** (S mfululizo wa majibu ya mwanachuoni Ata bin Khalil Abu Al-Rashtah, Ameer wa Hizb ut-Tahrir, kwa maswali ya wageni kwenye ukurasa wake wa Facebook)**
Kwa Sadiq Ali
Swali:
Assalamu Alaikum wa Rahmatullahi wa Barakatuh.
Mimi ni dada yenu katika Itikadi - mji wa Jozieeva - namuelekea mwanachuoni mtukufu Ata bin Khalil Abu Al-Rashtah, Ameer wa Hizb ut-Tahrir, Mwenyezi Mungu amhifadhi na kumlinda, kwa haya yafuatayo:
Mimi ni mwanamke wa Chechnya ninayeishi nchini Ubelgiji kwa miaka 14, ambapo kuna idadi kubwa ya jamii ya Wachechnya. Hivi karibuni, kumekuwa na mazungumzo na maswali mengi kuhusu chanjo ya watoto katika Uislamu, yaani chanjo dhidi ya surua, kupooza (polio), homa ya ini (hepatitis), machubwi (mumps), kifua kikuu (TB) na aina nyinginezo za chanjo. Kuna mwelekeo mkubwa unaopinga chanjo na chanjo hizo, na wanaoshikilia mwelekeo huu wanahoji kuwa kuna madhara yanayotokea kutokana na chanjo ambayo yanaongezeka mara kwa mara, na kwamba haya ni madhara ambayo haijuzu kuwaweka watoto wetu wenye afya kwayo. Vilevile, wanasema kuwa matibabu si faradhi, basi iweje kinga? Bila shaka kinga iko chini ya hapo. Wanaendelea kusema: Chanjo inamaanisha kuingiza viini (microbes) mwilini mwa mtoto na hilo ni haramu, na kwamba chanjo hizo hutolewa kutoka kwa wanyama kama nyani kwa mfano. Mwisho wa maneno yao.
Swali ni: Ni upi ukweli wa chanjo, na ni ipi hukumu ya kisheria kuhusu hilo? Na je, katika Dola ya Khilafah kutakuwepo na chanjo za aina mbalimbali? Ikijulikana kuwa nusu ya jamii ya Waislamu huku kwetu hawawachanyi watoto wao, na idadi yao inaongezeka, na imekuwa ni lazima kupata hukumu ya kisheria iliyo wazi na yenye nguvu. Tunakuombeni ufafanuzi wa kina kadiri muwezavyo, na Mwenyezi Mungu akulipeni kheri kwa niaba yetu na kwa niaba ya Waislamu.
Wassalamu Alaikum wa Rahmatullahi wa Barakatuh.
Jibu:
(Wa Alaikum Assalam wa Rahmatullahi wa Barakatuh)
Chanjo ni dawa, na kujitibu (tadaawi) ni jambo linalopendekezwa (mandub) na si faradhi, na dalili ya hilo ni:
1- Al-Bukhari amepokea kutoka kwa Abu Hurairah amesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) amesema:
مَا أَنْزَلَ اللَّهُ دَاءً إِلَّا أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً
"Mwenyezi Mungu hakuteremsha ugonjwa isipokuwa ameteremsha na dawa yake." (Sahih Bukhari)
Na Muslim amepokea kutoka kwa Jabir bin Abdullah, kutoka kwa Mtume (saw) amesema:
لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ، فَإِذَا أُصِيبَ دَوَاءُ الدَّاءِ بَرَأَ بِإِذْنِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ
"Kila ugonjwa una dawa, na dawa inapopata ugonjwa, basi hupona kwa idhini ya Mwenyezi Mungu (swt)." (Sahih Muslim)
Na Ahmad amepokea katika Musnad yake kutoka kwa Abdullah bin Mas'ud:
مَا أَنْزَلَ اللَّهُ دَاءً، إِلَّا قَدْ أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً، عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ، وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ
"Mwenyezi Mungu hakuteremsha ugonjwa, isipokuwa ameteremsha na dawa yake; anayeijua anaijua, na asiyeijua haijui." (Musnad Ahmad)
Hadithi hizi zina mwongozo kuwa kila ugonjwa una dawa ya kuuponya, ili iwe ni kichocheo cha kufanya juhudi za kupata matibabu yanayopelekea kupona ugonjwa kwa idhini ya Mwenyezi Mungu (swt), na huu ni mwongozo na si wajibu.
2- Ahmad amepokea kutoka kwa Anas amesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) amesema:
إِنَّ اللَّهَ حَيْثُ خَلَقَ الدَّاءَ، خَلَقَ الدَّوَاءَ، فَتَدَاوَوْا
"Hakika Mwenyezi Mungu alipoumba ugonjwa, aliumba na dawa, basi jitibuni." (Musnad Ahmad)
Na Abu Dawood amepokea kutoka kwa Usama bin Sharik, amesema: Nilimjia Mtume (saw) na maswahaba wake wakiwa wametulia kama kwamba kuna ndege juu ya vichwa vyao, nikasalimia kisha nikaketi. Wakaja watu wa majangwani kutoka huku na huku, wakasema: Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, hivi tujitibu? Akasema:
تَدَاوَوْا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمْ يَضَعْ دَاءً إِلَّا وَضَعَ لَهُ دَوَاءً، غَيْرَ دَاءٍ وَاحِدٍ الْهَرَمُ
"Jitibuni, kwani hakika Mwenyezi Mungu (swt) hakuweka ugonjwa isipokuwa ameuwekea dawa, isipokuwa ugonjwa mmoja: uzee (yaani kifo)." (Sunan Abu Dawood)
Katika hadithi ya kwanza kuna amri ya kujitibu, na katika hadithi hii kuna jibu kwa watu wa majangwani kujitibu, na kuwahutubia waja wajitibu, kwani Mwenyezi Mungu hakuweka ugonjwa isipokuwa ameuwekea shifaa. Amri katika hadithi hizi mbili imekuja kwa muundo wa amri (amr), na amri hufidisha ombi kwa ujumla, na haifidishi wajibu isipokuwa ikiwa ni amri ya mkazo (amr jazim), na mkazo unahitaji dalili (qarinah) inayoashiria hilo. Hakuna katika hadithi hizi mbili dalili yoyote inayoashiria wajibu. Aidha, kuna hadithi zilizopokelewa zinazoashiria kuruhusiwa kuacha matibabu, jambo ambalo linaondoa maana ya wajibu katika hadithi hizi mbili.
Muslim amepokea kutoka kwa Imran bin Husain kwamba Mtume (saw) amesema:
يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَلْفًا بِغَيْرِ حِسَابٍ
"Wataingia Peponi miongoni mwa umma wangu watu sabini elfu bila hesabu." Wakasema: Ni nani hao, ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu? Akasema:
هُمُ الَّذِينَ لَا يَكْتَوُونَ وَلَا يَسْتَرْقُونَ، وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
"Ni wale ambao hawajichomi (kujitibu kwa moto) wala hawaombi kuchanjwa (ruqyah), na kwa Mola wao wanatawakali." (Sahih Muslim)
Na ruqyah pamoja na kayy (kuchoma kwa moto) ni miongoni mwa matibabu. Al-Bukhari amepokea kutoka kwa Ibn Abbas amesema: "... huyu mwanamke mweusi alimjia Mtume (saw) akasema: Mimi huwa naanguka (kwa kifafa) na kukaa uchi (nguo zikifunguka), basi niombee kwa Mwenyezi Mungu. Mtume akamwambia:
إِنْ شِئْتِ صَبَرْتِ وَلَكِ الجَنَّةُ، وَإِنْ شِئْتِ دَعَوْتُ اللَّهَ أَنْ يُعَافِيَكِ
'Ukitaka subiri na utapata Pepo, na ukitaka nitakuombea kwa Mwenyezi Mungu akupe afya.' Akasema: Nitavumilia. Kisha akasema: Mimi nguo zangu hufunguka, niombee kwa Mwenyezi Mungu nisifunuke. Basi akamuombea..." Hadithi hizi mbili zinaonyesha kuruhusiwa kuacha matibabu.
Hayo yote yanaonyesha kuwa amri iliyokuja ya "jitibuni" si ya wajibu. Hivyo basi, amri hapa ni ya uhalali (ibahah) au kupendekezwa (mandub). Na kwa sababu ya mkazo mkubwa wa Mtume (saw) juu ya kujitibu, amri ya kujitibu iliyokuja katika hadithi ni ya kupendekezwa (mandub).
Kwa hiyo, chanjo hukumu yake ni mandub, kwa sababu chanjo ni dawa, na kujitibu ni mandub. Isipokuwa ikithibitika kuwa aina fulani ya chanjo ina madhara, kama vile viambato vyake kuwa vibovu au vyenye kudhuru kwa sababu fulani... basi chanjo katika hali hii na kwa viambato hivyo itakuwa haramu kwa mujibu wa kanuni ya madhara (qa'idat al-dharar) kutokana na hadithi ya Mtume (saw) aliyoitoa Ahmad katika Musnad yake kutoka kwa Ibn Abbas amesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) amesema:
لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ
"Haifai kudhurika wala kudhuru wengine." (Musnad Ahmad)
Hata hivyo, hizi ni hali chache sana...
Ama katika Dola ya Khilafah, kutakuwepo na chanjo dhidi ya magonjwa yanayohitaji hilo kama magonjwa ya kuambukiza na mengineyo, na dawa itakuwa safi kutokana na kila kasoro, na Mwenyezi Mungu (swt) ndiye mponyaji:
وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ
"Na ninapougua Yeye ndiye anayeniponya." (ash-Shu'ara [26]: 80)
Inajulikana kisheria kuwa utoaji wa huduma za afya ni miongoni mwa majukumu ya Khalifa katika mlango wa usimamizi wa mambo ya raia (ri'ayat al-shu'un) kwa mujibu wa kauli ya Mtume (saw):
الإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ
"Imamu ni msimamizi na anaulizwa (anawajibika) juu ya raia wake." (Sahih Bukhari kutoka kwa Abdullah bin Umar)
Hii ni nukuu ya jumla kuhusu jukumu la dola juu ya afya na matibabu kwa sababu vinaingia katika usimamizi wa mambo ya raia uliowajibishwa kwa dola.
Kuna dalili maalum kuhusu afya na matibabu: Muslim amepokea kupitia Jabir amesema: "Mtume wa Mwenyezi Mungu (saw) alimtuma daktari kwa Ubayy bin Ka'b, akamkata mshipa mmoja kisha akamchoma kwa moto (kama tiba)." Na Al-Hakim amepokea katika Al-Mustadrak kutoka kwa Zaid bin Aslam, kutoka kwa baba yake amesema: "Niliugua sana wakati wa Umar bin al-Khattab, basi Umar akaniitia daktari ambaye aliniwekea masharti makali ya chakula hadi nikawa nanyonya kokwa ya tende kwa sababu ya ukali wa masharti hayo."
Hivyo, Mtume (saw) katika nafasi yake kama mtawala alimtuma daktari kwa Ubayy, na Umar (ra), Khalifa Mwongofu wa pili, alimwita daktari kwa ajili ya Aslam ili amtibu. Dalili hizi mbili zinaonyesha kuwa afya na matibabu ni miongoni mwa mahitaji ya msingi ya raia ambayo dola lazima iyatoe bila malipo kwa anayeyahitaji miongoni mwa raia.
Ndugu yenu, Ata bin Khalil Abu Al-Rashtah
Kiungo cha jibu kutoka ukurasa wa Ameer kwenye Facebook
Kiungo cha jibu kutoka tovuti ya Ameer
Kiungo cha jibu kutoka ukurasa wa Ameer kwenye Google Plus