(Mfululizo wa Majibu ya Mwanachuoni Mtukufu Ata Bin Khalil Abu Al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa Maswali ya Wageni kwenye Ukurasa Wake wa Facebook "Feqhi")
Jibu la Swali
Tofauti Kati ya Ubinafsishaji, Utaifishaji na Iqta' (Ugawaji wa Ardhi na Dola)
Kwa Hamzeh Shihadeh
Swali:
Assalamu Alaikum Wa Rahmatullahi Wa Barakatuh,
Ni ipi tofauti kati ya ubinafsishaji (privatization) katika mfumo wa kibepari na Iqta' (ugawaji wa ardhi) uliotajwa katika kitabu cha Al-Amwal?
Mwenyezi Mungu akulipe kheri nyingi kwa niaba yetu.
Jibu:
Walaikum Assalam Wa Rahmatullahi Wa Barakatuh,
1- Milki zimegawanyika katika sehemu tatu: Milki ya Umma, Milki ya Dola... na kile ambacho si milki ya umma wala milki ya dola, huangukia katika Milki ya Binafsi.
2- Milki za Umma ni rasilimali ambazo Mpaji Sheria (Ash-Shari') amezifanya kuwa ni milki ya mkusanyiko wa Waislamu, akazifanya kuwa shirika miongoni mwao, na akawakataza watu binafsi kuzimiliki; kama vile mitambo ya kufua umeme na stesheni zake, viwanda vya gesi, makaa ya mawe... na madini mengi yasiyoisha, yawe ni magumu kama dhahabu na chuma, majimaji kama mafuta, au ya gesi kama gesi asilia... Hizi zote na mfano wake ni milki ya umma inayomilikiwa na mkusanyiko wa Waislamu, wakishirikiana kwayo, na huwa ni miongoni mwa vyanzo vya mapato vya Baytul Mal ya Waislamu, ambapo Khalifah huwagawia kulingana na hukumu za kisheria.
3- Milki ya Dola ni kila rasilimali ya ardhi, au jengo, ambayo ina haki ya Waislamu wote lakini haimo ndani ya milki ya umma. Huwa ni milki ya dola kama vile ardhi, majengo, na vitu vinavyohamishika ambavyo vina haki ya Waislamu wote kwa mujibu wa hukumu za kisheria. Hivyo, usimamizi wake, uendeshaji wa mambo yake, na maamuzi juu yake hukabidhiwa kwa Khalifah.
4- Ingawa dola ndiyo inayofanya usimamizi wa milki ya umma na milki ya dola, lakini kuna tofauti kati ya milki hizo mbili. Kila kilichoingia katika milki ya umma, kama vile mafuta, gesi, madini mengi, bahari, mito, chemchemi, viwanja vya wazi, misitu, malisho, na misikiti, haijuzu kwa Khalifah kumpa mtu yeyote amiliki, awe ni mtu binafsi au kikundi; kwa sababu hiyo ni milki ya Waislamu wote.
Ama kile kilichoingia katika milki ya dola, miongoni mwa ardhi na majengo, Khalifah ana haki ya kuwapa watu binafsi wamiliki asili ya kitu hicho na manufaa yake, au manufaa pekee bila kumiliki asili yake, au kuruhusu kuhuisha ardhi hiyo na kuimiliki. Hufanya maamuzi hayo kulingana na kile anachoona kina maslahi na kheri kwa Waislamu.
5- Inajuzu kwa Khalifah kutoa ardhi kutoka kwenye milki ya dola na kumpa yule asiyekuwa na ardhi ya kilimo ili ailime na iwe milki yake, ili utajiri usibaki umefungiwa mikononi mwa matajiri pekee na kuzunguka miongoni mwao:
كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ
"Ili mali isizunguke miongoni mwa matajiri pekee kati yenu." (QS. Al-Hashr [59]: 7)
Lakini si kwa kupokonya milki ya binafsi ya mtu yeyote bila haki kisha kumpa mwingine, bali hutoa kutoka kwenye milki ya dola kwa ajili ya mafukara na si matajiri, na hili ndilo linaloitwa Iqta'.
Hakika Iqta' huwa ni kutoka kwenye ardhi za dola na si kutoka kwenye milki ya binafsi, na bila shaka si kutoka kwenye milki ya umma.
6- Milki hizi zimeainishwa na Sharia kupitia hukumu za kisheria, hivyo haijuzu kubadilisha uainishaji wake. Haijuzu kuhamisha milki ya umma kuwa milki ya binafsi, kama vile kutoa haki ya utafiti wa mafuta na uchimbaji wake kwa kampuni ya binafsi, na huku ndiko kunakoitwa "ubinafsishaji" (privatization), na kwa njia hiyo milki ya umma inabadilishwa kuwa milki ya binafsi... Kadhalika, haijuzu kuhamisha milki ya binafsi kuwa milki ya dola, kama vile kupokonya duka kutoka kwa mmiliki wake na kulifanya kuwa milki ya dola, na huku ndiko kunakoitwa "utaifishaji" (nationalization).
7- Kutokana na yaliyotangulia, inabainika tofauti kati ya ubinafsishaji, utaifishaji, na Iqta'. Ubinafsishaji ni kuuza milki ya umma kwa makampuni ya binafsi, kama vile kutoa upendeleo wa utafiti wa mafuta au migodi au umeme kwa makampuni ya binafsi; hili ni haramu, na haijuzu kwa sababu milki ya umma lazima ibaki kuwa milki ya umma na haiwi milki ya binafsi... Na utaifishaji ni kugeuza milki ya mtu binafsi kuwa milki ya dola au milki ya umma, kama vile kugeuza duka kutoka milki ya binafsi kwenda milki ya umma au milki ya dola; na hili haijuzu kwa sababu milki hubaki kwa wamiliki wake, na haki ya kumiliki haibadilishwi kutoka kwa mmiliki kwenda kwa mwingine...
Ama Iqta', ni kupewa watu binafsi mali kutoka kwenye milki ya dola, ili kuinua kiwango chao cha kiuchumi ili utajiri usibaki umefungiwa mikononi mwa matajiri pekee ukizunguka miongoni mwao, huku watu wengi wakiwa hawamiliki kile kinachowawezesha kuishi kwa izza na heshima. Hivyo, dola huwapa baadhi ya wasio na ardhi ya kulima, na hata huwapa kutoka kwenye mali zake wakulima ili kuwasaidia kulima ardhi zao.
Hivyo basi, Iqta' katika Uislamu kwa maana yake ya kifiqhi ya kisheria inatofautiana na utaifishaji na inatofautiana na ubinafsishaji.
Ndugu yenu, Ata Bin Khalil Abu Al-Rashtah
03 Rabi’ al-Akhir 1438 H 01/01/2017 M
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir kwenye Facebook
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir kwenye Google Plus
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir kwenye Twitter
Kiungo cha jibu kutoka kwenye tovuti ya Amir