د اسونو ترمنځ سیالي کول جایز دي او په دې کې کوم حرج نشته، خو دا موضوع د سیالۍ په بدل کې د بدل (مال) اخیستلو پورې اړه لري.
د بدل اخیستل په څو حالتونو کې وي:
۱) دا چې بدل د درېیم لوري له خوا وي، مثلاً هغه ووایي: هر څوک چې مخکې شو، دومره مال ورکووم؛ نو دا جایز دي.
۲) دا چې یو سیالي کوونکی بل ته ووایي: که ته له ما مخکې شوې، زه به تاته دومره مال درکړم، خو که زه مخکې شوم، له تا څخه به څه نه اخلم؛ نو دا هم جایز دي.
۳) دا چې بدل د دواړو لوریو له خوا وي، چې دې ته رهان (شرط وهل) ویل کیږي. د فقهاوو جمهور دا حرامه بولي ځکه چې دا د قمار یو ډول دی. دا په دې ډول وي چې یو کس خپل ملګري ته ووایي: که ته له ما مخکې شوې، زه تاته دومره مال درکړم، او که زه مخکې شوم، ته به ما ته دومره مال راکوې؛ د فقهاوو جمهور دا حرامه بولي او همدا سم نظر دی.
پر دې باندې دلیل دا دی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم د دوو سیالي کوونکو ترمنځ د شرط د صحت لپاره دا شرط ایښی چې یو درېیم کس (محلل) ورسره ننوځي. دا درېیم کس به هیڅ مال نه ورکوي، بلکې که مخکې شو، مال اخلي او که وروسته پاتې شو، څه نه ورکوي؛ په دې شرط چې د هغه اس د نورو دوو اسونو سره برابر وي. د هغه اس باید کمزوری او ورو نه وي چې د هغو نورو اسونو تېزوالی ترې ډېر وي، ځکه په داسې حالت کې معلومه ده چې هغوی به ترې مخکې کیږي او د هغه شتون او نشتون به یو شان وي.
رسول الله صلی الله علیه وسلم پر هغو دوو سیالي کوونکو چې یو بل ته بدل ورکوي، د "قمار" نوم ایښی دی که چیرې د (محلل) اس کمزوری وي او ډاډه وي چې هغوی ترې مخکې کیږي. نو کله چې په سیالۍ کې هیڅوک ورسره نه وي، نو په لومړي قدم کې دا قمار ګڼل کیږي. له همدې امله د اسونو په سیالۍ کې شرط وهل (رهان)، یعنې دا چې ګټونکی له بایلونکي څخه مال واخلي، قمار او حرام دی.
الحديث: ابو داود د ابو هریره له لارې روایت کړی چې نبي کریم صلی الله علیه وسلم وفرمایل:
مَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ وَهُوَ لَا يُؤْمَنُ أَنْ يُسْبَقَ، فَلَيْسَ بِقِمَارٍ، وَمَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ وَقَدْ أَمِنَ أَنْ يُسْبَقَ فَهُوَ قِمَارٌ
"چا چې د دوو اسونو تر منځ (د سیالۍ لپاره) یو اس ننوایست او ډاډه نه و چې (نور دوه اسونه به) ترې مخکې شي، نو دا قمار نه دی؛ خو که یې داسې اس ننوایست چې ډاډه و چې هغوی به ترې مخکې کیږي، نو دا قمار دی." (سنن ابو داود)
ځکه که هغه ډاډه وي چې هغوی به ترې د اس د کمزورۍ له امله مخکې کیږي، نو داسې ده لکه سیالي چې یوازې د هغو دوو ترمنځ وي او د ده شتون او نشتون یو برابر وي، نو ځکه دا قمار او حرام دی.
د معلوماتو لپاره باید وویل شي چې ځینې فقهاوو لکه ابن القیم د دواړو لوریو ترمنځ رهان (شرط) جایز بللی دی، ځکه چې هغه پورته یاد شوی حدیث ضعیف ګڼلی دی. خو د دې حدیث په اړه ویل شوي چې دا مرسل دی او د فقهاوو جمهور پرې عمل کړی دی، نو ځکه د استدلال لپاره مناسب دی.
له همدې امله، هغه څه چې موږ په الاقتصادي کې ذکر کړي، هغه سم دي او زموږ تبني همدا ده چې د اسونو په سیالۍ کې شرط وهل (رهان) قمار دی.
۱۵/۰۲/۲۰۰۴ م