أَوْ تَتَكَلَّمْ
"همانا خداوند از آنچه امت من در دل خود میگذرانند، تا زمانی که آن را انجام نداده یا به زبان نیاوردهاند، گذشت کرده است." (بخاری و مسلم از ابوهریره رضیاللهعنه روایت کردهاند و لفظ از بخاری است).
همچنین از رسول الله ﷺ ثابت شده است که ایشان نامههایی مکتوب به پادشاهان و حکام برای ابلاغ اسلام فرستادند، که این خود ثابت میکند ابلاغ از طریق نامه –که یک حکم شرعی است– مانند ابلاغ از طریق خطاب مستقیم است...
بخاری روایت کرده است: ابن عباس گفت که ابوسفیان بن حرب به من خبر داد که او در شام در میان مردانی از قریش بود که برای تجارت در مدت صلح میان رسول الله ﷺ و کفار قریش آمده بودند. ابوسفیان گفت: فرستاده قیصر ما را در برخی نواحی شام یافت... تا آنجا که گفت: سپس قیصر نامه رسول الله ﷺ را خواست و خوانده شد و در آن چنین بود:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ، إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ، سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الهُدَى، أَمَّا بَعْدُ: فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيتَ، فَعَلَيْكَ إِثْمُ الأَرِيسِيِّينَ وَ: (( يَا أَهْلَ الكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ، أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا، وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ، فَإِنْ تَوَلَّوْا، فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ))
"به نام خداوند بخشنده مهربان. از محمد بنده و فرستاده خدا به هرقل بزرگ روم. سلام بر کسی که از هدایت پیروی کند. اما بعد: من تو را به دعوت اسلام فرا میخوانم؛ اسلام بیاور تا در امان باشی، و اسلام بیاور تا خداوند پاداشت را دو چندان دهد، و اگر روی گردانی، گناه زیردستانت (کشاورزان و توده مردم) بر گردن توست و: «ای اهل کتاب، بیایید به سوی سخنی که میان ما و شما یکسان است؛ که جز خداوند را نپرستیم و چیزی را با او شریک نکنیم، و برخی از ما برخی دیگر را به جای خدا به خدایی نگیرد. پس اگر روی گرداندند، بگویید: گواه باشید که ما مسلمانیم»."
بر این اساس، پاسخ به سؤال مذکور به شرح زیر است:
۱- مکاتبه و پیام دادن، خواه از طریق پست عادی باشد یا اینترنت، فیسبوک یا توییتر... حکماش یکی است و تفاوتی با سخن گفتن رو در رو ندارد. نباید گفته شود این دنیای مجازی است و آن دنیای واقعی، بلکه این غرق شدن در جهل و گناه است... اگر به زنی نامحرم در حضورش سخنی حرام بگویید، شرعاً مجازات میشوید؛ در مکاتبه نیز چنین است. پس از اثبات وقوع مکاتبه، مجازات بررسی میشود، دقیقاً همانطور که اگر همان سخن را در حضور میگفتید.
بنابراین، همانگونه که سخن گفتن حضوری با زن نامحرم بدون ضرورتی که شرع آن را تأیید کند جایز نیست، در مورد مکاتبه نیز چنین است. آنچه در این موضوع به صورت حضوری جایز است، در مکاتبه نیز جایز است و آنچه حضوری جایز نیست، در مکاتبه نیز جایز نمیباشد.
۲- اختلاط بدون ضرورتی که شرع آن را تأیید کند حرام است، اما فقط اختلاط حرام نیست؛ اگر زنی را که از شما دور است با سخنی زشت صدا بزنید، حرام است حتی اگر در کنار شما نباشد. اگر در بازار کالایی را به زنی بفروشید و با لذت به او نگاه کنید حرام است، حتی اگر اختلاط برای خرید و فروش در بازار مباح باشد. اگر سوار اتوبوس عمومی شوید و با زنی که از شما دور است و حتی کنارتان ننشسته سخن زشت بگویید، حرام است...
مانند همین است اگر در مکاتبه هر سخنی بنویسید؛ شما دقیقاً همانطور که در قبال سخن گفتن حضوری مسئول هستید، در قبال آن نیز مسئول خواهید بود.
۳- ما همه مردان و زنان مسلمان و بهویژه جوانانی که حامل این دعوت الهی، پاک و منزه هستند –همانانی که دعوت را در میان موجهای سهمگین از روبرو، پشت سر، راست و چپ حمل میکنند، در حالی که هیچ پناهگاهی جز خداوند سبحان نیست– دعوت میکنیم که با قوت تمام به احکام شرع ملتزم باشند. نه تنها با دوری از حرام، بلکه حتی با دوری از برخی مباحات از ترس آنکه مبادا حرامی در نزدیکی آن باشد؛ چرا که صحابه از درهای متعددی از مباح دوری میکردند تا مبادا در حرام بیفتند.
۴- همچنین بر هر مرد و زن مسلمان، بهویژه جوانان دعوتگر تأکید میکنیم که با جدیت و تلاش، از این وسایل مدرن به شکلی سازنده برای نشر اسلام به روشی مؤثر و در عین حال حکیمانه و آگاهانه استفاده کنند؛ بهگونهای که نه تنها از هرگونه خاکسترِ ناپاک دور باشند، بلکه حتی از گرد و غبارِ چنان خاکستری نیز دوری گزینند.
از خداوند سبحان میخواهم که ما را پرهیزگار و پاکیزه نگاه دارد تا در دنیا و آخرت پیروز شویم؛ "و بشارت ده مؤمنان را".
برادر شما عطاء بن خلیل ابورشته