(Mfululizo wa majibu ya mwanachuoni Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah, Amiri wa Hizb ut-Tahrir, kwa maswali ya wafuasi wa ukurasa wake wa Facebook)
Kwa Mohamed Mahmoud Sarhan
Swali:
"Hii siyo njia ya watafiti katika kuchunguza kwa kina hadithi ya Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw)...
Si katika mlango wa elimu, fadhila, wala unyenyekevu, ninyi kufuta maoni yanayopinga fatwa au upande mmoja wake; licha ya kwamba hayajavuka mipaka ya adabu na elimu; mkiridhika tu na sentensi (fulani: maoni yako yamefika), huu ni uongofu wa nani? Au ni aina ya ushabiki upofu kwa nafsi ya Sheikh na kumtakasa katika kile anachokiona au kukisema?????????????
Mcheni Mwenyezi Mungu na mshike njia ya wanachuoni; elimu hujibiwa kwa elimu, si kwa kuifuta na kuipuuza kwa ushabiki au kwa majivuno.)" Mwisho.
Jibu:
(Ingawa hukuanza swali lako kwa salamu, bali kwa ugomvi, lakini tunaanza jibu tukidhani kwamba umetoa salamu moyoni mwako angalau! Na tunaanza jibu letu:
Walaikum Salaam Warahmatullahi Wabarakatuh.
1- Licha ya kwamba "Admin" alikujibu, na kukukumbusha ujumbe wangu kwa wageni wa ukurasa huu kwamba watuvumilie ikiwa tutachelewa kujibu, lakini umerudi tena kurusha mishale yako na kuhama kutoka sehemu moja hadi nyingine ukiuliza na kuuliza, bali ukishambulia na kushambulia. Ulifika hadi ukurasa wa Al-Kinana, ukawatumia ujumbe kwa njia yako hiyo hiyo... ukisema na kusema, na pamoja na hayo, mwenye ukurasa alikujibu na kukunukulia kauli za wanachuoni ambazo zingekutosha, lakini umerudi tena kuzunguka huku na kule, kana kwamba kuna ugomvi mkubwa kati yetu na wewe...! Ingawa anayeuliza ili kuijua haki na kuitafuta kwa ukweli ili apate uongofu na kufikia usawa, mtu kama huyo huuliza kwa wema... huuliza swali la mwanafunzi wa elimu anayemheshimu anayemuuliza, na hata kama akijiona yeye mwenyewe ni mwanachuoni, basi hufuata katika swali lake njia ya watu wa elimu...
2- Nimeshangazwa na jambo lako, na shambulio lako la kishindo dhidi ya jibu letu kuhusu hadithi "Maswahaba wangu ni kama nyota..."! Nilishughulika kwa muda kidogo mbali na ukurasa huu... kisha maoni yako kuhusu hadithi hiyo yalinifikia, nikakukuta unakosoa kulia na kushoto, na kupiga ovyo bila mpango, ukisema "hadithi hii ni munkar al-matn (matini yake imekataliwa)..." na unatoa hoja kwamba kuwafuata Maswahaba si sahihi kwa sababu ya kutokea kwa hitilafu kati yao katika masuala! Je, hujui kwamba kila mswahaba ni mujtahidi, na inajuzu kumfuata (taklid) katika hukumu ya kisheria hata kama walitofautiana? Je, Waislamu hawakumfuata Abu Bakr katika kulichukulia neno la talaka tatu kwa tamko moja kuwa ni talaka moja? Kisha alipokuja Omar akalichukulia kuwa ni tatu, yaani bainuna kubra (talaka isiyorejeleka), na Waislamu wakamfuata katika hilo? Na hili si tu kwa upande wa tabanni (kupitishwa kisheria) kwa Imamu, bali inajuzu kumfuata mujtahidi yeyote kwa mujibu wa masharti yake katika yale ambayo Imamu hajapitisha... Kisha, je, hukusoma katika vitabu vya fiqhi na kukuta katika suala moja miongoni mwa mujtahidi kuna maoni tofauti, na pamoja na hayo inajuzu kuwafuata kwa sababu kila mmoja wao ameistimbati (ameichimba) kutoka katika Kitabu cha Mwenyezi Mungu (swt) na Sunnah za Mtume Wake (saw) na yale yaliyoashiriwa na vyanzo hivyo kulingana na kile kilichopelekea dhana yenye nguvu kwa kila mmoja wao?
Je, hili linafichika kwa mwanafunzi wa elimu, au kwa mwanachuoni ikiwa ungependa kujiita hivyo?! Je, ni wajibu kwa mujtahidi wote kuwa na maoni moja katika suala moja? Au jambo muhimu ni kwamba ijtihadi yao iwe imejengwa juu ya Kitabu cha Mwenyezi Mungu (swt) na Sunnah za Mtume Wake (saw) kulingana na misingi ya ijtihadi? Je, hukuangalia masuala katika vitabu vya fiqhi, ikiwa uliangalia, ukaona jinsi hukumu zinavyochimbwa kutoka kwenye dalili ambazo ni sahihi kwa mmoja na si sahihi kwa mwingine kulingana na mbinu yake ya kupima dalili zenye nguvu? Na hukumu ya Muzara'ah uliyoitaja, na miongoni mwa mafakihi kuna wanaoihalalisha na wapo wanaoiharamisha kulingana na dalili za kisheria zenye nguvu kwao; hukumu hii inakutosha kuwa ni ushahidi kwamba maoni ya mujtahidi yanatofautiana katika suala moja, na inajuzu kwako kuchukua hukumu ya kisheria: Ikiwa wewe ni muqallid (mfuasi) basi mfuate mujtahidi unayewatunukia elimu yake baada ya kujua dalili yake, ama ukiona ndani yako kuna uwezo wa ijtihadi kulingana na misingi yake, basi fanya ijtihadi...
3- Nimependa kuanza na yaliyotangulia kwa sababu nilishtushwa na shauku yako ya kusahihisha dalili bila kuzingatia elimu ya dalili na istidlal (utoaji dalili) vizuri. Ulidhani kwamba hadithi ikiwa ni dhaifu kwa huyu, basi haiwezi kuwa sahih au hasan kwa mwingine, na ikajengeka akilini mwako kwamba ikiwa huu ndio ufafanuzi wa hasan kwa huyu basi hakuwezi kuwa na ufafanuzi mwingine! Pamoja na kwamba wewe mwenyewe unasema katika majibu yako kwetu kwenye ukurasa huu: "Hakika hasan ilifafanuliwa na wanachuoni kwa zaidi ya ufafanuzi kumi," na unaongeza, "ufafanuzi wa Al-Khattabi ulikosolewa na wanachuoni," na "ufafanuzi wa Al-Tirmidhi una maswali na nakala zinazozidi majaribio ya kuusherehesha," yaani kwamba Al-Khattabi ambaye ni mwanachuoni mkubwa, na Al-Tirmidhi ambaye ni nguli katika elimu ya hadithi, hawakupendezi, na ama ufafanuzi wetu wa hasan, si tu kwamba haujakupendeza, bali unaufanyia mashambulizi. Si hivyo tu, bali kuna hadithi iliyochukuliwa na Wahanafi, Wamalik, Washafi na Wahambali na inalingana na ufafanuzi wetu wa hasan, na pamoja na hayo hadithi hii si chochote mbele ya Mohamed Mahmoud Sarhan! Na unazidisha upinzani wako kwake kwa sababu unaona kwamba hadithi hiyo hata kama ingekuwa sahihi, basi inamaanisha kwamba inajuzu kumfuata Mswahaba, na hili ni jambo kubwa kwako kwa sababu Mswahaba anatofautiana katika suala na Mswahaba mwingine! Subhanallah, hakika Mwenyezi Mungu ana maajabu katika viumbe Vyake!
Hivyo basi, ufafanuzi wa Al-Khattabi haukuridhishi, wala wa Al-Tirmidhi haukuponywi, na ufafanuzi wetu haukufai, na hata kumfuata Mswahaba hakukushawishi!
Na kwa bahati, ni kana kwamba wewe ni mwanafunzi wa yule aliyedhoofisha takriban hadithi thelathini katika Sahih Muslim, na takriban hadithi kumi na tano katika Sahih Bukhari... Nimezungumza na mmoja wa wanafunzi wake nikiuliza inakuwaje hivyo? Na Bukhari ni mwanachuoni mkubwa katika elimu ya hadithi, na Muslim kadhalika ni mkubwa katika elimu ya hadithi? Alinijibu: Je, kuna tatizo gani katika hilo, sote ni binadamu, na muhimu ni sanad (mnyororo wa wapokezi)! Je, hili linakuridhisha? Je, kudhoofisha hadithi na kuzikataa ni hivi hivi... Ewe mwenye jina zuri "Mohamed"?
4- Hakika kukubali na kukataa hadithi ni elimu ambayo haifai kuingia mlangoni mwake yule asiyeielewa vilivyo, na inafaa hapa nikukumbushe kitu katika hilo, Mwenyezi Mungu akuongoze kwenye jambo la uongofu zaidi, nasema:
a- Kuna wapokezi wanaochukuliwa kuwa ni thiqa (waaminifu) kwa baadhi ya wahadhiri wa hadithi, na wanachukuliwa kuwa si thiqa kwa wengine, au wanachukuliwa kuwa ni miongoni mwa majhul (wasiojulikana) kwa baadhi ya wahadhiri, na ni miongoni mwa wanaojulikana kwa wengine. Na kuna hadithi ambazo hazikuwa sahihi kwa njia moja na zikawa sahihi kwa njia nyingine. Na kuna njia ambazo hazikuwa sahihi kwa baadhi na zikawa sahihi kwa wengine. Na kuna hadithi ambazo hazikuzingatiwa na baadhi ya wahadhiri wa hadithi na wakazishambulia, lakini wakazizingatia wahadhiri wengine na wakazitumia kama hoja. Na kuna hadithi zilizoshambuliwa na baadhi ya watu wa hadithi, lakini zikakubaliwa na mafakihi wengi na wakazitumia kama hoja. Hivyo basi, kuwalazimisha watu kuichukulia hadithi kuwa ni sahih au hasan kwa maoni moja miongoni mwa maoni ni ulazimishaji usio sahihi, na unakwenda kinyume na uhalisia wa hadithi... Na anayepitia ijtihadi za mafakihi wanaozingatiwa atakuta huyu anatumia hadithi ambayo yule haichukui, kwa sababu imekuwa sahihi kwa wa kwanza, na haikuwa sahihi kwa wa pili, na utaona hilo kwa Wahanafi, Wamalik, Washafi, Wahambali na wengineo... Basi ni lazima kuwa na unyenyekevu na kufikiria katika hadithi kabla ya kuishambulia au kuikataa. Na mfuatiliaji wa wapokezi na hadithi atakuta hitilafu katika hilo kati ya wahadhiri wa hadithi ni nyingi sana, na mifano ya hilo ni mingi mno:
b- Kwa mfano: Abu Dawood amepokea kutoka kwa Amr bin Shu'aib kutoka kwa baba yake kutoka kwa babu yake amesema: Amesema Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw):
الْمُسْلِمُونَ تَتَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ. يَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ، وَيُجِيرُ عَلَيْهِمْ أَقْصَاهُمْ، وَهُمْ يَدٌ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ يَرُدُّ مُشِدُّهُمْ عَلَى مُضْعِفِهِمْ، وَمُتَسَرِّيهِمْ عَلَى قَاعِدِهِمْ...
"Waislamu damu zao ni sawa (katika kulipiza kisasi). Anayejitolea kuwadhamini ni yule wa hali ya chini miongoni mwao, na yule wa mbali anaweza kutoa ulinzi kwa niaba yao, nao ni mkono mmoja dhidi ya wengineo. Mwenye nguvu miongoni mwao anapaswa kumsaidia mnyonge, na jeshi linalopigana linapaswa kurejesha (ngawira) kwa wale waliokaa nyumbani..."
Mpokezi wa hadithi hii ni Amr bin Shu'aib, na Amr bin Shu'aib kutoka kwa baba yake kutoka kwa babu yake kuna maneno maarufu (ya upinzani), na pamoja na hayo wengi wametumia hadithi yake kama hoja na wengine wameikataa...
c- Na mfano katika Al-Daraqutni kutoka kwa Al-Hasan kutoka kwa Ubadah na Anas bin Malik kwamba Mtume (saw) amesema:
مَا وُزِنَ مِثْلٌ بِمِثْلٍ إِذَا كَانَ نَوْعًا وَاحِدًا وَمَا كيلَ فَمِثْلُ ذَلِكَ، فَإِذَا اخْتَلَفَ النَّوْعَانِ فَلَا بَأْسَ بِهِ
"Kile kinachopimwa kwa uzani (chenye uzito sawa) ni sawa kwa sawa ikiwa ni aina moja, na kile kinachopimwa kwa kipimo (cha ujazo) ni mfano wa hivyo pia, lakini aina zikihitilafiana basi hakuna neno."
Hadithi hii katika sanad yake yupo Al-Rabi' bin Sabih, Abu Zur'ah amemuamini (amempa uthiqa) lakini kundi la wanachuoni limemdhoofisha... Hivyo basi ikiwa mtu atatoa dalili kwa hadithi hii au hadithi ambayo katika sanad yake yupo Al-Rabi' bin Sabih, atakuwa ametoa dalili kwa dalili ya kisheria...
d- Na mfano: Ahmad amepokea akisema: Ametuhadithia Ibn Numayr, ametuhadithia Malik bin Anas, amenihadithia Abdullah bin Yazid, mja wa Al-Aswad bin Sufyan, kutoka kwa Abu Ayyash, kutoka kwa Sa'd bin Abi Waqqas, amesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) aliulizwa kuhusu tende mbichi (rutab) kwa tende kavu, akasema: "Je, tende mbichi hazipungui zikikauka?" Wakasema: Ndiyo. "Basi akachukia jambo hilo." Na Abu Dawood ameipokea kwa tamko: Ametuhadithia Abdullah bin Maslamah, kutoka kwa Malik, kutoka kwa Abdullah bin Yazid, kwamba Zaid Abu Ayyash alimfahamisha kwamba Sa'd bin Abi Waqqas amesema: Nilimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) akiulizwa kuhusu kununua tende kavu kwa tende mbichi, akasema Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw):
أَيَنْقُصُ الرُّطَبُ إِذَا يَبِسَ؟ قَالُوا نَعَمْ، فَنَهَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ
"Je, tende mbichi hazipungui zikikauka? Wakasema ndiyo, basi Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) akakataza hilo."
Hadithi hii Al-Tirmidhi ameisahihisha, lakini kundi la wanachuoni limeikosoa, miongoni mwao ni Al-Tahawi, Al-Tabari, Ibn Hazm na Abdul Haq, kwa sababu katika sanad yake yupo Zaid Abu Ayyash naye ni majhul (hajulikani). Amesema katika Al-Talkhis na jibu ni kwamba Al-Daraqutni amesema yeye ni thiqa thabat (mwaminifu aliyethibiti) (yaani Zaid Abu Ayyash) na Al-Mundhiri amesema: Watu wawili waaminifu wamepokea kutoka kwake na Malik amemtegemea pamoja na ukali wa uhakiki wake. Hivyo ikiwa mtu atafanya hadithi hii kuwa ni dalili ya kisheria au akatoa dalili kwa hadithi ambayo ndani yake yupo Zaid Abu Ayyash, basi atakuwa ametoa dalili kwa dalili ya kisheria.
Na kwa sababu hiyo, kukubali hadithi au kuzikataa ni elimu ambayo haifai kuingia ndani yake isipokuwa wale ambao ni watu wake...
5- Kisha kuna jambo nikutajie, huenda likawa ndio sababu ya mkanganyiko uliokupata katika suala hili, nalo ni dhana yako kwamba kufuata (al-iqtida) kulikoingia katika hadithi "yeyote mtakayemfuata mtaongoka" inamaanisha kutoa dalili kwa kauli au kitendo au kukiri (taqrir) kama ilivyo kwa Mtume (saw), jambo ambalo limekuwa zito kwako kuliachia kufuata Maswahaba, na huenda dhana hii ndiyo iliyokupelekea kusema "hadithi ni munkar al-matn"!
Lakini jambo si hivyo, kwani kufuata (al-iqtida) katika lugha kuna maana tofauti na muktadha wa maneno unafafanua kile kinachokusudiwa. Ama kufuata kwa maana yake ya kitaalamu yaani kutoa dalili kwa kauli, kitendo na kukiri, hili ni mahususi kwa Mtume (saw), kwani yeye (saw) ndiye mahali pa kufuata kwa maana hii. Ama maana nyingine zilizo mbali na maana hii ya kitaalamu, inajuzu kutumika kama vile kumfuata fulani ukawa kama yeye, au kufarijika na kitendo chake, au kumfuata (taklid), au kufuata uongozi wake, au kuridhika na kile alichoridhika... Hili linaweza kutumika kwa asiyekuwa Mtume (saw) kulingana na muktadha wa maneno yanayohusu watu wa elimu na busara, na watu wenye nguvu katika haki na uchamungu, na watu wa uelewa na akili, au maimamu wa swala... na mfano wa hayo, na nani aliye mfano wa Maswahaba wa Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw)? Kwani wao ni viumbe bora baada yake (saw), na karne yao ndiyo karne bora baada ya Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw).
Imekuja katika Lisan al-Arab: "Al-Jawhari amesema: Imamu ni yule anayefuatwa (yuqtada bihi) na wingi wake ni aimma..."
"Na Qur’an ni Imamu wa Waislamu, na bwana wetu Muhammad Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) ni Imamu wa Maimamu, na Khalifah ni Imamu wa raia, na Imamu wa jeshi ni kiongozi wao..."
"Na niliwaongoza watu katika swala (amamtu al-qawm) kwa uimamu. Na aliwaongoza (i'tamma bihi) yaani aliwafuata (iqtada bihi)."
"Na al-uswah na al-iswah: ni kielelezo (al-qudwah). Na inasemekana: mfuate (i'tasi bihi) yaani mfuate na uwe kama yeye. Al-Layth amesema: Fulani anamfuata fulani yaani anajiridhisha kwa kile anachokiridhia yeye na anamfuata na anakuwa katika hali yake."
"Na Al-Harawi amesema: alimfuata (ta'assa bihi) alifuata kitendo chake na kumfuata."
"Al-Tahdhib: Inasemekana fulani anafuata nyayo za fulani ikiwa amemfuata katika jambo lake."
"Na al-qudwah na al-qidwah: ni kielelezo (al-uswah). Inasemekana: fulani ni kielelezo kinachofuatwa. Ibn al-A'rabi amesema: al-qadwah ni kutangulia. Inasemekana fulani hakuna anayemshinda katika kutangulia... na hiyo ni ikiwa amebobea katika sifa zote nzuri."
Basi unaona hapa kwamba neno kufuata (al-iqtida) nje ya maana ya kitaalamu linaweza kutumika katika maneno yanayohusu watu wacha Mungu na wasafi ili kufanana nao au kufarijika na maoni yao au kuwafuata katika ijtihadi yao, au kuwafuata katika swala au katika kulinganisha safu katika jihadi na ulinzi wa mipaka...
6- Hakika ufafanuzi wetu wa hasan ambao ndio tunaouona kuwa ni sahihi unalingana na hadithi tukufu iliyotajwa... Ama swali lako ni nani Razin aliyeitoa? Yeye ni Razin bin Mu'awiya bin Ammar, aliitoa katika kitabu chake Tajrid al-Sihah, kama ilivyokuja katika Siyar A'lam al-Nubala (20/ 204), na amemtaja mwandishi wa Siyar A'lam al-Nubala, Hafidh Shams al-Din Muhammad bin Ahmad bin Uthman al-Dhahabi aliyefariki mwaka 748 H, ameyataja yafuatayo: "129 - Razin bin Mu'awiya bin Ammar, Imamu mhadhiri maarufu, Abu al-Hasan al-Abdari al-Andalusi al-Saraqusti, mwenye kitabu Tajrid al-Sihah, aliishi Makka kwa muda mrefu, na akasikiliza huko Sahih Bukhari kutoka kwa Isaa bin Abi Dharr, na Sahih Muslim kutoka kwa Abu Abdullah al-Tabari... walipokea kutoka kwake: Kadhi wa Haramu Abu al-Mudhaffar Muhammad bin Ali al-Tabari, na Hafidh Abu Musa al-Madini, na Hafidh Ibn Asakir, na akasema: Alikuwa Imamu wa Wamalik katika Haramu... alifariki Makka katika mwezi wa Muharram mwaka 535... na baadhi ya tuliyoyataja yanatosha kwa ajili ya kuifanya hadithi kuwa ni hasan, basi itakuwaje kwa yale tuliyoyataja yote? Na hivyo hadithi kwetu ni hasan hata kama wengine wameidhoofisha, kulingana na tulivyobainisha huko nyuma, na si jambo geni kusema kwamba hadithi fulani ni yenye kutegemewa kwa baadhi na ni dhaifu kwa wengine, na yule anayeingia katika elimu hii kupitia mlango wake na akazingatia maana zake na kuelewa makusudio yake, Mwenyezi Mungu huuongoza moyo wake na akaifahamu haki kwa uwazi na mwangaza, na Mwenyezi Mungu ndiye mwongozaji kwenye njia iliyonyooka.
7- Na katika kuhitimisha, basi hapa tumekujibu kuhusu yale yaliyokutatiza, na kuhusu yale uliyokuwa ukiyadhani kuwa si sawa, na ninatumai kwamba jibu hili na yaliyotangulia yatakuwa yanatosheleza na kukidhi... Ikiwa Mwenyezi Mungu atakukunjulia kifua chako kwa jibu hili na ukaongoka nalo na gubiko likaondoka... basi hili ndilo tunalolipenda na kulitaka, ama ikiwa mada ni katika mlango wa kutoa na kurejesha bila mwelekeo, yaani katika mlango wa malumbano na ubishi... basi hatulipendi hilo, kwani wakati wetu tumehesabiwa, na sisi tutaulizwa juu yake, na si sahihi kuupoteza katika yale yasiyo na tija miongoni mwa malumbano na ubishi. Na Muumini anayesoma kauli ya Mwenyezi Mungu (swt):
مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ
"Hatoi kauli yoyote ila karibu naye yupo mwangalizi tayari (kuandika)." (QS Qaf [50]: 18)
Hufanya juhudi kubwa katika kujiweka mbali na ubishi, kwani imekuja katika Lisan al-Arab kuhusu ubishi (al-mira'): "Amesema: na asili yake katika lugha ni mijadala na kwamba mtu amtoe mwenzake maneno na maana za ugomvi na mengineyo...", na imekuja ndani yake pia: "Nimembishia mtu ikiwa umempinga na kumzunguka...", basi lengo katika ubishi si kuijua haki na kuongoka kuelekea kwayo, bali ni kutoa na kurejesha kwa lengo la kuleta kero na "ushindani" na sisi hatuhitaji hilo! Al-Tabarani ametoa katika Al-Kabir kutoka kwa Abdullah bin Yazid bin Adam al-Dimashqi, amesema, amenihadithia Abu al-Darda, na Abu Umamah, na Wathilah bin al-Asqa', na Anas bin Malik, walisema: Alitoka kwetu Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) siku moja, na sisi tukibishana katika jambo miongoni mwa mambo ya dini, akakasirika hasira kali ambayo haijawahi kukasirika mfano wake, kisha akatukaripia, akasema: "Acheni ewe umma wa Muhammad, hakika walioangamia kabla yenu ni kwa sababu ya hili, walichukua ubishi kwa sababu ya uchache wa kheri yake", kisha ubishi kwa mtu ni dalili ya kutozama kwake katika vitendo vyema na kutojishughulisha navyo... na lau angekuwa yuko siriazi na ni mwenye juhudi katika kazi yake, ananufaika na kile kilicho cha kheri katika usiku wake na mchana wake, asingepata wakati wa kubishana. Imekuja katika kitabu Hadith al-Zuhri cha mwandishi wake: Ubaidullah bin Abdurrahman bin Muhammad bin Ubaidullah bin Sa'd bin Ibrahim bin Abdurrahman bin Awf al-Awfi, al-Zuhri, al-Qurashi, Abu al-Fadl al-Baghdadi (aliyefariki: 381 H) amesema: "Amewahabarisheni Abu al-Fadl al-Zuhri, ametuhadithia Abdurrahman, ametuhadithia Ibrahim bin Hani, ametuhadithia Uthman bin Salih, amemhabarisha Ibn Wahb, kutoka kwa Hafs yaani Ibn Umar, kutoka kwa aliyemhadithia, kutoka kwa Malik yaani Ibn Dinar, amesema: Nilikuwa nimekaa na Al-Hasan, akasikia ubishi wa watu msikitini, akasema: Ewe Malik, hakika hawa ni watu waliochoka na ibada, na wameuchukia uchamungu, na wamekuta maneno ni mepesi kwao kuliko vitendo", naam lau wangekuwa wanafanya kazi kwa ukweli na ikhlasi wasingepata nafasi ya ubishi...
8- Na katika mwisho wa mwisho namuomba Mwenyezi Mungu (swt) kwa ajili yetu na wewe na kwa wageni wa ukurasa huu na wageni wake na kwa Waislamu wote uongofu kwenye jambo bora zaidi, na kinga dhidi ya ubishi unaopelekea kwenye shari, na ayaondoe vifuani mwa Waislamu chuki zilizomo, baadhi yao kwa wengine, ili wawe ndugu juu ya viti vya enzi wakikabiliana:
وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ
"Na tutaondoa vifuani mwao chuki, wawe ndugu juu ya viti vya enzi wakikabiliana." (QS Al-Hijr [15]: 47)
Na Mwenyezi Mungu atufunike duniani chini ya kivuli cha bendera ya Al-Uqab, bendera ya La ilaha illa Allah Muhammad Rasulullah, na atufunike Akhera kwa kivuli Chake (swt) siku ambayo hakuna kivuli isipokuwa kivuli Chake, na huo ndio ushindi mkuu.
Ndugu yenu Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amiri kwenye Facebook
Kiungo cha jibu kutoka kwenye tovuti ya Amiri
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amiri kwenye Google Plus