(Mfululizo wa majibu ya mwanachuoni Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa maswali ya wageni kwenye ukurasa wake wa Facebook)
Kwa: Ahla Arch
Swali:
Assalamu Alaikum... Mwenyezi Mungu awasaidie na awafanikishe.
Nataka kuwauliza swali linalonitisha sana: Je, mtu anayetubu dhambi, kisha akatubu na kurejea tena kwenye dhambi yake, je, anaandikiwa tena dhambi yake ya zamani? Kwa sababu imepokelewa kuwa toba ya kweli (an-nasuh) ni ile ambayo mtu harejei tena kwenye dhambi hiyo milele, kutokana na kauli Yake: "Tubuni kwa Mwenyezi Mungu toba ya kweli." Imesemwa: Ni mja anayetubu dhambi kisha harejei humo tena milele.
Na sehemu ya pili ya swali:
Je, aliyekufuru siku moja kisha akarejea kwenye Uislamu, mema yake yote hupotea na kubakiwa na maovu yake pekee!! Kwa sababu imepokelewa kutoka kwa Mtume (saw): Mtu mmoja alisema: Mwenyezi Mungu hamghufirii fulani! Mwenyezi Mungu akamfunulia mmoja wa Manabii: Hakika hiyo ni kosa (dhambi), basi na aanze upya matendo yake (falyastaqbilil 'amal). Na wakasema maana ya "kustaqbil al-amal" ni kwamba matendo yake yamebatilika na lazima ayarudie, kwani imepokelewa kuwa pindi mmoja wenu anapopatwa na hadathi katika swala yake, basi na aistaqbil (aanze upya swala yake na kuirejea)... Jambo hili linitisha sana. Je, ikiwa nitatubu kutokana na ukafiri nilioufanya, hasanat (mema) zangu zote zitafutika na kubaki sayyi'at (maovu) niliyoyafanya maishani mwangu!? Nakumbuka nilimwambia rafiki yangu aliposhambulia Hizb ut-Tahrir na kutumia maneno machafu, nilimwambia: Wallahi utahisabiwa Siku ya Kiyama kwa neno lako hili.
Mwenyezi Mungu awalinde na awahifadhi.
Jibu:
Wa Alaikum Salaam Wa Rahmatullahi Wa Barakatuh.
1- Hakika toba ya kweli (an-nasuh) kutokana na dhambi ni ile inayokuwa kwa ukweli katika mambo manne: kuacha dhambi hiyo, kujutia kuifanya, kuazimia kutoirejea tena, na ikiwa inahusiana na haki ya mwanadamu, basi amrudishie haki hiyo au apate msamaha wake. Na katika yote hayo awe mkweli mbele ya Mwenyezi Mungu (swt), na Mwenyezi Mungu anajua zaidi siri na yaliyowazi...
Mwenyezi Mungu (swt) amewaamrisha waumini kufanya toba ya kweli ili awafutie maovu yao. Amesema (gl):
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ
"Enyi mlioamini! Tubuni kwa Mwenyezi Mungu toba ya kweli (nasuh). Huenda Mola wenu Mlezi akakufutieni maovu yenu na akakuingizeni katika Pepo zipitazo mito chini yake." (QS. At-Tahrim [66]: 8)
Na anayetubu kwa ukweli na ikhlasi kwa masharti yaliyotajwa, basi anafutiwa dhambi hiyo kwa idhini ya Mwenyezi Mungu. Ibn Majah amepokea kutoka kwa Abu Ubaidah bin Abdullah, kutoka kwa baba yake, amesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) amesema:
التَّائِبُ مِنَ الذَّنْبِ، كَمَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ
"Mwenye kutubu kutokana na dhambi ni kama mtu asiyekuwa na dhambi."
Ama yale yaliyopokelewa kutoka kwa Mtume (saw) kwamba toba ya kweli ni ile ambayo mtu harejei dhambi hiyo milele, ikimaanisha kwamba akirejea basi hana toba, basi riwaya hii ni dhaifu:
Ahmad amepokea katika Musnad yake akisema: Al-Hajari alituambia, kutoka kwa Abul Ahwas, kutoka kwa Abdullah, amesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) amesema: "Toba ya dhambi ni kuitubia kisha usirejee humo tena," na isnadi yake marfuu ni dhaifu na sahihi ni kuwa imesimama kwa sahaba (mawquf). Kwa hivyo, toba ya kweli ni kuazimia kwa ukweli na ikhlasi kutoirejea tena dhambi milele. Ikiwa atairejea, basi na airejee toba huku akiazimia kwa ukweli na kuomba msamaha... Wala asidumu katika dhambi na kusema 'sina toba tena', bali atubu upya na kuomba msamaha, na nisisitize, kwa ukweli na ikhlasi, na Mwenyezi Mungu anajua khiana ya macho na yale yanayofichwa na vifua... Amesema (swt) katika aya tukufu:
وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ
"Na wale ambao wanapofanya uchafu au wanapojidhulumu nafsi zao humkumbuka Mwenyezi Mungu na wakaomba msamaha kwa dhambi zao – na nani anayeghufiria dhambi isipokuwa Mwenyezi Mungu? – na wala hawaendelei (hawasisitizi/hawaidumu) na yale waliyoyafanya hali wanajua." (QS. Ali Imran [3]: 135)
Na imepokelewa katika hadith hasan sifa ya kuomba msamaha iliyoashiriwa katika aya hii. Ahmad amepokea: Waki' alituambia, akasema Mis'ar na Sufyan walituambia... kutoka kwa Ali (ra) amesema... Na Abu Bakr (ra) alinieleza, na Abu Bakr amesema kweli, kwamba alimsikia Mtume (saw) akisema:
مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ: ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ
"Hakuna mtu anayefanya dhambi kisha akatawadha na akatengeneza vizuri udhu wake – akasema Mis'ar: na akaswali, na akasema Sufyan: kisha akaswali rakaa mbili na akamwomba msamaha Mwenyezi Mungu (azw) isipokuwa (Mungu) humsamehe." Na ameitoa pia Tirmidhi, Ibn Majah, na Nasai, na Ibn Hibban ameisahihisha. Na katika riwaya ya Tirmidhi, Ibn Majah na Nasai amesema baada ya "isipokuwa humsamehe": kisha akasoma aya hii: "Na wale ambao wanapofanya uchafu au wanapojidhulumu nafsi zao..."
Hivyo basi, anayetubu kutokana na dhambi kisha akairejea, basi ni lazima atubu upya na kumuomba msamaha Mwenyezi Mungu (swt) kwa ukweli na ikhlasi na kutaraji kutoka kwa Mwenyezi Mungu kukubaliwa kwa toba yake. Kurudia dhambi hakufungi mlango wa toba, ilimradi toba iwe kama tulivyotaja: "iwe kwa ukweli katika mambo manne: kuacha dhambi hiyo, kujutia kuifanya, kuazimia kutoirejea tena, na ikiwa inahusiana na haki ya mwanadamu basi amrudishie haki hiyo au apate msamaha wake, na awe mkweli mbele ya Mwenyezi Mungu, na Mwenyezi Mungu anajua siri na yaliyo wazi..."
2- Ama kuhusu swali ikiwa aliyekuwa kafiri kisha akaslimu, je, madhambi yake ya nyuma yanabaki naye? Na je, aliyekuwa Muislamu kisha akakufuru kisha akataka kurejea kwenye Uislamu, je, toba yake inakubaliwa ili arejee kwenye Uislamu, au toba yake haikubaliwi hivyo hawezi kurejea kwenye Uislamu? Jibu ni kama ifuatavyo:
a- Ahmad amepokea katika hadith sahihi kutoka kwa Ibn Shimasa kwamba Amr ibn al-Aas amesema: Mwenyezi Mungu (azw) alipotupa Uislamu moyoni mwangu, nilimwendea Mtume (saw) ili anipe baia (ahadi ya utii), akanyosha mkono wake kwangu, nikasema: Sitakupa baia ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu mpaka unisamehe madhambi yangu yaliyotangulia. Akasema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) akaniambia:
يَا عَمْرُو أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْهِجْرَةَ تَجُبُّ مَا قَبْلَهَا مِنَ الذُّنُوبِ، يَا عَمْرُو أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِسْلَامَ يَجُبُّ مَا كَانَ قَبْلَهُ مِنَ الذُّنُوبِ
"Ewe Amr, je, hujui kwamba hijra hufuta yaliyokuwa kabla yake katika madhambi? Ewe Amr, je, hujui kwamba Uislamu hufuta yaliyokuwa kabla yake katika madhambi?" Al-Bayhaqi ametoa hadith hii pia katika As-Sunan al-Kubra.
Amr ibn al-Aas alikuwa kafiri kisha akaslimu, na Mtume (saw) akamwambia: "Je, hujui kwamba Uislamu hufuta yaliyokuwa kabla yake katika madhambi," yaani madhambi yake kabla ya kuslimu kwake yamefutwa kwa idhini ya Mwenyezi Mungu (swt).
b- Kisha, yule aliyekuwa kafiri akaslimu, kisha akakufuru na kurejea tena kuslimu, Mtume (saw) alilikubali hilo kutoka kwake:
Nasai amepokea katika Sunan yake kutoka kwa Ibn Abbas amesema: Alikuwa mtu mmoja katika Maansari akaslimu kisha akahurtadi (akaacha dini) na kujiunga na ushirikina, kisha akajuta na kutuma ujumbe kwa watu wake: "Muulizeni Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw): Je, nina toba?" Watu wake wakamwendea Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) wakasema: Fulani amejuta na ametuamuru tukuulize: Je, ana toba? Ikashuka:
كَيْفَ يَهْدِي اللَّهُ قَوْمًا كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ
"Mwenyezi Mungu atawaongozaje watu waliokufuru baada ya kuamini kwao" (QS. Ali Imran [3]: 86) mpaka kauli yake "Mwenye kusamehe, Mwenye kurehemu" (QS. Ali Imran [3]: 89). Akatuma ujumbe kwake na akaslimu. Al-Hakim ameitoa pia katika Al-Mustadrak na akasema "Hii ni hadith yenye isnadi sahihi".
c- Ama aya tukufu:
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَأُولئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ
"Hakika wale waliokufuru baada ya kuamini kwao, kisha wakazidi ukafiri, toba yao haitakubaliwa. Na hao ndio waliopotea." (QS. Ali Imran [3]: 90)
Na aya tukufu:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلًا
"Hakika wale walioamini, kisha wakakufuru, kisha wakaamini, kisha wakakufuru, kisha wakazidi ukafiri, Mwenyezi Mungu hakuwa wa kuwaghufiria wala kuwaongoza njia." (QS. An-Nisa [4]: 137).
Aya hizi zinamaanisha kwa yule anayekufuru na kuendelea kwenye ukafiri "kisha wakazidi ukafiri" (thumma-zdadu kufra). Hawa toba yao haikubaliwi ilimradi wako katika hali hiyo, yaani kuzidi ukafiri, ikimaanisha wamekufuru na kusisitiza kwenye ukafiri. Hivyo toba yao haikubaliwi maadamu wanang'ang'ania ukafiri, kwani miongoni mwa masharti ya kwanza ya toba ni kuacha dhambi... Imekuja katika Tafsiri ya al-Qurtubi kuhusu aya ya 90 ya Ali Imran: (Qutrub amesema: Aya hii ilishuka kwa kikundi cha watu wa Makka waliosema: Tutamsubiri Muhammad apatwe na mauti, na ikitubainikia kurejea tutarejea kwa watu wetu. Mwenyezi Mungu akateremsha: "Hakika wale waliokufuru baada ya kuamini kwao kisha wakazidi ukafiri toba yao haitakubaliwa" yaani toba yao haitakubaliwa hali ya kuwa wamo ndani ya ukafiri, akaiita toba isiyokubaliwa kwa sababu azma haikuwa ya kweli kutoka kwa watu hao, na Mwenyezi Mungu (azw) hukubali toba yote ikiwa azma ni ya dhati.) Mwisho.
Na akasema katika tafsiri ya aya ya 137 ya an-Nisa: (Na maana ya "kisha wakazidi ukafiri" ni walidumu/walisisitiza juu ya ukafiri.) Mwisho.
3- Ama yale uliyoyataja kuhusu yule aliyeapa kwamba Mwenyezi Mungu hamghufirii fulani... jambo liko hivi:
a- Muslim amepokea: Jundub amepokea kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) alihadithia: "Mtu mmoja alisema: Wallahi Mwenyezi Mungu hamghufirii fulani, na Mwenyezi Mungu (ta’ala) akasema: Ni nani huyo anayeapa juu Yangu (yata’alla 'alayya) kwamba Sitamghufiria fulani? Hakika Mimi nimeshamghufiria fulani, na nimevibatilisha matendo yako." Na maana ya "yata’alla" ni kuapa.
Na ameitoa al-Tabarani katika al-Mu'jam al-Kabir kwa tamko: "Mtu mmoja aliapa kwamba Mwenyezi Mungu hamghufirii fulani, Mwenyezi Mungu (azw) akamfunulia Nabii wake (saw) au kwa Nabii (mwingine): Hakika hiyo ni sawa na dhambi, basi na aanze upya matendo yake (falyastaqbilil 'amal)."
Katika hadith hizi, mtu huyo aliapa kuwa Mungu hatamsamehe fulani, na hili halijuzu. Inawezekanaje mtu aape kuwa Mungu hatamsamehe mtu, wakati hakuna yeyote mbinguni wala ardhini anayejua ghaibu?
قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
"Sema: Hakuna aliyemo mbinguni wala ardhini ajuaye ghaibu isipokuwa Mwenyezi Mungu. Wala hawajui ni lini watafufuliwa." (QS. An-Naml [27]: 65)
Na Mwenyezi Mungu (swt) amemuadhibu kwa kubatilisha matendo yake kwa sababu ameapa juu ya Mwenyezi Mungu kutomsamehe... Na hii inahusu dhambi hii mahususi, yaani anayeapa akitambua asemacho kuwa Mungu hatamsamehe fulani, basi hii inamhusu yeye.
Ama kauli yako uliyosema: "Wallahi utahisabiwa Siku ya Kiyama kwa neno lako hili," hii ni tofauti na ile kulingana na ninavyoona. Kwani wewe umeapa kuwa yeye atahisabiwa, na kila mwanadamu atahisabiwa Siku ya Kiyama; ikiwa ni kheri basi kheri, na ikiwa ni shari basi shari:
Amesema (swt):
فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَيَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُوا كِتَابِيَهْ * إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ * فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ * فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ * قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ * كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ * وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ * وَلَمْ أَدْرِ مَا حِسَابِيَهْ
"Ama yule atakayepewa daftari lake katika mkono wake wa kulia, basi atasema: Haya someni daftari langu! Hakika mimi nilijua ya kwamba nitakutana na hisabu yangu... Na ama yule atakayepewa daftari lake katika mkono wake wa kushoto, atasema: Laiti nisingelipewa daftari langu! Wala nisingelijua hisabu yangu ni nini!" (QS. Al-Haqqah [69]: 18-29)
Na Amesema (gl):
وَقَالُوا رَبَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسَابِ
"Na walisema: Mola wetu Mlezi! Tupe haraka sehemu yetu kabla ya Siku ya Hisabu." (QS. Sad [38]: 16)
Kama unavyoona, aya hizi zinaonyesha kuwa watu watahisabiwa kwa vitendo vyao. Kwa hivyo, kuapa kuwa mtu huyo atahisabiwa kwa kitendo chake, ninachoona kuwa ni sahihi zaidi ni kwamba kubatilika kwa matendo hakumhusu yeye, kwa sababu kauli hiyo inatofautiana na kiapo cha yule mtu kwamba Mungu hatamsamehe fulani. Kwani kiapo chake hakikuwa sahihi, kwani yeye hajui ikiwa Mwenyezi Mungu (swt) atamsamehe au atamuadhibu. Hili ndilo ninaloliona kuwa sahihi zaidi katika suala hili, na Mwenyezi Mungu anajua zaidi na ni Mwenye hekima zaidi.
Mwishoni, fanya matendo yako kwa ikhlasi kwa ajili ya Mwenyezi Mungu na utubu toba ya dhati Kwake, huku ukiazimia kutoirejea dhambi hiyo milele, ukijutia kila dhambi uliyoifanya, na ikiwa unadaiwa haki na mtu basi itoe haki hiyo. Na kama ilivyo katika hadith ya Ali (ra) kutoka kwa Abu Bakr as-Siddiq (ra) kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw): "Hakuna mtu anayefanya dhambi kisha akatawadha na akatengeneza vizuri udhu wake... kisha akaswali rakaa mbili na akamwomba msamaha Mwenyezi Mungu (azw) isipokuwa (Mungu) humsamehe." Namuomba Mwenyezi Mungu (swt) atughufirie sisi na wewe na atuongoze sote kwenye lililo bora, na Mwenyezi Mungu ndiye Msimamizi wa watu wema.
Ndugu yenu, Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah
Kiungo cha jibu kwenye Facebook
Kiungo cha jibu kutoka kwenye tovuti ya Amir
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir wa Google Plus