** (Silsilah ya Majibu ya Mwanachuoni Mtukufu Ata bin Khalil Abu al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa Maswali ya Wageni wa Ukurasa Wake wa Facebook "Fiqhi")**
Kwa: Hany Aqdah
Swali:
(Ndugu yangu mpendwa, Allah akuhifadhi, Assalamu Alaykum Warahmatullahi Wabarakatuh.
Mada hii inazungumziwa na vijana wengi.
Mada ya mwanamke kuwa kadhi, hapa ikikusudiwa kushika nafasi ya ukadhi; jambo hili ni lazima litizamwe upya. Kitendo cha Mtume (saw) na Maswahaba baada yake, na kushikamana kwa Umma na jambo hilo baada yao na katika historia yake ndefu, hawakulijua jambo hili. Tangu kusimama kwa Dola ya Kiislamu ya kwanza hadi mwisho wa Dola ya Kiothmani, hakukuwa na mwanamke aliyeshika nafasi ya ukadhi... Na inatakiwa kuzingatiwa wakati wa kutoa hukmu ya mwanamke kushika nafasi ya ukadhi uhalisia wa ukadhi na kuusimamia, na uhalisia wa maisha ya kijamii na uwepo wa mwanamke humo... Ikiwa hatoki nyumbani isipokuwa kwa idhini ya mumewe... na ikiwa haijuzu kwake kuwa katika faragha (khalwa) na wapinzani katika kesi, basi ni aula zaidi asiwe kadhi baina yao...) Mwisho.
Jibu:
(Wa Alaykum Assalam Warahmatullahi Wabarakatuh.
1- Hakika Sunnah ni kauli ya Mtume (saw), kitendo chake, na kukubali kwake (taqrir) kauli au kitendo... Na hizi zote zina usawa katika kutoa dalili ikiwa ni sahihi na zinaendana na suala husika.
Naam, kitendo cha Mtume (saw) ni dalili ya kisheria, na kinafaa kubainisha yale yaliyokuja kwa ujumla katika maandiko ya kisheria. Lakini kuna misingi inayofuatwa katika namna ya kutolea dalili kwa kitendo cha Mtume (saw); kutofanya kwake (saw) kitendo fulani hakufai kuwa dalili ya uharamu, bali ni lazima kuwepo kwa dalili nyingine au ishara (qarinah) inayoonyesha kuwa kutofanya kwake (saw) kitendo hicho kunamaanisha uharamu wa kitendo hicho. Mtume (saw) hakumteua خليفة (Khalifa) baada yake, na Maswahaba (ra) hawakuelewa kuwa kufanya hivyo ni haramu, bali walimuomba Abu Bakr amteue atakayekuja baada yake, naye akamteua Umar (ra)... Kwa sababu kutofanya kwa Mtume (saw) jambo hilo hakukuambatana na dalili au ishara kuwa kulifanya ni haramu. Bukhari amepokea kutoka kwa Abdullah bin Umar (ra) amesema: Ilisemwa kwa Umar: Je, huteui mrithi? Akasema:
إِنْ أَسْتَخْلِفْ فَقَدِ اسْتَخْلَفَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي أَبُو بَكْرٍ، وَإِنْ أَتْرُكْ فَقَدْ تَرَكَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي، رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
"Ikiwa nitateua mrithi, basi hakika aliteua yule aliye bora kuliko mimi, naye ni Abu Bakr. Na ikiwa nitaacha (bila kuteua), basi hakika aliacha yule aliye bora kuliko mimi, naye ni Mtume wa Allah (saw)."
Na hivyo ndivyo ilivyo kwa kila jambo ambalo Mtume (saw) hakulifanya; haina maana kuwa kulifanya ni haramu isipokuwa kama kuna dalili au ishara inayoonyesha uharamu.
Na mfano wa hilo ni Mtume (saw) kutomteua mwanamke katika ukadhi; jambo hili peke yake halionyeshi uharamu, bali ni lazima liambatane na dalili au ishara inayoonyesha uharamu. Na hapa hakuna dalili wala ishara iliyopo.
Kwa hiyo, haieleweki kutokana na kutofanya kwa Mtume (saw) jambo fulani kuwa ni haramu isipokuwa kwa kuwepo kwa dalili au ishara.
2- Ama kuhusu vizuizi ulivyovitaja kuhusu mwanamke kuwa yeye ni (mama, msimamizi wa nyumba, na heshima inayopaswa kulindwa, na yanayompata katika udhuru wa kimaumbile yanayomzuia kufanya majukumu mengi ya kisheria... na kwamba hatoki isipokuwa kwa idhini ya mumewe... na haijuzu kwake kuwa faragha na wapinzani wa kesi, basi ni aula zaidi asiwe kadhi).
Haya yote hayaathiri uhalali wa yeye kuwa kadhi. Hukmu ya kisheria haisemi kuwa kushika nafasi ya ukadhi ni fardhi kwake, bali ni jambo linaloruhusiwa (jaiz), na yeye ndiye anayejua zaidi hali za nyumba yake na uwezo wake... Kisha mambo haya yote si sharti ya kufungika (in’qad) wala sharti ya usahihi kwa kadhi au mada ya ukadhi. Hata hiyo faragha (khalwa) na wapinzani uliyoitaja, kana kwamba unaashiria kuwa ni sehemu ya ukamilifu wa upelelezi wa kesi, sivyo hivyo. Vinginevyo, ingekuwa hata kadhi mwanamume haijuzu kwake kuhukumu, kwani wapinzani si wote ni wanaume, bali kuna wanawake pia. Hivyo, kama ambavyo haijuzu kwa mwanamke kadhi kuwa faragha na mwanamume anayehusika na kesi, kadhalika haijuzu kwa kadhi mwanamume kuwa faragha na mwanamke anayehusika na kesi. Isitoshe, faragha si lazima katika kuweka wazi kesi, bali kwa kawaida katika kikao cha mahakama kunakuwa na wengine kama mwandishi wa mahakama, mashahidi, maharimu... na mfano wa hao.
3- Hakika maandiko ya kisheria yako wazi katika kuruhusu mwanamke kushika nafasi ya ukadhi kwa ajili ya kutatua mizozo baina ya watu, na kadhalika ukadhi wa hisbah. Ili dalili ziwe wazi na jinsi zinavyoangukia katika suala la mwanamke kushika nafasi ya ukadhi kama tulivyotaja hapo juu, nitakurudishia baadhi ya mambo ambayo nimeshayabainisha huko nyuma katika ukurasa huu, ili iwe rahisi kuelewa maandiko ya kisheria na kutoa hukmu kutoka humo:
a- Kuna mtindo katika lugha ya Kiarabu unaitwa mtindo wa "At-Taghlib", nao unajulikana katika Usul al-Fiqh kwa yule mwenye elimu nao. Maana yake ni kwamba hotuba (maneno) ikiwa katika mfumo wa kiume au mfumo wa mwanamume, basi inajumuisha pia wanawake kwa njia ya At-Taghlib, na mwanamke hatoki humo isipokuwa kwa andiko linalomvua:
Kwa mfano, kauli ya Mwenyezi Mungu:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
"Enyi mliomwamini" (Mfano katika QS. Al-Baqarah [2]: 153)
Basi wanawake waumini wanaingia humo hata kama aya iko katika mfumo wa kiume, kwa sababu halikuja andiko linalomvua mwanamke katika hukmu hii.
Na kwa mfano, alichokitoa Bukhari kutoka kwa Abu Hurairah (ra): Mtume (saw) amesema:
أَيُّمَا رَجُلٍ أَعْتَقَ امْرَأً مُسْلِمًا، اسْتَنْقَذَ اللَّهُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهُ عُضْوًا مِنْهُ مِنَ النَّارِ
"Mwanamume yeyote atakayemwacha huru mtu wa Kiislamu, Allah atamwokoa kwa kila kiungo chake (cha mtumwa huyo) kiungo chake (cha mwachiaji huru) kutokana na moto."
Basi hii inamuhusu pia mwanamke kwa mtindo wa At-Taghlib, yaani (mwanamke yeyote atakayemwacha huru...). Kwa sababu halikuja andiko linalomvua mwanamke katika hukmu hii.
Na kwa mfano, hadithi ya Nasai kuhusu zakat ya ngamia... kutoka kwa Abu Hurairah amesema: Nilimsikia Mtume wa Allah (saw) akisema:
أَيُّمَا رَجُلٍ كَانَتْ لَهُ إِبِلٌ لَا يُعْطِي حَقَّهَا فِي نَجْدَتِهَا وَرِسْلِهَا
"Mwanamume yeyote aliyekuwa na ngamia na hatoi haki yake katika dhiki yake na wasaa wake..."
Wakasema: Ewe Mtume wa Allah, ni nini dhiki yake na wasaa wake? Akasema:
فِي عُسْرِهَا وَيُسْرِهَا، فَإِنَّهَا تَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَغَذِّ مَا كَانَتْ وَأَسْمَنِهِ وَآشَرِهِ، يُبْطَحُ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ فَتَطَؤُهُ بِأَخْفَافِهَا، إِذَا جَاءَتْ أُخْرَاهَا أُعِيدَتْ عَلَيْهِ أُولَاهَا فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ، حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ فَيَرَى سَبِيلَهُ...
"Katika uzito wake na wepesi wake; kwani hao (ngamia) watakuja Siku ya Kiyama wakiwa na nguvu kuliko walivyokuwa, na wanene zaidi na wenye mchezo zaidi. Mwenye nao atalazwa kifudifudi katika uwanda wa tambarare, wakawa wanamponda kwa kwato zao. Akimaliza wa mwisho wao, anarudishiwa wa kwanza wao (kumponda tena) katika siku ambayo kipimo chake ni miaka elfu hamsini, mpaka itakapohukumiwa baina ya watu na aone njia yake..."
Basi hadithi hii inamuhusu mwanamke kwa mtindo wa At-Taghlib ikiwa hatoi zakat ya ngamia anaowamiliki. Kwa sababu halikuja andiko linalomvua mwanamke katika hukmu hii.
- Na kwa mfano: Kauli ya Mwenyezi Mungu (swt):
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
"Na simamisheni Swala, na toeni Zaka, na mtiini Mtume, ili mpate kurehemewa." (QS. An-Nur [24]: 56)
Hivyo Swala, Zaka, na kumtii Mtume (saw) ni fardhi kwa mwanamume na mwanamke. Kwa sababu halikuja andiko linalomvua mwanamke katika hukmu hii.
- Na kwa mfano kauli ya Mwenyezi Mungu (swt):
وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
"Na uwe kutokana nanyi umma (kikundi) unaolingania kheri, na unaoamrisha mema na unakataza maovu; na hao ndio wenye kufanikiwa." (QS. Ali Imran [3]: 104)
Hivyo kazi ya kisiasa katika kikundi kinacholingania Uislamu, kuamrisha mema na kukataza maovu inamjumuisha mwanamume na mwanamke. Kwa sababu halikuja andiko linalomvua mwanamke katika hukmu hii.
- Na kwa mfano: Bukhari amepokea katika Sahih yake kutoka kwa Hakim bin Hizam (ra) amesema: Mtume wa Allah (saw) amesema:
الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، - أَوْ قَالَ: حَتَّى يَتَفَرَّقَا - فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا
"Wauzaji wawili wana hiyari (ya kuvunja mkataba) maadamu hawajatengana – au amesema: mpaka watengane – ikiwa watasema kweli na kubainisha (dosari), watabarikiwa katika biashara yao; na ikiwa wataficha na kusema uongo, baraka ya biashara yao itafutika."
Basi hii inamjumuisha mwanamume na mwanamke kwa sababu halikuja andiko linalomvua mwanamke katika hukmu hii.
b- Lakini mtindo huu wa "At-Taghlib" hautumiki ikiwa umezuiwa na andiko jingine, yaani ikiwa umetengwa kwa andiko linalomtoa mwanamke katika ujumla wake:
Kwa mfano kauli ya Mwenyezi Mungu (swt):
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ
"Mmeamrishwa kupigana (vita), navyo ni vyenye kuchukiza kwenu." (QS. Al-Baqarah [2]: 216)
Hapa hotuba iko katika mfumo wa kiume, na inafahamisha fardhi ya Jihad. Lakini At-Taghlib haitumiki hapa, hivyo haisemwi kuwa hii inawajumuisha wanawake kwa mtindo wa At-Taghlib kwa tamko la "Mmeamrishwa (enyi wanawake) kupigana", kwa sababu hii imezuiwa na maandiko mengine yanayofanya Jihad kuwa fardhi kwa wanaume pekee. Ibn Majah ametoa kutoka kwa Aisha Mama wa Waumini (ra) amesema: Nilisema: Ewe Mtume wa Allah, je, wanawake wana Jihad? Akasema:
نَعَمْ، عَلَيْهِنَّ جِهَادٌ، لَا قِتَالَ فِيهِ: الْحَجُّ وَالْعُمْرَةُ
"Naam, wana Jihad ambayo haina kupigana ndani yake: Hija na Umra."
Yaani Jihad kwa maana ya kupigana vita si fardhi kwa mwanamke.
Na kwa mfano: Kauli ya Mwenyezi Mungu (swt):
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
"Enyi mliomwamini! Inaponadiwa kwa ajili ya Swala siku ya Ijumaa, basi nendeni upesi kwenye kumdhukuru Allah na acheni biashara; hayo ni bora kwenu ikiwa mnajua." (QS. Al-Jumu'ah [62]: 9)
Andiko hili linafahamisha fardhi ya Swala ya Ijumaa na uwajibu wa kwenda unaponadiwa mwito. Na hapa mtindo wa At-Taghlib hautumiki, yaani fardhi ya Ijumaa haitekelezwi kwa wanawake, kwa sababu andiko lilikuja likitenga fardhi ya Ijumaa kwa wanaume na kuwatoa wanawake katika fardhi hiyo, kutokana na kauli yake (saw) aliyoitoa Al-Hakim katika Al-Mustadrak kutoka kwa Abu Musa, kutoka kwa Mtume (saw) amesema:
الْجُمُعَةُ حَقٌّ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فِي جَمَاعَةٍ إِلَّا أَرْبَعَةٌ: عَبْدٌ مَمْلُوكٌ، أَوِ امْرَأَةٌ، أَوْ صَبِيٌّ، أَوْ مَرِيضٌ
"Ijumaa ni haki ya lazima (fardhi) kwa kila Mwislamu katika jamaa isipokuwa watu wanne: Mtumwa anayemilikiwa, au mwanamke, au mtoto, au mgonjwa."
Na Al-Hakim amesema: Hii ni hadithi sahihi kwa sharti za Masheikh wawili (Bukhari na Muslim), na Adh-Dhahabi amekubaliana naye.
Na kwa mfano: Kauli ya Mwenyezi Mungu (swt):
وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
"Na wasiohukumu kwa yale aliyoyateremsha Allah, basi hao ndio madhalimu." (QS. Al-Ma'idah [5]: 45)
Hii ni hotuba ya jumla inayomjumuisha mwanamume na mwanamke, hata kama iko katika mfumo wa kiume, na hiyo ni kwa mujibu wa mtindo wa At-Taghlib. Lakini ujumla huu umetengwa kwa ajili ya wasio wanawake katika suala la utawala (hukm). Bukhari ametoa kutoka kwa Abu Bakrah amesema: Mtume wa Allah (saw) amesema:
لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً
"Hawatafaulu kaumu (watu) wanaokabidhi mambo yao (uongozi) kwa mwanamke."
Kutokana na hadithi hii, haijuzu kwa mwanamke kushika utawala, kwa sababu "kukabidhi mambo yao" (wilayatul amr) inamaanisha utawala (hukm). Kwa hiyo, mwanamke kuwa mtawala haijuzu, yaani anavuliwa katika andiko la jumla kuhusiana na utawala. Na hii haina maana kuwa yeye ana ufahamu au fikra ndogo kuliko mwanamume, bali ni kwa ajili ya hekima anayoijua Allah ambayo ndani yake mna kheri kwa mwanamume na mwanamke kwa usawa.
c- Na kuna hadithi zinazohutubia mwanamume na mwanamke katika mambo fulani, kisha baadhi yake hutengwa kwa mwanamume pekee bila mwanamke, na mambo mengine yanabaki yakijumuisha mwanamume na mwanamke:
Bukhari amepokea katika Sahih yake kutoka kwa Abu Hurairah kutoka kwa Mtume (saw) amesema:
سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ، يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ: الإِمَامُ العَادِلُ، وَشَابٌّ نَشَأَ فِي عِبَادَةِ رَبِّهِ، وَرَجُلٌ قَلْبُهُ مُعَلَّقٌ فِي المَسَاجِدِ، وَرَجُلاَنِ تَحَابَّا فِي اللَّهِ اجْتَمَعَا عَلَيْهِ وَتَفَرَّقَا عَلَيْهِ، وَرَجُلٌ طَلَبَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ مَنْصِبٍ وَجَمَالٍ، فَقَالَ: إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ، وَرَجُلٌ تَصَدَّقَ، أَخْفَى حَتَّى لاَ تَعْلَمَ شِمَالُهُ مَا تُنْفِقُ يَمِينُهُ، وَرَجُلٌ ذَكَرَ اللَّهَ خَالِيًا فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ
"Watu saba Allah atawafunika katika kivuli Chake, siku ambayo hakutakuwa na kivuli isipokuwa kivuli Chake: Kiongozi (Imam) mwadilifu, na kijana aliyekulia katika ibada ya Mola wake, na mwanamume ambaye moyo wake umeambatana na misikiti, na wanaume wawili waliopendana kwa ajili ya Allah; wakakutana kwa ajili Yake na wakatengana kwa ajili Yake, na mwanamume aliyeombwa (kuzini) na mwanamke mwenye cheo na uzuri akasema: Mimi namwogopa Allah, na mwanamume aliyetoa sadaka akaificha kiasi kwamba mkono wake wa kushoto usijue unachotoa mkono wake wa kulia, na mwanamume aliyemdhukuru Allah akiwa peke yake macho yake yakabubujika machozi."
Hakika hadithi hii inamuhusu mwanamke kwa mtindo wa At-Taghlib kuhusiana na watano kati ya wale saba ambao hawakuzuiwa na maandiko mengine. Hivyo inamuhusu kijana wa kike aliyekulia katika ibada ya Mola wake... na wanawake wawili waliopendana kwa ajili ya Allah... na mwanamke aliyeombwa (kuzini) na mwanamume... na mwanamke aliyetoa sadaka... na mwanamke aliyemdhukuru Allah akiwa peke yake macho yake yakabubujika machozi...
Lakini mtindo huu haumuhusu "Kiongozi (Imam) mwadilifu" na "mwanamume ambaye moyo wake umeambatana na misikiti" kwa sababu wote wawili wamezuiwa na andiko jingine; yaani mwanamke ametolewa katika hali hizi mbili za hukmu hii kama ifuatavyo:
Ama "الإِمَامُ العَادِلُ" (Kiongozi mwadilifu), hapa mtindo wa "At-Taghlib" hautumiki kwa sababu mwanamke hashiki nafasi ya utawala kama alivyosema (saw) katika hadithi ya Bukhari kutoka kwa Abu Bakrah: Wakati habari ilipomfika Mtume wa Allah (saw) kuwa watu wa Uajemi wamemfanya binti wa Kisra kuwa mfalme wao, alisema: "Hawatafaulu kaumu (watu) wanaokabidhi mambo yao (uongozi) kwa mwanamke." Hivyo Wilayatul Amr, yaani utawala, haijuzu kwa mwanamke. Ama mambo mengine yasiyo utawala kama ukadhi, kumchagua Khalifa, kuchagua na kuchaguliwa katika Majlis al-Ummah, na nyadhifa nyingine za kisheria ambazo si sehemu ya utawala, basi zinaruhusiwa kwake... Na hii ina maana kuwa neno "Kiongozi (Imam) mwadilifu" halimjumuishi mwanamke kwa sababu hashiki nafasi ya utawala kwa hekima anayoijua Allah (swt).
Pamoja na hayo, kuna baadhi ya wafasiri walioifasiri "Imam mwadilifu" kwa maana ya msimamizi (Ra'i) mwadilifu, wakaihusisha na mwanamke kwa mujibu wa andiko la hadithi aliyoitoa Bukhari kutoka kwa Abdullah bin Umar amesema: Nilimsikia Mtume wa Allah (saw) akisema:
كُلُّكُمْ رَاعٍ، وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، الإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي أَهْلِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا وَمَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا...
"Kila mmoja wenu ni mchungaji (msimamizi), na kila mmoja wenu ataulizwa kuhusu uchungaji wake. Kiongozi (Imam) ni mchungaji na ataulizwa kuhusu raia wake, na mwanamume ni mchungaji kwa familia yake na ataulizwa kuhusu uchungaji wake, na mwanamke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe na ataulizwa kuhusu uchungaji wake..."
Lakini kauli yenye nguvu zaidi ni kwamba At-Taghlib hapa haitumiki kwani neno "Imam mwadilifu" lina nguvu zaidi katika kuelezea mtawala, hivyo halitumiki kwa mwanamke.
Na ama "وَرَجُلٌ قَلْبُهُ مُعَلَّقٌ فِي المَسَاجِدِ" (na mwanamume ambaye moyo wake umeambatana na misikiti), hili limezuiwa na andiko linalofahamisha kuwa swala ya mwanamke nyumbani kwake ni bora kuliko swala yake msikitini. Hiyo ni kutokana na hadithi ya Mtume wa Allah (saw) aliyoitoa Ahmad katika Musnad yake kutoka kwa Ummu Humaid mke wa Abu Humaid as-Sa’idi, kwamba alikuja kwa Mtume (saw) akasema: Ewe Mtume wa Allah, mimi napenda kuswali na wewe. Akasema:
قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكِ تُحِبِّينَ الصَّلَاةَ مَعِي، وَصَلَاتُكِ فِي بَيْتِكِ خَيْرٌ لَكِ مِنْ صَلَاتِكِ فِي حُجْرَتِكِ، وَصَلَاتُكِ فِي حُجْرَتِكِ خَيْرٌ مِنْ صَلَاتِكِ فِي دَارِكِ، وَصَلَاتُكِ فِي دَارِكِ خَيْرٌ لَكِ مِنْ صَلَاتِكِ فِي مَسْجِدِ قَوْمِكِ، وَصَلَاتُكِ فِي مَسْجِدِ قَوْمِكِ خَيْرٌ لَكِ مِنْ صَلَاتِكِ فِي مَسْجِدِي
"Nimeshajua kuwa unapenda kuswali nami. Lakini swala yako katika chumba chako (cha ndani zaidi) ni bora kwako kuliko swala yako katika chumba chako (cha nje), na swala yako katika chumba chako (cha nje) ni bora kuliko swala yako katika sebule yako, na swala yako katika sebule yako ni bora kwako kuliko swala yako katika msikiti wa kaumu yako, na swala yako katika msikiti wa kaumu yako ni bora kwako kuliko swala yako katika msikiti wangu huu."
Na kwa ajili ya faida zaidi, nakutajia yale yaliyokuja katika tafsiri ya Fath al-Bari ya Ibn Hajar kwa hadithi hiyo ya Bukhari, hususan mwisho wa tafsiri ya hadithi, na haya ndiyo maneno yake:
(...Kutajwa kwa wanaume katika hadithi hii hakuna maana ya kuitenga (mafhum), bali wanawake wanashirikiana nao katika yale yaliyotajwa isipokuwa ikiwa kilichokusudiwa na Imam mwadilifu ni Uongozi Mkuu (Imamah al-Udhma), vinginevyo inawezekana mwanamke kuingia pale anapokuwa na watu wa kumsimamia kisha akawa mwadilifu kwao. Na sifa ya kushikamana na msikiti inatoka kwa sababu swala ya mwanamke nyumbani kwake ni bora kuliko msikitini, na yaliyobaki mbali na hayo basi ushirikiano upo...) Mwisho.
Kwa hiyo, hadithi ya watu saba inamhusu pia mwanamke isipokuwa kwa upande wa Imam mwadilifu, na yule ambaye moyo wake umeambatana na misikiti; hadithi hiyo haiwahusu wanawake kwa sababu mtindo wa At-Taghlib katika hali hizi mbili umezuiwa na andiko.
4- Na sasa tunataja maandiko yanayohusiana na ukadhi ili tuone kama yanajumuisha mwanamume na mwanamke, au yametengwa kwa mwanamume pekee:
- Bukhari ametoa kutoka kwa Abdurrahman bin Abi Bakrah amesema: Abu Bakrah alimwandikia mwanaye aliyekuwa Sijistan: Hakika mimi nilimsikia Mtume (saw) akisema:
لاَ يَقْضِيَنَّ حَكَمٌ بَيْنَ اثْنَيْنِ وَهُوة غَضْبَانُ
"Hukumu isitolewe na mwamuzi baina ya watu wawili akiwa na hasira."
- Al-Hakim ametoa katika Al-Mustadrak kutoka kwa Abdullah bin Buraidah, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Mtume (saw) amesema:
الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ: قَاضِيَانِ فِي النَّارِ وَقَاضٍ فِي الْجَنَّةِ. قَاضٍ عَرَفَ الْحَقَّ فَقَضَى بِهِ فَهُوَ فِي الْجَنَّةِ، وَقَاضٍ عَرَفَ الْحَقَّ فَجَارَ مُتَعَمِّدًا فَهُوَ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ قَضَى بِغَيْرِ عِلْمٍ فَهُوَ فِي النَّارِ
"Makadhi ni wa aina tatu: wawili wako motoni na mmoja yuko peponi. Kadhi aliyejua haki na akahukumu kwayo, yeye yuko peponi. Na kadhi aliyejua haki lakini akadhulumu kwa makusudi, yeye yuko motoni. Na kadhi aliyehukumu bila elimu, yeye yuko motoni." (Hii ni hadithi yenye upokezi sahihi ingawa Bukhari na Muslim hawakuitoa).
- Na At-Tabarani ametoa katika Al-Mu’jam al-Kabir kutoka kwa Mtume wa Allah (saw) amesema:
الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ قَاضِيَانِ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ فِي الْجَنَّةِ، قَاضٍ قَضَى بِغَيْرِ حَقٍّ وَهُوَ يَعْلَمُ، فَذَاكَ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ قَضَى، وَهُوَ لَا يَعْلَمُ، فَأَهْلَكَ حُقُوقَ النَّاسِ، فَذَلِكَ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ قَضَى بِالْحَقِّ، فَذَاكَ فِي الْجَنَّةِ
"Makadhi ni wa aina tatu: wawili wako motoni na mmoja yuko peponi. Kadhi aliyehukumu bila haki hali ya kuwa anajua, huyo yuko motoni. Na kadhi aliyehukumu bila kujua, akapoteza haki za watu, huyo yuko motoni. Na kadhi aliyehukumu kwa haki, huyo yuko peponi."
- Na Tirmidhi ametoa katika Sunan yake kuwa Mtume (saw) amesema:
القُضَاةُ ثَلَاثَةٌ: قَاضِيَانِ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ فِي الجَنَّةِ، رَجُلٌ قَضَى بِغَيْرِ الحَقِّ فَعَلِمَ ذَاكَ فَذَاكَ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ لَا يَعْلَمُ فَأَهْلَكَ حُقُوقَ النَّاسِ فَهُوَ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ قَضَى بِالحَقِّ فَذَلِكَ فِي الجَنَّةِ
"Makadhi ni wa aina tatu: wawili wako motoni na mmoja yuko peponi. Mwanamume aliyehukumu bila haki na akajua hilo, huyo yuko motoni. Na kadhi asiyejua, akapoteza haki za watu, huyo yuko motoni. Na kadhi aliyehukumu kwa haki, huyo yuko peponi."
- Na Ibn Majah ametoa katika Sunan yake kuwa Mtume wa Allah (saw) amesema:
الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ، اثْنَانِ فِي النَّارِ، وَوَاحِدٌ فِي الْجَنَّةِ، رَجُلٌ عَلِمَ الْحَقَّ فَقَضَى بِهِ فَهُوَ فِي الْجَنَّةِ، وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَهُوَ فِي النَّارِ، وَرَجُلٌ جَارَ فِي الْحُكْمِ فَهُوَ فِي النَّارِ
"Makadhi ni wa aina tatu: wawili wako motoni na mmoja yuko peponi. Mwanamume aliyejua haki na akahukumu kwayo, yeye yuko peponi. Na mwanamume aliyehukumu watu kwa ujinga, yeye yuko motoni. Na mwanamume aliyedhulumu katika hukmu, yeye yuko motoni."
- Na Al-Bazzar ametoa katika Musnad yake kuwa Mtume (saw) amesema:
الْقُضَاةُ ثَلاثَةٌ اثْنَانِ فِي النَّارِ وَوَاحِدٌ فِي الْجَنَّةِ قَاضٍ قَضَى بِجُورٍ فَهُوَ فِي النَّارِ وَقَاضٍ قَضَى بِغَيْرِ عِلْمٍ فَهُوَ فِي النَّارِ وَقَاضٍ بِالْحَقِّ فَهُوَ فِي الْجَنَّةِ
"Makadhi ni wa aina tatu: wawili wako motoni na mmoja yuko peponi. Kadhi aliyehukumu kwa dhuluma, yeye yuko motoni. Na kadhi aliyehukumu bila elimu, yeye yuko motoni. Na kadhi wa haki, yeye yuko peponi."
- Na Ma’mar bin Rashid ametoa katika Jami’ yake kutoka kwa Qatadah kwamba Ali (ra) amesema:
الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ: قَاضٍ اجْتَهَدَ فَأَخْطَأَ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ رأَى الْحَقَّ فَقَضَى بِغَيْرِهِ فِي النَّارِ، وَقَاضٍ اجْتَهَدَ فَأَصَابَ فِي الْجَنَّةِ
"Makadhi ni wa aina tatu: Kadhi aliyefanya juhudi (ijtihad) akakosea yuko motoni. Na kadhi aliyeona haki akahukumu kinyume chake yuko motoni. Na kadhi aliyefanya juhudi akapatia yuko peponi."
Kwa kuyatazama hadithi hizi tunazikuta ziko katika mfumo wa kiume au kwa tamko la "mwanamume", hivyo zinajumuisha mwanamume na mwanamke isipokuwa mwanamke atolewe humo kwa andiko sahihi. Na hakuna utengaji wowote wa hadithi hizi kwa wanaume pekee, kama ulivyotengwa utawala (wilayatul amr) kwa wanaume. Kwa ajili hiyo, hukmu inajumuisha wanaume na wanawake; hivyo inajuzu kwa mwanamke kuwa kadhi kwa ajili ya kutatua mizozo baina ya watu au katika ukadhi wa hisbah.
Ama Ukadhi wa Mazhalim ambao unatazama kuondolewa kwa mtawala (Hakim), huo unafuata kanuni ya kutoshika kwa mwanamke nafasi ya utawala. Kwa hiyo, haijuzu kwa mwanamke kushika nafasi ya ukadhi wa mazhalim, yaani ukadhi wenye mamlaka ya kutazama kuondolewa kwa mtawala ikiwa kuna jambo linalopelekea kuondolewa kwake.
Na haya yote yanaonyesha wazi kuwa mwanamke kushika nafasi ya ukadhi (ukadhi wa kawaida na ukadhi wa hisbah) ni jambo linaloruhusiwa kwa mwanamume na linaruhusiwa pia kwa mwanamke.
5- Na kwa kumalizia, kutupa jicho la haraka katika uhalisia wa wanawake zama za Mtume (saw) kunaonyesha picha tofauti kabisa na ile inayoashiriwa na swali hili. Wanawake walikuwa wakiingia katika nyanja za maisha kama wanaume; walikuwa wakifanya mapambano ya kifikra na harakati za kisiasa. Na shahidi wa kwanza katika Uislamu ni mwanamke, Sumayyah, aliyebeba dawa pamoja na Mtume (saw). Na Umm Amarah na Umm Mani’ walikuwa miongoni mwa waliompa Mtume (saw) Bay'ah ya Nusrah katika Aqaba ya Pili pamoja na wanaume. Walikuwa wakiwatibu waliojeruhiwa vitani, wakifanya kazi ya kuamrisha mema na kukataza maovu, na wakimuhasibu Khalifa... Kwa hakika walikuwa shaqaiq ar-rijal (washirika halisi wa wanaume). Lakini hayo yote yalikuwa ndani ya hukmu za kisheria zilizoratibu uhusiano wa wanaume na wanawake, na wanawake hawakuwa nguvu iliyozuiliwa wala hawakuwa wenye kung’ang’ania majumbani wasitoke kabisa.
Na mwisho kabisa, taswira nzuri zaidi ya uhalisia wa wanawake katika maisha ya Kiislamu ni kauli ya Mwenyezi Mungu (swt):
وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ * وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
"Na waumini wanaume na waumini wanawake ni marafiki (walinzi) wao kwa wao; wanaamrisha mema na wanakataza maovu, na wanasimamisha Swala na wanatoa Zaka, na wanamtii Allah na Mtume Wake. Hao ndio ambao Allah atawarehemu; hakika Allah ni Mwenye nguvu, Mwenye hekima. Allah amewaahidi waumini wanaume na waumini wanawake Mabustani (Pepo) yapitayo mito chini yake, watadumu humo; na makazi mazuri katika Mabustani ya kudumu; na radhi kutoka kwa Allah ndio kubwa zaidi; huko ndiko kufanikiwa kukubwa." (QS. At-Tawbah [9]: 71-72)
Na kauli yake (swt):
إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا
"Hakika Waislamu wanaume na Waislamu wanawake, na waumini wanaume na waumini wanawake, na wanaotii wanaume na wanaotii wanawake, na wasemao kweli wanaume na wasemao kweli wanawake, na wanaosubiri wanaume na wanaosubiri wanawake, na wanyenyekevu wanaume na wanyenyekevu wanawake, na wanaotoa sadaka wanaume na wanaotoa sadaka wanawake, na wanaofunga wanaume na wanaofunga wanawake, na wanaojihifadhi tupu zao wanaume na wanaojihifadhi wanawake, na wanaomdhukuru Allah kwa wingi wanaume na wanawake; Allah amewaandalia msamaha na ujira mkubwa." (QS. Al-Ahzab [33]: 35)
Ndugu yenu, Ata bin Khalil Abu al-Rashtah
Kiungo cha jibu kutoka ukurasa wa Amir kwenye Facebook
Kiungo cha jibu kutoka tovuti ya Amir
Kiungo cha jibu kutoka ukurasa wa Amir kwenye Google Plus