Silsila ya Majibu ya Mwanachuoni Mtukufu Ata Bin Khalil Abu Al-Rashtah, Amiri wa Hizb ut-Tahrir,
kwa Maswali ya Wageni kwenye Ukurasa wake wa Facebook "Fiqhi"
Jawabu la Swali
Uongofu (Huda) na Upotevu (Dalal) katika Ilmu ya Usul
Kwa Nader Al-Zaatari
Swali:
Bismillahir Rahmanir Rahim,
Swali kwa Sheikh wetu kuhusu kitabu cha Ash-Shakhsiyyah Al-Islamiyyah Juzuu ya Tatu, ukurasa wa 301, mstari wa pili na wa tatu, ambapo imesemwa: "Ama furu', kutozifuata huchukuliwa kuwa ni ufisiki (fisq), kwa hivyo (kufuata huko) hakuitwi uongofu (huda)". Niliambiwa kuwa inapaswa kuwekwa neno upotevu (dalal) badala ya neno uongofu (huda), je, neno hilo limeingia hapo kimakosa? Na shukrani.
Jawabu:
Wa Alaikum Salaam Wa Rahmatullahi Wa Barakatuh,
Sehemu unayoiashiria katika kitabu cha Ash-Shakhsiyyah Al-Islamiyyah Juzuu ya Tatu imekuja katika mlango wa "Kila Ijmai isiyo Ijmai ya Maswahaba si dalili ya kisheria", na ninanukuu kutoka hapo yale yanayohitajika kwa ajili ya kujibu swali lako:
(...Ama kwa upande wa Ijmai ya Umma, na Ijmai ya Ahlul Halli wal 'Aqd, na Ijmai ya Mujtahidina, wamesema kuwa Ijmai ya Umma ni hoja ya kisheria, na wakatoa dalili ya hilo kwa kauli yake Mwenyezi Mungu (swt):
وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تهوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيراً
"Na anayempinga Mtume baada ya kumdhihirikia uongofu (huda), na akafuata njia isiyo ya Waumini, Tutamuelekeza alikoelekea, na Tutamwingiza katika Jahannam; na hayo ni marejeo maovu kabisa." (QS An-Nisa [4]: 115)
Na namna ya kutoa hoja kupitia aya hii ni kwamba Mwenyezi Mungu (swt) ametoa onyo la adhabu kwa kufuata njia isiyo ya Waumini, na kama jambo hilo lisingekuwa haramu asingetoa onyo la adhabu kwalo, na wala isingekuwa vizuri kuliunganisha pamoja na jambo la haramu ambalo ni kumpinga Mtume (saw) katika kutoa onyo hilo, kama ambavyo haifai kutoa onyo kwa kuunganisha kati ya ukafiri na kula mkate ulio halali. Hivyo basi, kufuata njia isiyo ya Waumini ni haramu, na ikiwa ni haramu kufuata njia isiyo yao, basi inakuwa ni wajibu kufuata njia yao; kwa sababu hakuna njia nyingine nje ya hizi mbili, yaani hakuna kati na kati (wasita) baina yao. Na kutokana na wajibu wa kufuata njia yao, inalazimu kuwa Ijmai ya Umma ni hoja; kwa sababu njia ya mtu ni yale anayoyachagua katika kauli, au kitendo, au itikadi. Na jawabu la hilo ni kupitia sura tatu:
Moja: Kwamba aya hiyo ingawa ni ya mkato katika kuthibiti kwake (qath'iyyu ath-thubut), lakini dalili yake ni ya kudhania (dhanniyyu ad-dalalah), hivyo haifai kuwa dalili kwamba Ijmai ya Umma ni dalili ya kisheria; kwa sababu lazima ithibitishwe kuwa ni dalili ya kisheria kwa dalili ya mkato (qath'iy); kwa kuwa ni katika masuala ya Usul, hivyo haitoshi ndani yake dalili ya kudhania.
Pili: *Kwamba uongofu (huda) katika aya unamaanisha dalili ya upweke wa Mwenyezi Mungu na utume wa Muhammad (saw) na haumaanishi hukmu ya kisheria; kwa sababu uongofu (huda) uko katika masuala ya Usul na mkabala wake ni upotevu (dalal). Ama furu', kutozifuata huchukuliwa kuwa ni ufisiki (fisq), kwa hivyo (kufuata huko) hakuitwi uongofu (huda).* Na ama njia ya Waumini ambayo ni wajibu kwao kuifuata ni kile walichokuwa waumini kwacho ambacho ni Tawheed, na haimlazimu mtu kuwafuata katika mambo ya mubah, wala haimlazimu haramu kwa kila kinachoenda kinyume na njia yao, bali hilo linathibiti kwa sura moja tu, nayo ni ukafiri na mfano wake katika yale yasiyo na khilafu ndani yake katika masuala ya Usul. Na kinachofahamisha kuwa ni wajibu kufuata njia ya Waumini katika kile walichokuwa waumini kwacho, ni kwamba aya iliteremka kwa mtu aliyeritadi, na sababu ya kuteremka aya (sabab an-nuzul) inabainisha maudhui ambayo imeteremkia, hata kama inaenea kwa kila kinachoendana na maudhui hayo, basi aya hii ni mahususi katika maudhui ya kuritadi, hivyo haienei kwa kila njia ya Waumini.) Mwisho wa nukuu kutoka katika kitabu cha Ash-Shakhsiyyah Al-Islamiyyah.
Ili tubainishe jawabu la swali lako: Je, ni kama ilivyokuja katika matini hapo juu (kwa hivyo hakuitwi uongofu/huda) au ni kama ilivyokuja katika kauli ya mwenzako (kwa hivyo hakuitwi upotevu/dalal), ni lazima kwanza tufafanue maana ya neno (al-Huda):
1- Hakika uongofu (huda) katika Usul unamaanisha Akida, yaani imani kwa Mwenyezi Mungu, Mitume Wake, Vitabu Vyake... nk, na mkabala wa uongofu (huda) ni upotevu (dalal)...
2- Matini ya aya inathibitisha hilo, kwani Mwenyezi Mungu ametoa onyo la adhabu kwa yule ambaye hayuko kwenye uongofu kwa Jahannam na marejeo maovu, yaani yule ambaye hayuko kwenye uongofu ni kafiri... basi uongofu ni Akida ya Kiislamu na si hukmu za kisheria, na kwa hivyo, kutofuata uongofu ni ukafiri yaani upotevu, lakini kutofuata hukmu ya kisheria ni ufisiki.
3- Na hili pia linathibitishwa na sababu ya kuteremka aya tuliyoiyataja hapo awali, nayo ni kwamba iliteremka kwa mtu aliyeritadi na inamhusu kila anayeritadi. Kwa hiyo, uongofu katika aya hiyo ni Akida, kwa sababu anayeritadi hawi kwenye uongofu, yaani anakuwa kafiri, hivyo uongofu ni Akida ya Kiislamu.
4- Kutokana na hayo yaliyotangulia, suala linakuwa kama ifuatavyo:
a- Kwamba anayebainikiwa na uongofu, yaani Akida ya Kiislamu, kisha akampinga Mtume na kufuata njia isiyo ya Waumini katika kumpwekesha Mwenyezi Mungu na Imani, anakuwa kafiri mpotovu atakayeingia Jahannam na ni marejeo maovu. Yaani uongofu ni kufuata njia ya Waumini, yaani imani waliyonayo. Na mkabala wa uongofu kwa maana iliyotajwa ni upotevu (dalal).
b- Ama kufuata hukmu za kisheria (furu'), basi huku siyo kule kuongoka (huda) kulikokuja katika aya tukufu, bali ni wema wa kitendo (salah al-'amal) na mkabala wake ni ufisiki (fisq).
c- Hii ina maana kwamba kufuata misingi (Usul) yaani Akida ndio uongofu (huda) na kutoifuata ni upotevu (dalal)... na kufuata matawi (furu') ndio wema wa kitendo na kutoifuata ni ufisiki.
5- Sasa tuzingatie matini (iliyo katika kitabu):
(Hakika uongofu katika aya unamaanisha dalili ya upweke wa Mwenyezi Mungu na utume wa Muhammad (saw) na haumaanishi hukmu ya kisheria; kwa sababu uongofu uko katika masuala ya Usul na mkabala wake ni upotevu (dalal).
Ama furu', kutozifuata huchukuliwa kuwa ni ufisiki, kwa hivyo hakuitwi uongofu (huda).), na kama unavyoona matini hii ina sentensi mbili:
Ya kwanza: Kutofuata masuala ya misingi (Usul) yaani Imani huitwa (upotevu/dalal)... na kufuata masuala ya misingi yaani Imani huitwa (uongofu/huda)...
Ya pili: Kutofuata masuala ya matawi (furu') yaani hukmu za kisheria huitwa (ufisiki/fisq)... na kufuata masuala ya matawi yaani hukmu za kisheria huitwa (wema wa kitendo)...
Kama unavyoona, matini iko wazi katika sentensi ya kwanza... na ama sentensi ya pili, sehemu yake ya kwanza iko wazi kwani kutofuata furu' ni ufisiki... lakini katika sehemu ya pili tulitumia kiwakilishi (pronoun) tukasema (hakuitwi "huda"), na inafahamika kutokana na muktadha kuwa kiwakilishi hapa kinarudia kwenye (kufuata/ittiba') kwa sababu katika sehemu ya kwanza ya sentensi tulitaja kuhusu (kutofuata), na hivi ndivyo sehemu ya pili inavyokuwa ni kuhusu (kufuata), hivyo kiwakilishi katika "hakuitwi" kinarudia kwenye (kufuata), yaani hivi: (basi kufuata furu' hakuitwi uongofu/huda). Kwa mantiki hiyo, neno (uongofu/huda) hapa ni sahihi, na si kama alivyosema mwenzako (upotevu/dalal).
Hivyo basi, maana ya sentensi ya pili inakuwa hivi: (Ama matawi/furu', kutozifuata huchukuliwa kuwa ni ufisiki, na kufuata matawi hakuitwi uongofu/huda).
Natumai katika hili pana utoshelevu, na Mwenyezi Mungu ndiye Mjuzi zaidi na Mwenye Hikima zaidi.
Ndugu yenu, Ata Bin Khalil Abu Al-Rashtah
04 Safar 1442 H Sawia na 21/09/2020 M
Kiungo cha jawabu kutoka kwenye ukurasa wa Amiri (Mungu amuhifadhi) kwenye Facebook
Kiungo cha jawabu kutoka kwenye tovuti ya Amiri (Mungu amuhifadhi) Web