Ndugu mpendwa,
Baada ya salamu,
Hakika dalili ya harimu ya mtu kuuza juu ya uuzaji wa mwingine ni kile kilichokuja katika Hadith:
لا يَبَعِ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلَا يَخْطُبْ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ إِلَّا أَنْ يَأْذَنَ لَهُ
"Mtu asiuze juu ya uuzaji wa ndugu yake, wala asiposhe juu ya uposhaji wa ndugu yake isipokuwa ampe ruhusa." (Imepokelewa na Muslim)
Na katika riwaya ya An-Nisai kwa sanadi sahihi:
لا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ حَتَّى يَبْتَاعَ أَوْ يَذَرَ
"Msiuziane baadhi yenu juu ya uuzaji wa wengine mpaka akamilishe kununua au aache." (Imepokelewa na An-Nisai)
Inafahamika kutokana na Hadith hizi mbili uharamu wa mtu kuuza juu ya uuzaji wa ndugu yake ikiwa biashara ipo katika hatua ambayo mmoja wao anaweza kuivunja, yaani kabla ya biashara kuwa ya lazima (lazim) katika bidhaa hiyo. Kwa mfano, ikiwa ni wakati wa khiyari ya kikao (khiyar al-majlis) au khiyari ya sharti (khiyar al-shart), yaani kabla ya bidhaa kununuliwa na pande mbili za mkataba kuachana, au kabla ya kuwepo kwa khiyari ya sharti kama vile kusema: "Nainunua kwa sharti kadhaa", na akilikuta sharti limetimia anaendelea na biashara na asipolikuta anaivunja. Katika hali hizi mbili, yaani wakati wa khiyari, ni haramu kwa mtu kuuza juu ya uuzaji wa ndugu yake.
Ama ikiwa mkataba wa biashara umeshafungika na kuwa wa lazima (lazim) kiasi kwamba haijuzu kuuvunja—yaani bidhaa ishanunuliwa na wanunuzi wameshaachana hivyo hakuna tena khiyari ya kikao, na sharti limeshaisha hivyo hakuna khiyari ya sharti—basi baada ya hapo, ofa mpya inakuwa ni biashara mpya. Hakuna ubaya kwa muuzaji kumpa ofa mnunuzi ili anunue kwake bidhaa nyingine kwa bei ya chini kuliko bei aliyonunulia bidhaa ya kwanza, kwa sababu kuvunjwa kwa biashara ya kwanza hakusihi kisheria katika hali hii kutokana na kuisha kwa muda wa khiyari ya biashara. (Na hii si kama ghubun fahish (udanganyifu mkubwa wa bei), ambayo ni pale inapombainikia mnunuzi kuwa amenunua kwa bei inayozidi sana bei ya soko, yaani amepunjwa au amedanganywa; katika hali hiyo anayo haki ya kurudisha bidhaa au kuendelea nayo, na hilo ni somo jingine tofauti na suala la kuuza juu ya uuzaji wa ndugu yake).
Muhtasari: Ikiwa biashara ipo katika kipindi cha khiyari, yaani inajuzu kisheria kuivunja, basi katika hali hii ikiwa muuzaji na mnunuzi wameridhiana kuuziana kwa bei fulani, haifai kwa mtu mwingine kuingilia kati yao akitoa bidhaa ile ile kwa bei ya chini, jambo litakalopelekea mnunuzi kuivunja biashara na yule wa kwanza na kununua bidhaa kwa wa pili kwa bei ya chini; jambo hili ni haramu, na Hadith zinahusika nalo.
Lakini ikiwa biashara imeshasainiwa kwa njia ya lazima, yaani pande mbili zimeshaachana na hakuna masharti, basi katika hali hii akija mwingine na kumpa mnunuzi bidhaa kwa bei ya chini, hakuna ubaya katika hilo kwa sababu mnunuzi katika hali hii hawezi kuivunja biashara ya kwanza. Na anaweza, kwa upande wa bidhaa ya pili, kuinunua kwa bei rahisi au asininunue, na dalili ya hayo ni riwaya nyingine ya Hadith: "...mpaka akamilishe kununua au aache", yaani katazo lina kikomo (mpaka akamilishe kununua), yaani mpaka biashara iwe ya lazima (lazim). Hivyo haramu ipo kabla ya kikomo hicho, yaani kabla ya biashara kuwa ya lazima, na hii inamaanisha kabla ya kuisha kwa khiyari ya kikao na ya sharti.
Hii ina maana kuwa uharamu wa mtu kuuza juu ya uuzaji wa ndugu yake ni kabla tu ya biashara kuwa ya lazima. Ama baada ya biashara kuwa ya lazima, inajuzu kwa muuzaji mwingine kumpa mnunuzi bidhaa kwa bei rahisi kuliko aliyonunua kwa wa kwanza, kwa sababu muamala huu mpya ni mkataba mpya usio na uhusiano na mkataba wa kwanza na wala hauathiri.
Tafadhali pokea salamu zangu.
18/04/2004 M.