(Hizb-ut Tahrir Emiri Alim Ata bin Halil Ebu’r Raşte’nin Facebook sayfasındaki takipçilerinin sorularına verdiği cevaplar serisi)
Zaman el-Gurba’ya
Soru:
Esselamu Aleykum ve Rahmetullahi ve Berakatuh.
İktisat Nizamı kitabında haracî araziler içindeki mevat (ölü) araziler konusunu okurken zihnimi kurcalayan ve beni oldukça düşündüren iki şıklı bir soru var; aynı konu Emval kitabında da aynı formülle geçmektedir. Şöyle ki; haracî arazideki mevat araziler, Müslüman için öşrî arazi muamelesi görür. Dolayısıyla Müslüman’ın burayı çevirme ve mülk edinme hakkı vardır ve üzerinde haraç değil sadece öşür vardır. Zimmîye gelince; mülk edinme hakkı yoktur ve bu arazi için haraç öder. Soru şu: Bu arazi öşrî arazi muamelesi gördüğüne ve zimmînin de öşrî arazide çevirme ve mülk edinme hakkı olduğuna göre, neden mülk edinemiyor? Aslolan, tıpkı Müslüman gibi ona da öşrî arazi muamelesi yapılmasıdır. Bu birinci sorumdur.
İkinci soruya gelince: Neden zimmînin öşrî arazi üzerinde haraç ödemesi gerektiğini söylüyoruz? Oysa öşrî arazi üzerinde haraç olmaz. Aslolan asıl üzere muamele edilmesidir; "haraç" kelimesini kullanmamalıyız çünkü bunun şer’î bir mefhumu vardır. Burada zimmîden öşrî arazi için alınan parayı "haraç" olarak isimlendirerek tanıma muhalefet etmiş oluyoruz. Bu paranın isimlendirilmesi konusunda neden bir içtihat olmasın? Allah hayırla mükafatlandırsın.
Cevap:
Ve Aleykum Selam ve Rahmetullahi ve Berakatuh.
1- Ölü arazi (mevat), ya öşrî arazide ya da haracî arazide bulunur;
a- Öşrî araziye gelince; orada ölü bir arazinin ihyası, o araziyi öşrî olarak bırakır. Eğer bir Müslüman orayı ihya ederse, arazinin rakabe (asıl mülkiyeti) ve menfaatine sahip olur ve onun için zekât olarak öşür öder. Eğer bir kafir zimmî orayı ihya ederse, orası yine öşrî kalır; rakabe ve menfaatine sahip olur, fakat öşür değil haraç öder. Çünkü öşür zekâttır ve kafirden zekât alınmaz... Ayrıca tarım arazisi ya şer’î hükümlere göre öşrü ödenen bir arazidir ya da haracı ödenen bir arazidir. Öşür kafirden alınmayacağı için, zimmî bu durumda haraç öder.
b- Haracî mevat araziye gelince, bu iki nevidir:
Daha önce üzerine haraç konulmuş olup sonra ölü (mevat) hale gelmiş olan haracî arazi: Burayı ister bir Müslüman ister bir kafir ihya etsin, sıfatı değişmez. Aksine haracî arazi olarak kalır; Müslüman da kafir de onun için haraç öder.
Diğer nevi ise üzerine daha önce hiç haraç konulmamış olan haracî arazidir: Burayı eğer bir Müslüman ihya ederse öşrî arazi olur ve öşür öder. Eğer bir kafir zimmî ihya ederse vasfı değişmez, haracî arazi olarak kalır ve üzerine haraç öder.
c- Zimmînin sahip olduğu öşrî arazi üzerinde neden haraç ödemesi gerektiğini söylediğimize gelince; bunun sebebi arazinin bir fonksiyondan (vazife) yoksun kalmamasıdır. O, Müslüman’ın zekât olarak öşür ödediği öşrî bir arazidir. Zekât zimmîden alınamayacağı için ve tarım arazisi de şer’î hükümlere göre bir fonksiyondan (vazife) boş kalamayacağı için, zimmî ona sahip olduğunda haraç öder.
- Bu meseleyi, yani tarım arazisinin bir fonksiyondan nasıl boş kalmayacağını açıklamak için deriz ki:
Tarım arazilerinin hükümlerine dair deliller, arazileri ya öşrî ya da haracî kılmıştır.
Bunun nasıl olduğuna dair açıklama şöyledir:
Şeriatta var olan tarım arazisi hükümlerinin delilleri şunlardır:
• Her arazi hakkında genel deliller vardır; bunlar şer’î hükümlere göre arazinin üzerine öşür veya öşrün yarısını vacip kılar...
فِيمَا سَقَتْ الأَنْهَارُ وَالْغَيْمُ الْعُشُورُ، وَفِيمَا سُقِيَ بِالسَّانِيَةِ نِصْفُ الْعُشْرِ
"Nehirlerin ve bulutların suladığı yerlerde öşür (onda bir), hayvan gücüyle sulanan yerlerde ise öşrün yarısı (yirmide bir) vardır." (Buhari) ve diğer hadisler.
• Fetihlerden sonra arazilerde yeni bir sorun ortaya çıktı; bu araziler genel nassın dışına çıkarıldı ve üzerlerine haraç konuldu. Ebu Ubeyd dedi ki: Bize Yezid bin Harun, İbn Ebi Zib’den, o da ez-Zühri’den nakletti ki: "Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Bahreyn Mecusilerinden cizye kabul etti." Zühri dedi ki: "Onlardan kim Müslüman olursa İslam’ı kabul edilir; İslam’ı onun canını ve malını koruma altına alır, ancak arazi müstesnadır. Çünkü o, ilk başta korunma altındayken (savaşsız/kendiliğinden) Müslüman olmadığı için Müslümanların feyidir." Ömer radıyallahu anh’ın Sevad arazisi hakkındaki şu sözüyle hükmettiği de budur: "Toprakları üzerindeki kâfirlerle birlikte tutmayı ve üzerlerine haraç koymayı uygun gördüm..." ve diğerleri.
• Bu nedenle, Dârü’l İslam’daki her tarım arazisi üzerinde şer’î hükümlere göre zekât vardır, ancak üzerine haraç konulan belirli bir nevi bundan müstesnadır.
• Dolayısıyla genel hüküm umumiliği üzere cari olur: "Dârü’l İslam’daki her tarım arazisinde zekât vardır" hükmü, başka bir nassla özelleştirilen (haracî arazi) dışında şer’î hükümlere göre uygulanır.
2- Tarım arazilerinin hükmü budur; onlar ya öşrîdir ya da haracîdir. Tarım arazilerinin sınıflandırması budur; dolayısıyla bir fonksiyondan (vazife) hali kalmazlar, yani öşrî veya haracî olarak isimlendirilmeyen hiçbir tarım arazisi yoktur.
3- Haracın şer’î bir mefhumu olduğu, dolayısıyla zimmî öşrî arazi için haraç ödediğinde haracın şer’î mefhumuna muhalefet etmiş olacağımız yönündeki sözünüze gelince; bu söz doğru değildir. Çünkü haracî arazi, arazinin vakıasında öşrî veya haracî oluşu arasında anlamlı bir nitelikle (vasf-ı mufhim) illetlendirilmiş değildir. Arazi nihayetinde arazidir, yani donuk bir lafızdır (lafz-ı camid). Şu öşrî bir arazidir, onun hemen yanındaki ise haracî bir arazi olabilir; oysa topraklarında veya ekinlerinde hiçbir fark yoktur... Dolayısıyla haraç kelimesi, hükme bağlı anlamlı bir nitelik (vasf-ı mufhim) değildir... Bu yüzden zimmînin sahip olduğu öşrî arazi için haraç ödemesinde haracın mefhumuna bir muhalefet yoktur.
Kardeşiniz Ata bin Halil Ebu’r Raşte
Emir’in Facebook sayfasındaki cevabın linki: [Facebook](https://web.facebook.com/AmeerhtAtabinKhalil/photos/a.122855544578192.1073741828.122848424578904/163316193865460/?type=3&theater)
Emir’in web sitesindeki cevabın linki: [Emir](http://archive.hizb-ut-tahrir.info/arabic/index.php/HTAmeer/QAsingle/3398/)
Emir’in Google Plus sayfasındaki cevabın linki: [Google Plus](https://plus.google.com/u/0/b/100431756357007517653/100431756357007517653/posts/JdN5hPUvTqh?sfc=false)