(Mfululizo wa majibu ya mwanachuoni mtukufu Ata bin Khalil Abu Al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa maswali ya wafuasi wa ukurasa wake wa Facebook "Fiqhi")
Jawabu la Swali
Kupatwa na Shetani, Husuda, na Kijicho
Kwa: Muhammad Adil Jamil Al-Ghouli
Swali:
Bismillahir Rahmanir Rahim...
Ndugu mpendwa na mwenye kuheshimika, Amir wa Hizb ut-Tahrir, Mwenyezi Mungu akuhifadhi.
Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.
Mwenyezi Mungu aliyetukuka amesema:
وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَـكِنَّ الشَّيْاطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ…
"Na wakafuata yale waliyoyasoma mashetani katika ufalme wa Suleiman, na Suleiman hakukufuru, bali mashetani ndio waliokufuru, wakiwafundisha watu uchawi..." (Al-Baqarah [2]: 102).
Kumeenea sana katika nchi yetu magonjwa yanayoitwa kupatwa na shetani (mass al-shaitan), baadhi ni kijicho (ayn), na mengine ni uchawi (sihr). Je, uchawi unafungamana na jini kuingia katika mwili wa binadamu? Je, una athari? Na je, tiba yake kwa visomo vya kisheria (Ruqyah Shar'iyyah) ni sahihi au ni ushirikina? Tunakuomba ufafanuzi, na Mwenyezi Mungu akulipe kheri. Ndugu yako Seif Tayyib Mutahhar Al-Ghouli – Yemen.
Jibu:
Walaikum Salaam Warahmatullahi Wabarakatuh,
Swali lako lina masuala manne: Kwanza ni mada ya kile ambacho watu wa kawaida wanakiita kupatwa na shetani, pili ni tafsiri ya aya tukufu na dalili yake kuhusu uchawi, tatu ni mada ya husuda na kijicho, na nne ni jinsi ya kujikinga, je ni kwa Ruqyah au kitu kingine. Hili hapa ndilo jibu:
Kwanza - Tafsiri ya aya tukufu ambayo inadaiwa kuashiria kupatwa na shetani:
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ...
"Wale wanaokula riba hawatasimama (Siku ya Kiyama) ila kama anavyosimama yule ambaye shetani amempofua kwa kumgusa (wazimu)..." (Al-Baqarah [2]: 275).
Nitakunukulia hapa chini kuhusu suala hili kutoka katika kitabu cha Al-Taysir fi Usul al-Tafsir:
[﴿الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا﴾ yaani wanaoichukua, na inajumuisha kila namna ya kunufaika nayo. Neno ﴿يَأْكُلُونَ﴾ limetumika katika Qur'ani Tukufu kuashiria lawama: ﴿إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا﴾ [An-Nisa: 10], ﴿يَتَمَتَّعُونَ وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ وَالنَّارُ مَثْوًى لَهُمْ﴾ [Muhammad: 12], na hapa pia imetumika hivyo.
﴿لَا يَقُومُونَ﴾ yaani Siku ya Kiyama. ﴿إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ﴾ yaani watafufuliwa kutoka katika makaburi yao, wakisimama kama anavyosimama mtu anayepagawa au kuanguka kwa kifafa duniani – yaani mwendawazimu – na huko ni kufedheheka kwao siku hiyo, na hiyo ni dalili ya katazo kali la riba ambalo limerejewa kusisitizwa uharamu wake katika aya hizi.
﴿مِنَ الْمَسِّ﴾ yaani wazimu. Inasemekana: Mtu ameguswa (muss) naye ni mwenye kuguswa (mamsoos) ikiwa amekuwa mwendawazimu. Na al-khabt (kupofuka/kupapatika) ni kupiga bila mpangilio kama kupapatika kwa upofu.
Zimepokelewa riwaya katika tafsiri ya ﴿الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ﴾ na iliyo sahihi zaidi ni kwamba mwanadamu anapopatwa na wazimu, shetani anakuwa na athari kubwa zaidi kwake kupitia wasiwasi wake (waswasa), akimfanya awaze mambo mengi yanayopelekea mwendawazimu kupapatika.
Ama kauli inayosema kuwa shetani ndiye anayemwangusha au kumpelekea kuwa mwendawazimu, aya hii haisemi hivyo. Kwani Mwenyezi Mungu hakusema (shetani anamfanya apapatike kwa kugusa/wazimu - bil-mass) yaani shetani amemletea wazimu, bali aya inasema ﴿يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ﴾ yaani shetani anamfanya apapatike kwa sababu ya wazimu wake, yaani wazimu umemtangulia shetani.
Vilevile, kauli kwamba ﴿يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ﴾ ni lugha ya mafumbo (kinayah) na sitiari (majaz) kulingana na mbinu za Kiarabu katika kumwita mwendawazimu kuwa majini yamemgusa – kwani wameutoa neno la wazimu (junun) kutoka kwa jini – jambo hili lina mashiko dhaifu kwa sababu mafumbo na sitiari hazitumiki isipokuwa kama uhalisia wa neno unashindwa kueleweka, na uhalisia hapa haushindikani. Hivyo, haishindikani kwa shetani kumtia wasiwasi mwendawazimu kwa mawazo mbalimbali yanayomfanya apapatike, ikasemwa (shetani amemfanya apapatike)...
Pia sijaona hadithi sahihi katika kufasiri aya hii. Na maadamu hali ni hiyo, yaani hakuna uhalisia wa kisheria (haqiqa shar'iyyah) katika tafsiri ya aya hii, imebaki kwetu kurejea kwenye lugha, kwani Qur'ani imeteremshwa kwa lugha ya Kiarabu. Hivyo tunakuta lenye mashiko zaidi ni lile tulilolisema: Kwamba mfano wao ni kama mfano wa yule ambaye shetani anamfanya apapatike kwa sababu ya wazimu, yaani wazimu unamtangulia shetani kumfanya mtu huyo apapatike, ambapo mtu anakuwa mwendawazimu kwa sababu yoyote ile, kisha shetani anamfanya apapatike kwa wasiwasi na mawazo yake.
Hivyo, shetani hamwangushi mtu, yaani hamfanyi kuwa mwendawazimu, vinginevyo aya tukufu ingekuwa (yule ambaye shetani amemfanya apapatike KWA wazimu - bil-mass) ambapo herufi Ba inafahamisha muunganiko, yaani kumpata na wazimu. Wakati huo huo, hatulazimiki kutumia fumbo na sitiari na kuutoa maana ya shetani katika uhalisia wake kwa sababu uhalisia haushindikani.] Mwisho.
Kwa hivyo, shetani hamgusi mwanadamu akamwangusha na kumfanya kuwa mwendawazimu, kwani shetani hana mamlaka juu ya mwanadamu: ﴿وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ﴾ "Nami sikuwa na mamlaka juu yenu", ﴿إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ﴾ "Hakika waja wangu huna mamlaka juu yao". Shetani hamwangushi mwanadamu, bali kazi ya shetani ni wasiwasi, na kisha mwanadamu anachagua msimamo kuelekea wasiwasi huo; ama auzuie na kuukataa na huu ndio ukweli, au aukubali na huu ndio upotevu ﴿فَمَاذَا بعد الحق إلا الضلال﴾ "Basi kuna nini baada ya haki isipokuwa upotevu".
Hili ndilo ninalolichagua katika suala hili, na Mwenyezi Mungu ni Mjuzi zaidi na mwenye hekima zaidi.
Pili - Aya tukufu iliyokuja katika swali na dalili yake kuhusu uchawi. Tumeshawahi kujibu suala hili na nitakunukulia katika jibu hilo kile kinachohitajika kwa swali lako kama ifuatavyo:
[Hakika uchawi ni elimu inayotekelezwa kwa kutumia maneno ya kikafiri katika matapo yake au taratibu zake, inakufanya uone kuwa umbo la kitu kilicho mbele yako limekuwa umbo jingine lakini bila kubadilisha uhalisia wa kitu hicho, bali ni mawazo tu. Yaani, kama ungekishika kitu hicho ungekuta ni kile kile cha asili, au kama ungekipima maabara ungekuta ni kile kile cha asili, hivyo suala ni mawazo tu na si vinginevyo.
Na dalili kwamba uchawi unafanywa kwa kutumia maneno ya kukufuru ni dhana ya neno lake Mwenyezi Mungu ﴿وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ﴾ yaani Suleiman hakufanya uchawi. Matumizi ya neno ﴿كَفَرَ﴾ (kukufuru) kwa maana ya uchawi yanaonyesha kuwa uchawi unafanywa kwa maneno na vitendo vya kukufuru, na kwa sababu hiyo anayefanya uchawi anakufuru. Na inasisitiza hili kauli yake Mwenyezi Mungu baada ya hapo ﴿وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ﴾ "lakini mashetani ndio waliokufuru, wakiwafundisha watu uchawi". Kwa hivyo mchawi ni kafiri, na Mwislamu anayeufanya anakuwa ameritadi na anauawa na dola katika Uislamu kwa sababu ya kuritadi kwake.
Ama dalili kuwa kile anachoonyesha mchawi si cha kweli bali ni mawazo, ni kauli yake Mwenyezi Mungu ﴿سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ﴾ [Al-A'raf: 116] "waliyachua macho ya watu", na ﴿يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى﴾ [Taha: 66] "ikafananishwa kwake kwa uchawi wao kuwa zinakwenda". Yaani fimbo inabaki kuwa fimbo katika uhalisia lakini inaonekana kwa mtazamaji kwa jicho la kawaida kuwa ni nyoka anayekwenda. Haimaanishi kuwa uhalisia unabadilika kuwa uhalisia mwingine mpya kwa maana ya kufuta uhalisia wa kwanza, na badala yake kuumbwa uhalisia mpya. Hivyo basi, mwanadamu kama angeshika nyoka huyo aliyeonekana kutoka kwenye fimbo angeikuta ni fimbo, na kama angeipima maabara angekuta ni vijenzi vya fimbo ile ile iliyorushwa na ikafananishwa kwetu kuwa ni nyoka anayekwenda. Kwa sababu hiyo, wachawi walipozirusha fimbo zao wao walikuwa wanaziona ni fimbo, lakini walichua macho ya watu wakaziona ni nyoka. Musa - amani iwe juu yake - alipoirusha fimbo yake wakaiona - yaani wachawi - kuwa ni nyoka wa kweli na si fimbo, kisha akazimeza fimbo zao na kufuta uhalisia wake kabisa. Hapo ndipo walipotambua kuwa huu si uchawi kwa sababu uchawi haufuti uhalisia wa vitu. Wakajua kuwa kilichotokea si uchawi, bali ni haki kutoka kwa Mola wa walimwengu kama alivyosema Musa - amani iwe juu yake - wakaamini na imani yao ikawa ya ajabu.
Muhtasari ni kwamba, kama ungekuwa na kiti kisha akaja mtu akasimama mbali na kiti hicho na kukuambia sasa nitafanya matapo na kwa maneno na taratibu na huku niko mbali na kiti nikufanye ukione kama mto, kisha akaanza kusoma maneno yenye ukafiri na baada ya hapo ikakufananishia kuwa kiti ni mto bila kubadilika uhalisia wa kiti – yaani ukishika kiti hicho hautakuta ni mto bali utakuta ni kiti – ikiwa amefanya jambo hili bila kubadilika uhalisia na kwa matapo yenye maneno ya ukafiri na kitu kikabaki kuwa kile kile ingawa kimefananishwa kwako kuwa ni kitu kingine, basi mtu huyu atakuwa mchawi na atakuwa kafiri.
Ama akifanya michezo ya kiufundi ya kudanganya, kama vile akishika kitambaa na ndege akaviweka pamoja kisha akafanya harakati fulani akamficha ndege na kukuonyesha kitambaa, kisha akakuambia kuwa kitambaa hiki nitakigeuza kuwa ndege, kisha akanong'ona maneno kisha akatoa ndege wa kweli, basi huu si uchawi bali ni michezo ya kiufundi. Yaani ndege alikuwepo kwa mtu huyo akamficha kwa mchezo wa kiufundi kisha akamtoa. Kwa maneno mengine, alikuwa na kitambaa na ndege, akamficha ndege wakati mmoja na kuonyesha kitambaa, kisha akaficha kitambaa wakati mwingine na kuonyesha ndege. Yaani kitambaa na ndege vilikuwa naye katika uhalisia akafanya mchakato wa kudanganya wa kiufundi... au kama kuleta sanduku na kuliweka sanduku juu ya handaki bila wewe kuliona, kisha akamuingiza mtu katika sanduku mbele yako na kukuambia nitalikata sanduku hili vipande viwili na mtu atatoka humo akiwa mzima. Mtu anapoingia katika sanduku anashuka kwenye handaki, kisha mtu yule analikata sanduku vipande viwili na hamdhuru mtu yule, na baada ya hapo mtu yule anatoka akiwa salama hana kitu chochote. Huu si uchawi bali ni udanganyifu kwa michezo ya kiufundi; mtu aliingia kwenye sanduku akashuka handaki kisha akapanda tena... au sanduku lilikuwa na matabaka kadhaa, mtu akaingia kwenye moja, na kukatwa kukawa kwenye tabaka lingine... na kadhalika, huu si uchawi bali ni michezo ya kiufundi ya kudanganya.
Ama washirikina na matapeli ambao hawawezi kuonyesha kitu kinyume na uhalisia wake, wala hawadanganyi watu kwa michezo ya kiufundi, bali wanadai kujua elimu ya ghaibu kwa kufungua kitabu au kikombe, au kufanya azima au maneno ya upuuzi kama kusema kuwa anazungumza na majini au anawaona na mfano wa hayo ya kishirikina, huu si uchawi bali ni ushirikina na utapeli. Na hawa wanafanya haramu ambayo adhabu yake ni ta'zir (adhabu ya kurekebisha), na adhabu inakuwa kali kulingana na madhara wanayoyasababisha.
Ama uchawi kwa maana yake tuliyoitaja hapo mwanzo, yaani kusema maneno ya kikafiri na matapo yenye maneno ya ukafiri... na kukufanya uone kitu kinyume na uhalisia wake bila kubadilisha uhalisia, bali kufananishwa kwako huku uhalisia wa kitu ukibaki vile vile... uchawi huu unakaribia kutoweka, kwa sababu uhalisia wake leo unakaribia kutokuwepo kwa maana hii. Hii ni pamoja na kuwa adhabu ya mchawi ni kuuawa, na Dola ya Kiislamu iliendelea kwa karne nyingi ikakaribia kuwafuta kabisa... kwa mambo haya mawili: (unakaribia kutokuwa na uhalisia, na unakaribia kufutwa kwa adhabu), tunasema kuwa elimu hii inakaribia kuwa imetoweka] Mwisho.
Kwa taarifa, adhabu ya mchawi anayetumia maneno ya ukafiri katika uchawi wake na kisha anakufuru kwa uchawi huu kama tulivyobainisha, adhabu ya mchawi huyu:
Ni kama ilivyokuja katika kitabu cha Tafsir ya Surat al-Baqarah kilichotajwa hapo juu:
(Adhabu ya mchawi – kama tulivyobainisha – ni adhabu ya murtadi kwani yeye ni kafiri kwa maana iliyotajwa awali. Maswahaba walimwadhibu mchawi kwa kumuua... na kitendo kama hiki kilitokea, yaani kumuua mchawi katika zama za Umar - Mungu awe radhi naye - hivyo ni ijumaa ya Maswahaba kwa sababu ni hukumu yenye umuhimu mkubwa iliyofanyika mbele yao bila kupingwa. Ahmad amepokea kutoka kwa Sufyan kwa njia ya Jaz'u bin Muawiyah, ami ya Al-Ahnaf bin Qays akisema ("Barua ya Umar ilitufikia mwaka mmoja kabla ya kifo chake ikisema: 'Mueni kila mchawi wa kiume na mchawi wa kike'").
Ama tuliyoyataja kuhusu baadhi ya michezo ya kiufundi ya siri ambayo watu wanadanganywa kwayo ikiwa hawatabainishiwa, na utapeli wa mashekhe na ushirikina wao, basi mmiliki wake huadhibiwa adhabu ya ta'zir kulingana na madhara aliyoyasababisha kwa wale aliowadanganya miongoni mwa walioshirikiana naye. Na inajulikana kuwa adhabu ya ta'zir katika Uislamu inafikia kuuawa kulingana na aina ya jinai anayoifanya.
Lakini tofauti kati ya kuuawa kwa haddi (adhabu ya kisheria iliyowekwa) na kuuawa kwa ta'zir ni kwamba wa kwanza ni murtadi, haswaliwi wala hazikwi katika makaburi ya Waislamu. Na wa pili ni Mwislamu fasiqi au fujari kulingana na aina ya jinai yake, anaswaliwa na anazikwa katika makaburi ya Waislamu.) Mwisho.
Kwa faida, nitakunukulia baadhi ya maoni ya madhehebu yaliyokuja katika baadhi ya tafsir:
- Tafsir Ibn Kathir t Salama (1/ 371)
[﴿وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ...﴾
(MLANGO) Na walitofautiana kuhusu anayejifunza uchawi na kuutumia. Abu Hanifa, Malik na Ahmad walisema: Anakufuru kwa hilo. Na miongoni mwa wafuasi wa Abu Hanifa kuna aliyesema: Akijifunza ili aujue na aujepuke basi hakufuru, na anayejifunza akiamini kujuzu kwake au kwamba unamfaa basi amekufuru. Vile vile anayeamini kuwa mashetani wanampofanyia anachotaka basi yeye ni kafiri. Na Shafi'i - Mwenyezi Mungu amrehemu - amesema: Akijifunza uchawi tunamwambia: 'Tuelezee uchawi wako'. Akielezea kinacholazimu ukafiri... basi ni kafiri. Na ikiwa hakulazimu ukafiri basi akiamini uhalali wake ni kafiri.
Ibn Hubayrah amesema: Na je, anauawa kwa kufanya tu na kuutumia? Malik na Ahmad wakasema: Ndiyo. Shafi'i na Abu Hanifa wakasema: Hapana. Ama akimuua mtu kwa uchawi wake basi anauawa kwa Malik, Shafi'i na Ahmad. Abu Hanifa akasema: Hauawi mpaka akariri hayo au akiri hayo kwa mtu maalum. Na anapouawa, basi anauawa kwa haddi kwao isipokuwa Shafi'i, yeye amesema: Anauawa – katika hali hii – kwa qisasi (kisasi).] Mwisho.
- Tafsir al-Qurtubi (2/ 47)
[Ya kumi na moja - Na mafaqihi walitofautiana katika hukumu ya mchawi Mwislamu na dhimmi (asiye Mwislamu chini ya ulinzi). Malik alishika msimamo kuwa Mwislamu akifanya uchawi yeye mwenyewe kwa maneno ya kikafiri anauawa na hatakiwi kutubu wala toba yake haikubaliwi, kwa sababu ni jambo analolificha kama mzandiki (zindeeq)... na kwa sababu Mwenyezi Mungu aliyetukuka ameuita uchawi kuwa ni ukafiri kwa kauli yake: ﴿وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ﴾ na hiyo ni kauli ya Ahmad bin Hanbal, Abu Thaur, Is-haq, Shafi'i na Abu Hanifa.
Na imepokewa kuuawa kwa mchawi kutoka kwa Umar, Uthman, Ibn Umar, Hafsa, Abu Musa, Qays bin Saad na kutoka kwa saba miongoni mwa Tabi'un...
Ibn al-Arabi amesema: (...Mwenyezi Mungu aliyetukuka ameweka wazi katika kitabu chake kuwa mchawi amekufuru, akasema: ﴿وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ﴾ kwa kusema uchawi ﴿وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا﴾ kwa huo na kwa kuufundisha, na Haruta na Maruta wanasema: ﴿إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ﴾ na huu ni msisitizo wa ufafanuzi.)] Mwisho.
Tatu - Kijicho na Husuda: Tumeshawahi kujibu mada hii awali na nitakunukulia kinachohitajika kwa swali lako kama ifuatavyo:
[Husuda ni kutamani kuondoka kwa neema ya mhusudiwa. Na Kijicho (Al-Ayn) katika mlango huu maana yake ni: Kupatwa na kijicho, ambapo mwenye nacho anaitwa a'in. Inasemekana: Nimemtazama mtu kwa kijicho (antu ar-rajula): nimpata kwa jicho langu, basi mimi ni a'in na yeye ni ma'in au ma'yun.
Na zinashabihiana - Husuda na Kijicho - katika athari ya kudhuru kwa mhusudiwa au aliyepatwa na kijicho, na zinatofautiana katika namna ya husuda na kijicho. Hasidi anaweza kuhusudu aliye mbele yake na pia asiyekuwepo, ama mwenye kijicho hadhuru isipokuwa anayemwona kwa jicho lake yaani awe amehudhuria. Hivyo husuda ni pana kuliko kijicho, na hivyo basi kujikinga na husuda kunajumuisha kujikinga na kijicho, ama kujikinga na kijicho ni sehemu ya husuda. Na kauli yake Mwenyezi Mungu: ﴿قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ... وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ﴾, inajumuisha pia kijicho, na huu ni katika ufasaha wa Qur'ani na muujiza wake.
Ama jinsi gani madhara yanatokea kwa mhusudiwa au aliyepatwa na kijicho, suala hapa lina sehemu mbili:
Kwanza: Hasidi au mwenye kijicho ambaye anatamani kuondoka kwa neema kwa mhusudiwa au aliyepatwa na kijicho, huyo ni mwenye dhambi na adhabu yake ni kuu, kwani Mwenyezi Mungu aliyetukuka ametuamuru tujikinge na shari yake kama tulivyobainisha hapo juu.
Pili: Mhusudiwa au aliyepatwa na kijicho, hakika madhara yanayompata kutokana na husuda au kijicho yako katika mlango wa mtihani kama ugonjwa unaompata, hivyo anajikinga na mtihani huu kwa njia na mbinu tutakazozibainisha baadaye.
Na kwa kumbusho, husuda inakuja kwa maana ya sitiari, yaani kutamani kupata mtu kama neema aliyonayo aliyeneemeshwa bila kutamani kuondoka kwa neema hiyo kwa mwenye nayo (ghibta). Basi hakuna neno kwa mtu kumwona mtu anahifadhi Qur'ani akatamani kuwa kama yeye, au akamwona mtu anatoa sadaka sana kwa ajili ya Mwenyezi Mungu akatamani kuwa kama yeye. Bukhari ametoa katika sahihi yake kutoka kwa Abu Hurairah kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema:
«لاَ حَسَدَ إِلَّا فِي اثْنَتَيْنِ: رَجُلٌ عَلَّمَهُ اللَّهُ القُرْآنَ، فَهُوَ يَتْلُوهُ آنَاءَ اللَّيْلِ، وَآنَاءَ النَّهَارِ، فَسَمِعَهُ جَارٌ لَهُ، فَقَالَ: لَيْتَنِي أُوتِيتُ مِثْلَ مَا أُوتِيَ فُلاَنٌ، فَعَمِلْتُ مِثْلَ مَا يَعْمَلُ، وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالًا فَهُوَ يُهْلِكُهُ فِي الحَقِّ، فَقَالَ رَجُلٌ: لَيْتَنِي أُوتِيتُ مِثْلَ مَا أُوتِيَ فُلاَنٌ، فَعَمِلْتُ مِثْلَ مَا يَعْمَلُ»
"Hapana husuda (ghibta) isipokuwa katika mambo mawili: Mtu ambaye Mwenyezi Mungu amemfundisha Qur'ani, naye anaisoma nyakati za usiku na nyakati za mchana, akamsikia jirani yake akasema: 'Laiti ningelipewa mfano wa alichopewa fulani, nikafanya mfano wa anayoyafanya'. Na mtu ambaye Mwenyezi Mungu amempa mali naye anaitumia katika haki, mtu akasema: 'Laiti ningelipewa mfano wa alichopewa fulani, nikafanya mfano wa anayoyafanya'."] Mwisho.
Nne - Ama namna ya kujikinga na kijicho, husuda na uchawi:
1- Kijicho na Husuda: Hakika hiyo inakuwa kwa mambo yaliyofahamishwa na dalili za kisheria:
a- Kujikurubisha kwa Mwenyezi Mungu aliyetukuka kwa ibada, dua na kusoma Qur'ani, vile vile kumtegemea Mwenyezi Mungu... Amesema Mwenyezi Mungu: ﴿وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِين﴾ "Na tunateremsha katika Qur'ani yaliyo pozo na rehema kwa waumini", na amesema: ﴿وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ﴾ "Na anayemtegemea Mwenyezi Mungu basi Yeye humtosha".
b- Kujikinga kwa Mwenyezi Mungu kutokana na shari ya binadamu na majini na kuwakinga watoto na kizazi na kusoma Mu'awwidhatayn (Surat al-Falaq na an-Nas):
Mtume ﷺ alikuwa akijikinga na jicho la majini na jicho la binadamu, na zilipoteremka Mu'awwidhatayn, akazichukua na kuacha vinginevyo. (Imetolewa na Nasai, Ibn Majah, na kusahihishwa na Al-Albani).
Kusema: «أَعُوذُ بِكَلِماتِ اللهِ التَّامَّاتِ مِن شَرِّ ما خَلَقَ» "Najilinda kwa maneno ya Mwenyezi Mungu yaliyokamilika kutokana na shari ya alichokiumba" (Imepokewa na Muslim). Na kusema: «بِسْمِ اللهِ الَّذِي لا يَضُرُّ معَ اسْمِهِ شَيْءٌ في الأرضِ ولا في السَّماءِ وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمُ» "Kwa jina la Mwenyezi Mungu ambaye hakidhuru pamoja na jina Lake kitu chochote duniani wala mbinguni, naye ni Msikivu, Mjuzi" (Imepokewa na Abu Dawood na Tirmidhi).
Kutoka kwa Ibn Abbas Mungu awaradhibie amesema kuwa Mtume ﷺ alikuwa akiwakinga Hassan na Hussein na kusema: «إِنَّ أَبَاكُمَا كَانَ يُعَوِّذُ بِهَا إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لامَّةٍ» "Hakika baba yenu (Ibrahim) alikuwa akiwakinga kwayo Ismail na Is-haq: Najilinda kwa maneno ya Mwenyezi Mungu yaliyokamilika kutokana na kila shetani na wadudu wenye sumu, na kutokana na kila jicho lenye kudhuru" (Imepokewa na Bukhari).
c- Ruqyah ya kisheria pindi unapopatwa na udhia:
Kutoka kwa Abu Said kwamba Jibril alimjia Mtume ﷺ na kusema: "Ewe Muhammad, je unaumwa?" Akasema "Ndiyo". Akasema: «بِاسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ يُؤْذِيكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ نَفْسٍ أَوْ عَيْنِ حَاسِدٍ اللَّهُ يَشْفِيكَ بِاسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ» "Kwa jina la Mwenyezi Mungu nakufanyia ruqyah kutokana na kila kitu kinachokudhi, kutokana na shari ya kila nafsi au jicho la hasidi, Mwenyezi Mungu akuponye, kwa jina la Mwenyezi Mungu nakufanyia ruqyah" (Imepokewa na Muslim).
Kutoka kwa Aisha Mungu awiye radhi amesema: «أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ أَمَرَ أَنْ يُسْتَرْقَى مِنْ الْعَيْنِ» "Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ aliniamuru au aliamuru kufanyiwa ruqyah kutokana na kijicho" (Imepokewa na Bukhari).
Na Mwenyezi Mungu aliyetukuka ndiye Mhifadhi wa kwanza na wa mwisho: ﴿وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِير﴾ "Na Mwenyezi Mungu akikugusa kwa dhara, basi hapana wa kuliondoa isipokuwa Yeye. Na akikugusa kwa kheri, basi Yeye ni Muweza wa kila kitu".
2- Kuhusu Uchawi:
Ama namna ya kujikinga na uchawi ukitokea, kama tulivyosema awali, uchawi unakaribia kutoweka na kinachotokea kiko karibu zaidi na ushirikina na utapeli ambao hauathiri kitu isipokuwa kwa wenye akili dhaifu, na tunajilinda kwa Mwenyezi Mungu kutokana na hilo: Kujikinga kunakuwa kama tulivyotaja kuhusu kujikinga na husuda na kijicho hapo juu, na inaongezewa yaliyokuja katika hadithi tukufu kuhusu kusoma Surat al-Baqarah kwani ndani yake muna kheri nyingi na hususan kukata athari yoyote inayotokana na uchawi ukitokea... Muslim amepokea katika sahihi yake akisema: (Ameniambia Al-Hasan bin Ali Al-Hulwani, ametuambia Abu Tauba naye ni Ar-Rabi' bin Nafi', ametuambia Muawiyah yaani Ibn Salaam, kutoka kwa Zaid kwamba alimsikia Abu Salaam akisema: Ameniambia Abu Umamah al-Bahili amesema «سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ اقْرَءُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ شَفِيعًا لِأَصْحَابِهِ اقْرَءُوا الزَّهْرَاوَيْنِ الْبَقَرَةَ وَسُورَةَ آلِ عِمْرَانَ فَإِنَّهُمَا تَأْتِيَانِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَنَّهُمَا غَمَامَتَانِ أَوْ كَأَنَّهُمَا غَيَايَتَانِ أَوْ كَأَنَّهُمَا فِرْقَانِ مِنْ طَيْرٍ صَوَافَّ تُحَاجَّانِ عنْ أَصْحَابِهِمَا اقْرَءُوا سُورَةَ الْبَقَرَةِ فَإِنَّ أَخْذَهَا بَرَكَةٌ وَتَرْكَهَا حَسْرَةٌ وَلَا تَسْتَطِيعُهَا الْبَطَلَةُ» amesema Muawiyah: Imenifikia kuwa Al-Batalah ni wachawi) Mwisho.
Na kinga bora ni imani kuwa Mwenyezi Mungu aliyetukuka ndiye Mhifadhi wa kwanza na wa mwisho: ﴿وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِير﴾.
Na mwisho, haifai kwa Mwislamu kufadhaika na mambo kama haya, bali atekeleze faradhi na akithirishe kujikurubisha kwa Mwenyezi Mungu kwa dhikri, dua na sunna... na atulizane kwa hifadhi ya Mwenyezi Mungu aliyetukuka na kwamba Yeye aliyetukuka yuko pamoja na mja Wake... kwani imethibiti kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ:
Al-Hakim amepokea katika Al-Mustadrak kutoka kwa Abu Darda Mungu awaradhibie amesema: Nimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ akisema: «إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ: أَنَا مَعَ عَبْدِي إِذَا هُوَ ذَكَرَنِي وَتَحَرَّكَتْ بِي شَفَتَاهُ» "Hakika Mwenyezi Mungu anasema: Mimi niko pamoja na mja wangu pindi anaponitaja na midomo yake ikacheza kwa ajili yangu". Naye akasema "Hii ni hadithi yenye sanadi sahihi ingawa hawakuitoa (Bukhari na Muslim)".
Bukhari ametoa kutoka kwa Abu Hurairah amesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema: «إِنَّ اللَّهَ قَالَ: مَنْ عَادَى لِي وَلِيًّا فَقَدْ آذَنْتُهُ بِالحَرْبِ، وَمَا تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبْدِي بِشَيْءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افْتَرَضْتُ عَلَيْهِ، وَمَا يَزَالُ عَبْدِي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوَافِلِ حَتَّى أُحِبَّهُ، فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ: كُنْتُ سَمْعَهُ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ، وَبَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ، وَيَدَهُ الَّتِي يَبْطِشُ بِهَا، وَرِجْلَهُ الَّتِي يَمْشِي بِهَا، وَإِنْ سَأَلَنِي لَأُعْطِيَنَّهُ، وَلئِنِ اسْتَعَاذَنِي لَأُعِيذَنَّهُ، وَمَا تَرَدَّدْتُ عَنْ شَيْءٍ أَنَا فَاعِلُهُ تَرَدُّدِي عَنْ نَفْسِ المُؤْمِنِ، يَكْرَهُ المَوْتَ وَأَنَا أَكْرَهُ مَسَاءَتَهُ» "Hakika Mwenyezi Mungu amesema: Atakayemfanyia uadui kipenzi (waliy) wangu basi nimemtangazia vita. Na mja wangu hajikurubishi kwangu kwa kitu ninachokipenda zaidi kuliko kile nilichomfaradhishia. Na mja wangu haachi kuendelea kujikurubisha kwangu kwa sunna (nawafil) mpaka nimpende. Nitakapompenda: nitakuwa sikio lake analosikia kwalo, na jicho lake analoona kwalo, na mkono wake anaoshika kwayo, na mguu wake anaotembea kwayo. Na akiniomba hakika nitampa, na akinitaka ulinzi hakika nitamlinda. Na sijapata kusita kwa kitu ninachokifanya kama nilivyosita kwa nafsi ya muumini: anachukia kifo nami nachukia kumhuzunisha".
Na katika haya muna utoshelevu na kinga inshaAllah.
Ndugu yenu, Ata bin Khalil Abu Al-Rashtah
19 Sha'ban 1439 H Sawia na 05/05/2018 M
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Mungu amuhifadhi) kwenye Facebook
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Mungu amuhifadhi) kwenye Google Plus
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Mungu amuhifadhi) kwenye Twitter
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Mungu amuhifadhi) kwenye Web