Mfululizo wa majibu ya mwanachuoni mtukufu Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa maswali ya wageni kwenye ukurasa wake wa Facebook "Fiqhi"
Jibu la Swali
Kwa Muhammad Amin Al-Jadidi
Swali:
Assalamu Alaikum wa Rahmatullahi wa Barakatuh.
Baadhi ya vijana na watu nchini Tunisia wametekeleza swala ya Ijumaa mbele ya misikiti baada ya kufungwa na mamlaka, lakini baadhi ya maimamu wakawapinga na kuchukulia swala yao kuwa batili, wakidai kuwa swala ya Ijumaa haitekelezwi isipokuwa ndani ya msikiti pekee.
Tunaomba mtuelekeze hukmu ya kisharia katika mazingira kama haya na nini kinawajibika kwa watu wa nchi ikiwa kufungwa kwa misikiti yao kutaendelea.
Mwenyezi Mungu awabarikie na ashukuru juhudi zenu.
Jibu:
Wa Alaikum Salaam wa Rahmatullahi wa Barakatuh,
Hakika swala ya Ijumaa inajuzu ndani ya msikiti na katika nafasi ya wazi (fadhau ya umma). Ikiwa mambo yote mawili yanapatikana, yaani ikiwa msikiti upo wazi na hauna dhiki kwa waswaliji, basi swala iwe ndani yake; na ikiwa hautoshi, basi inajuzu kuswali katika fadhau. Jambo la muhimu katika yote hayo ni kwamba sehemu hiyo isiwe ya binafsi, yaani swala ya Ijumaa haijuzu majumbani, bali ni lazima iwe msikitini au katika fadhau kiasi kwamba hakuna mtu anayezuiliwa kuingia kuswali. Ama ikiwa misikiti imefungwa, basi kuiswali katika fadhau ni sahihi na hakuna kosa katika hilo, na anapata dhambi yule anayeizuia. Tulishawahi kutoa maelezo kuhusu hili... na miongoni mwa tuliyoyatoa ni:
1- Mnamo tarehe 18 Sha'ban 1441 H - 11/04/2020 M: (...Na dola inapata dhambi ikiwa itazuia kuswaliwa kwake misikitini au katika fadhau ya umma, na hiyo ni kwa sababu nusus zinafahamisha jambo hili, na hili linaeleweka kutokana na kauli yake Subhanahu:
يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
"Enyi mlioamini! Inapoandaliwa Swala kwa ajili ya siku ya Ijumaa, nendeni upesi kwenye kumdhukuru Mwenyezi Mungu, na acheni biashara. Hayo ni bora kwenu, ikiwa mnajua." (QS Al-Jumu'ah [62]: 9)
Hivyo basi, Mwislamu anapaswa kwenda kwa ajili ya swala bila kuzuiliwa: "nendeni upesi kwenye kumdhukuru Mwenyezi Mungu, na acheni biashara", kwani kwenda huko ni faradhi kwa sababu kumeunganishwa na kuacha jambo la mubah (biashara)... Na dola inayofunga misikiti inapata dhambi kubwa kama tulivyotaja katika jibu hilo.)
2- Jambo hili limefafanuliwa katika kitabu cha Ahkam as-Salah kilichotolewa na Hizb, ambamo mmeelezwa:
[Na Ijumaa inasihi kutekelezwa kwake mjini, kijijini, msikitini, katika majengo ya mji, na katika nafasi ya wazi (fadhau) inayofuata mji huo:
Hiyo ni kwa sababu Mtume ﷺ aliswali Ijumaa mjini Madina, na kwa yale yaliyopokelewa kutoka kwa Ibn Abbas (ra) amesema: "Ijumaa ya kwanza kuswaliwa baada ya Ijumaa iliyoswaliwa katika msikiti wa Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ ilikuwa ni katika msikiti wa Abdul-Qays huko Juwatha nchini Bahrain." Na Juwatha hii ni kijiji miongoni mwa vijiji vya Bahrain. Na Abu Hurairah alipokea: "Kwamba alimwandikia Umar akimuuliza kuhusu Ijumaa nchini Bahrain naye alikuwa gavana wake huko, Umar akamwandikia: 'Swalini Ijumaa popote mlipo.'" Ama yale yaliyopokelewa kutoka kwa Mtume ﷺ kwamba alisema: "Hakuna Ijumaa wala Tashreeq isipokuwa katika mji mkuu (misr jami')" basi hadithi hiyo si sahihi, na Ahmad amesema hii si hadithi.
Ama kuiswali kwake katika fadhau, ni kwa sababu hakuna nusus iliyokuja kuweka sharti hilo, na swala ya Ijumaa ni kama swala nyingine yoyote inayotakiwa kutekelezwa, hivyo ikiwa itawekewa sharti la kitu kingine zaidi ya nusus ya ujumla inayohukumu uwajibifu wa kuitekeleza, basi ni lazima kuwe na nusus kwa ajili hiyo.
Inajuzu kuanzisha Ijumaa kadhaa katika mji mmoja. Ikiwa mji ni mkubwa, inajuzu kuswali swala ya Ijumaa ndani yake katika misikiti kadhaa bila kujali kama kuna haja ya kufanya hivyo au hakuna haja, kwa sababu hakuna nusus iliyokuja kuzuia kukaririwa kwa Ijumaa na hakuna nusus iliyokuja kuhusu kuwepo kwa haja au kutokuwepo kwake, hivyo nusus inabaki katika ujumla wake. Ama kitendo cha Mtume ﷺ kutokuswalisha Ijumaa isipokuwa katika msikiti mmoja, hakufahamishi kutojuzu kuiswalisha katika misikiti zaidi ya mmoja. Kwani kutofanya kwa Mtume ﷺ jambo fulani hakufahamishi kukatazwa kwa jambo hilo. Bali alikuwa na msikiti mmoja tu akaswali ndani yake, hivyo hili halifahamishi kwamba hakuwa anataka kuswali katika misikiti zaidi ya mmoja.] Mwisho.
3- Imekuja katika kitabu: Al-Fiqh 'ala al-Madhabib al-Arba'ah cha Abdul Rahman al-Jaziri (aliyekufa: 1360 H) yafuatayo:
[...Je, inasihi swala ya Ijumaa katika nafasi ya wazi (fadhau)? Maimamu watatu wamekubaliana juu ya kujuzu kusihi kwa Ijumaa katika fadhau, na Maliki walisema: Haishi:
Malikia walisema: Ijumaa haishi majumbani wala katika fadhau, bali ni lazima itekelezwe msikitini.
Hanbalia walisema: Ijumaa inasihi katika fadhau ikiwa iko karibu na majengo, na ukaribu huo unazingatiwa kulingana na desturi ('urf), na ikiwa haiko karibu basi swala haishi, na ikiwa Imamu ataswalisha jangwani basi ateuwe mtu atakayewaswalisha watu wadhaifu (mjini).
Shafia walisema: Ijumaa inasihi katika fadhau ikiwa iko karibu na majengo, na mpaka wa ukaribu kwao ni sehemu ambayo haijuzu kwa msafiri kupunguza swala pindi anapofika hapo...
Hanafia walisema: Haishartiwi kwa ajili ya kusihi kwa Ijumaa iwe msikitini, bali inasihi katika fadhau, kwa sharti kwamba isiwe mbali na mji kwa zaidi ya farsakh moja, na kwamba Imamu atoe idhini ya kuswaliwa Ijumaa hapo, kama ilivyotangulia katika masharti.]
4- Muhtasari:
a- Kama unavyoona, Imamu Malik anaifanya kuwa ni lazima iwe msikitini... na kwa msingi huo, kufunga kwa mtawala msikiti kunasababisha kuvurugika kwa faradhi ya Ijumaa, na ni juu ya Umma kusimama mbele ya mtawala ikiwa atawazuia kuswali msikitini...
b- Ama mafaqihi wengine na hasa wenye madhehebu mengine, wanaichukulia kuwa inajuzu msikitini na katika fadhau ya umma.
c- Ama lile tunaloliegemeza (tunali-rajjih) ni lile tulilolibainisha hapo juu: (Hakika swala ya Ijumaa inajuzu ndani ya msikiti na katika nafasi ya wazi (fadhau ya umma). Ikiwa mambo yote mawili yanapatikana, yaani ikiwa msikiti upo wazi na hauna dhiki kwa waswaliji, basi swala iwe ndani yake; na ikiwa hautoshi, basi inajuzu kuswali katika fadhau. Jambo la muhimu katika yote hayo ni kwamba sehemu hiyo isiwe ya binafsi, yaani swala ya Ijumaa haijuzu majumbani, bali ni lazima iwe msikitini au katika fadhau kiasi kwamba hakuna mtu anayezuiliwa kuingia kuswali. Ama ikiwa misikiti imefungwa, basi kuiswali katika fadhau ni sahihi na hakuna kosa katika hilo, na anapata dhambi yule anayeizuia...)
d- Hivyo basi, swala yenu katika uwanja wa msikiti ni sahihi na dola imepata dhambi mara mbili: kwanza ni kuwa imefunga msikiti, na pili ni kuwa imejaribu kuzuia swala katika uwanja wa msikiti... Na hakika tunamnyenyekea Mwenyezi Mungu Subhanahu aharakishe kusimama kwa Khilafah, ili Waislamu watekeleze swala kwa namna inavyotakiwa.
وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ
"Nao hawakuamrishwa kitu ila wamuabudu Mwenyezi Mungu kwa kumtakasa dini Yeye, wawe waongofu, na washike Swala, na watoe Zaka. Na hiyo ndiyo dini madhubuti." (QS Al-Bayyinah [98]: 5)
Ndugu yenu Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah
22 Jumada al-Ula 1442 H Iosadifiana na 06/01/2021 M
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Facebook wa Amir (Mungu amuhifadhi) Kiungo cha jibu kutoka kwenye tovuti ya Amir (Mungu amuhifadhi)