سلسله پاسخهای عالم جلیلالقدر عطا بن خلیل ابوالرشته، امیر حزبالتحریر، به پرسشهای کاربران صفحهی فیسبوک ایشان (بخش فقهی)
پاسخ به یک پرسش
پوشاندن پاهای زن در نماز
خطاب به: Muhamad Awesat
پرسش:
السلام علیکم، ... حکم آن در نماز در خانه چیست؟ آیا پوشاندن پاها واجب است، با توجه به اینکه پوشاندن عورت از شرایط صحت نماز میباشد؟
پاسخ:
وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته،
- در پاسخ به سؤالی که شما بر آن حاشیه زدهاید، چنین آمده است:
(– دو پا عورت هستند، پس بر زن واجب است که پاهای خود را بپوشاند و دلیل آن عبارت است از:
الف- خداوند سبحان در رابطه با لباس زن از پایین میفرماید:
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ
«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: جلبابهای (چادرهای) خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای اینکه شناخته شوند نزدیکتر است.» (سوره احزاب [33]: 59)
یعنی جلبابهای خود را به سمت پایین رها کنند. واژهی «یُدنین» (یعنی پایین بیاورند و رها کنند) محقق نمیشود مگر اینکه جلباب حداقل به پاها برسد و آنها را بپوشاند. اگر پاها با جوراب یا کفش پوشیده شده باشند، پایین آوردن جلباب تا خودِ پاها کفایت میکند؛ اما اگر با جوراب یا کفش پوشیده نشده باشند، واجب است که جلباب تا روی زمین برسد تا پاها را بپوشاند. این بدان معناست که پاها جزو عورت هستند.
ب- از ابن عمر روایت شده است که گفت: رسول الله ﷺ فرمودند:
مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَكَيْفَ يَصْنَعْنَ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ قَالَ يُرْخِينَ شِبْرًا فَقَالَتْ إِذًا تَنْكَشِفُ أَقْدَامُهُنَّ قَالَ فَيُرْخِينَهُ ذِرَاعًا لاَ يَزِدْنَ عَلَيْهِ
«هر کس از روی تکبر لباس خود را [بر زمین] بکشد، خداوند در روز قیامت به او نمینگرد. ام سلمه گفت: پس زنان با دامنهای خود چه کنند؟ فرمود: یک وجب پایین بیاورند. ام سلمه گفت: در این صورت پاهایشان نمایان میشود. فرمود: پس یک ذراع پایین بیاورند و از آن بیشتر نکنند.» (به روایت ترمذی که گفته است این حدیث حسن و صحیح است).
این حدیث صراحت دارد بر اینکه بر زن واجب است پاهایش را بپوشاند؛ ام سلمه (رضی الله عنها) به اینکه لباس زنان از پایین یک وجب آویزان باشد اکتفا نکرد، زیرا بیم آن داشت که هنگام راه رفتن پاها نمایان شود، به ویژه اگر زن پابرهنه راه برود (چنانکه در گذشته بسیار اتفاق میافتاد). لذا رسول الله ﷺ اجازه دادند که دامن زن یک ذراع (و نه بیشتر) روی زمین کشیده شود. علت در این حدیث کاملاً واضح است: «...در این صورت پاهایشان نمایان میشود...».
خلاصه آنکه پاها عورت هستند و پوشاندن آنها مانند هر جای دیگری از عورت، واجب است.
- جهت اطلاع، دیدگاهی از ابوحنیفه وجود دارد که آشکار بودن پاها را جایز میداند؛ زیرا ایشان در تفسیر سخن خداوند سبحان:
وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا
«و زینت خود را آشکار نکنند، مگر آنچه از آن که [به طور طبیعی] نمایان است.» (سوره نور [24]: 31)
معتقد بود آنچه نمایان است، تنها صورت و کف دستها نیست، بلکه شامل پاها نیز میشود. اما همانطور که در بالا ذکر کردیم، این رأی به دلیل دلالت آیه کریمه و حدیث ترمذی، مرجوح (غیر برتر) است. والله أعلم وأحکم.) پایان.
- و این همان چیزی است که ما در زندگی عمومی تبنی میکنیم (میپذیریم)؛ پس برای زن جایز نیست که با پاهای برهنه خارج شود، بلکه همانطور که پیشتر ذکر کردیم:
(یعنی جلبابهای خود را به سمت پایین رها کنند. واژهی «یُدنین» (یعنی پایین بیاورند) محقق نمیشود مگر اینکه جلباب حداقل به پاها برسد و آنها را بپوشاند. اگر پاها با جوراب یا کفش پوشیده شده باشند، پایین آوردن جلباب تا خودِ پاها کفایت میکند؛ اما اگر با جوراب یا کفش پوشیده نشده باشند، واجب است که جلباب تا روی زمین برسد تا پاها را بپوشاند. این بدان معناست که پاها جزو عورت هستند.)
- مسئلهای که باقی میماند، پوشاندن پاها در هنگام نماز است. از آنجایی که پوشاندن عورت از شرایط صحت نماز است، دیدگاه راجح (برتر) نزد ما این است که پاها باید در خلال نماز پوشیده شوند. با این حال، ابوحنیفه معتقد است که دو پا عورت نیستند. در کتاب «شرح مختصر الطحاوی» تألیف احمد بن علی ابوبکر رازی جصاص حنفی (متوفای ۳۷۰ هـ) چنین آمده است:
(مسئله: «عورت زن در نماز» ابوجعفر گفت: «زن در نماز خود همه جایش را میپوشاند، به جز صورت، دو کف دست و دو پایش». ابوبکر گفت: این به آن خاطر است که تمام بدن او عورت است و برای بیگانه جایز نیست به جز این اعضا به جای دیگری نگاه کند. و دلیل آن سخن خداوند متعال است: «و زینت خود را آشکار نکنند، مگر آنچه از آن نمایان است» که روایت شده منظور سرمه و انگشتر است؛ پس دلالت دارد بر اینکه دستها و صورت او عورت نیستند. و پیامبر ﷺ فرمودند: «خداوند نماز هیچ زن بالغی را نمیپذیرد مگر با خمار (پوشش سر)». پس دلالت دارد بر اینکه سرِ او عورت است، و آنچه عورت باشد، پوشاندنش در نماز واجب است؛ اما دست، صورت و پا عورت نیستند، لذا پوشاندن آنها در نماز بر او لازم نیست.) پایان.
این رأی همانگونه که در بالا تبیین کردیم، مرجوح است... اما ما نمیخواهیم در این مسئله تبنی کنیم، زیرا این یک امر عبادی است؛ بنابراین بر زنی که بر اساس مذهب حنفی نماز میخواند، واجب نیست که پاهایش را در نماز بپوشاند... اما دیدگاه راجح نزد ما وجوب پوشاندن پاها در نماز است، زیرا آنها عورت هستند.
خلاصه:
۱- دیدگاه راجح نزد ما این است که پاها عورت هستند و ما این را در زندگی عمومی تبنی میکنیم؛ لذا برای زن جایز نیست که از خانهاش خارج شود مگر با جلبابی که پاهایش را بپوشاند؛ خواه به این صورت باشد که جلباب تا زمین برسد (به اندازهای که هنگام راه رفتن اگر پابرهنه است پاها را بپوشاند) و خواه جلباب تا قوزک پا برسد (در صورتی که جورابی بپوشد که برای پوشاندن پاها مناسب باشد) تا «ادناء» که همان رها کردن جلباب تا پاهاست محقق شود؛ چنانکه در کتاب «نظام اجتماعی» به تفصیل توضیح دادهایم.
۲- اما در مورد پوشاندن پاها در نماز، دیدگاه راجح نزد ما وجوب پوشاندن آنهاست؛ اما ما در این مسئله تبنی نمیکنیم چون یک امر عبادی است. پس زنی که بر مذهب ابوحنیفه عمل میکند، پوشاندن پاها در حین نماز بر او واجب نیست.
این چیزی است که ما در این مسئله میبینیم. والله أعلم وأحکم.
برادر شما عطا بن خلیل ابوالرشته
۲۷ جمادی الثانی ۱۴۳۸ هـ مطابق با ۲۰۱۷/۰۳/۲۶ م
لینک پاسخ در صفحه فیسبوک امیر