(Hizb-ut Tahrir Emiri Celil Âlim Ata bin Halil Ebu’r Raşte’nin Facebook Sayfası "Fıkhî" Takipçilerinin Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi)
Waseem Sajjad’a
Soru:
Assalam u Alaikum - A Teacher of Sociology has raised a question regarding the Edat (time break after a women husband dies which is 4 month and 10 days). He says that as philosophy behind this time is to came to know about women pregnancy after her husband death, so if medically it is proved that widow is not pregnant then the time of Edat should be reduced accordingly? Need your answer and guidance.
Cevap:
Ve Aleykümselam ve Rahmetullahi ve Berâkatuh,
1- Kocası vefat eden kadının iddeti hususunda asıl olan Allah Teâlâ’nın şu kavlidir:
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
"İçinizden ölenlerin geride bıraktığı eşleri, kendi başlarına dört ay on gün beklerler. Bekleme sürelerini bitirdikleri zaman, artık onların kendi haklarında meşru şekilde yapacakları işlerden dolayı size bir günah yoktur. Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır." (Bakara [2]: 234)
Bu ayetten açıkça anlaşılmaktadır ki, kocası vefat eden kadının iddeti dört ay on gündür. Bu, ister hamile olsun ister olmasın, kocası ölen her kadın için genel (amm) bir nastır.
2- Diğer bir kerim ayet ise şöyledir:
وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ
"Gebe olanların bekleme süresi ise, yüklerini bırakmaları (doğum yapmaları)na kadardır." (Talâk [65]: 4)
Bu ayet, önceki ayetin genel hükmünü kocası vefat eden hamile kadınlar dışındakiler için tahsis etmektedir. Yani kocası ölen ve hamile olmayan kadının iddeti dört ay on gündür; kocası ölen hamile kadının iddeti ise doğum yapana kadardır. Dolayısıyla, kocası ölen kadının hamile olmadığı kanıtlansa bile, iddeti kesin olarak dört ay on gündür. Sana, "kadının hamile olmadığı kanıtlanırsa iddet beklemesine gerek yoktur" diyen kişi hükmü tersine çevirmiştir. Bu kişi ya hükümlerin nasıl alınacağını ve istinbat edileceğini bilmeyen bir cahildir ya da saptırma yoluyla hükümleri değiştirerek İslam’a tuzak kuran bir laikçidir.
3- Bu konuyu İslam Şahsiyeti kitabının 3. Cildinde, "Sünnetin Kur’an Karşısındaki Konumu" bölümünde (Word dosyası sayfa 77) şöyle açıkladık:
"(Umumun tahsisi: Kur’an’da genel hükümler gelmiş, Sünnet ise bu genel hükmü tahsis etmiştir... Buna bir örnek de Allah Teâlâ’nın şu kavlidir:
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا
Bu ayet vefat iddetine delalet etmektedir. Bu ayetin hükmü, kocasının vefatından yirmi beş gün sonra doğum yapan Sübey’a el-Eslemiyye hadisi ile tahsis edilmiştir. Rasulullah ﷺ ona (iddetinin bittiğini ve) helal olduğunu haber vermiştir. Bu da göstermektedir ki ayet, hamile olmayanlar hakkında tahsis edilmiştir.)"
4- Yine aynı kitabın "Kitabın Kitapla Tahsisi" bölümünde (Word dosyası sayfa 256) şöyle dedik:
"(Kitab’ın Kitap’la tahsisi caizdir; çünkü her ikisi de lafız ve mana olarak vahiy ile gelmiştir. Dolayısıyla birinin diğerini tahsis etmesi sahihtir. Ayrıca Kur’an’da Kur’an ile tahsis fiilen gerçekleşmiştir. Buna örnek Allah Teâlâ’nın şu kavlidir:
وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ
Zira bu ayet, Allah Teâlâ’nın şu kavlini tahsis etmek üzere gelmiştir:
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا)"
5- Yani kocası ölen kadının iddeti dört ay on gündür; eğer hamile ise iddeti doğum yapana kadardır. Cumhurun, yani fakihlerin çoğunluğunun görüşü budur. Bazı fakihlerin savunduğu mercuh (zayıf) bir görüşe göre ise, bu durumdaki kadının iddeti, doğum ile dört ay on gün arasındaki süreden hangisi daha uzunsa (ab’adu’l-ecaleyn) odur. Ancak o şahsın sana söylediği "kadının hamile olmadığı kanıtlanırsa iddet yoktur" sözü hiçbir şekilde sahih değildir. Bilakis daha önce dediğimiz gibi: (Sana, kadının hamile olmadığı kanıtlanırsa iddeti yoktur diyen kişi hükmü tersine çevirmiştir. Bu kişi ya hükümlerin nasıl alınacağını ve istinbat edileceğini bilmeyen bir cahildir ya da saptırma yoluyla hükümleri değiştirerek İslam’a tuzak kuran bir laikçidir.)
6- Bu husus muteber tefsirlerde yer almaktadır, bunlardan bir tanesiyle yetiniyorum:
İbn Kesir tefsirinde şu kerim ayetin tefsirinde şöyle der:
وَاللَّائِي لَمْ يَحضْنَ وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ
"Allah Teâlâ’nın 'Gebe olanların bekleme süresi ise, yüklerini bırakmalarıdır' kavliyle ilgili olarak der ki: Kim hamile ise, iddeti doğum yapmasıyladır. Selef ve haleften âlimlerin çoğunluğuna göre, bu ister boşanmadan sonra olsun isterse ölümden çok kısa bir süre sonra olsun fark etmez. Bu, kerim ayetin nassı olduğu gibi Nebevi Sünnet de bu şekilde gelmiştir. Ali ve İbn Abbas’tan (r.anhuma) rivayet edildiğine göre onlar, kocası ölen kadının, bu kerim ayet ile Bakara suresindeki ayeti birlikte değerlendirerek, doğum veya aylar arasındaki sürenin uzun olanına göre iddet bekleyeceği görüşündedirler. Buhari şöyle demiştir: (Sa’d b. Hafs bize anlattı, Şeyban bize Yahya’dan anlattı, o da Ebu Seleme’den nakletti: Bir adam İbn Abbas’a geldi -Ebu Hureyre de oturuyordu- ve dedi ki: 'Kocasının ölümünden kırk gece sonra doğum yapan kadın hakkında bana fetva ver.' İbn Abbas: 'İki süreden sonuncu (uzun) olanıdır' dedi. Ben (Ebu Seleme) ise: 'Gebe olanların bekleme süresi ise, yüklerini bırakmalarıdır' ayetini okudum. Ebu Hureyre: 'Ben kardeşimin oğluyla (yani Ebu Seleme ile) beraberim' dedi. Bunun üzerine İbn Abbas, kölesi Kureyb’i Ümmü Seleme’ye sorması için gönderdi. Ümmü Seleme şöyle dedi: 'Sübey’a el-Eslemiyye’nin kocası o hamileyken öldürüldü. Kocasının ölümünden kırk gece sonra doğum yaptı. Sonra evlilik teklifi aldı ve Rasulullah ﷺ onu evlendirdi. Ona talip olanlar arasında Ebu’s-Senâbil de vardı.') Buhari bu hadisi burada bu şekilde muhtasar olarak zikretmiştir. Müslim ise şu lafızla rivayet etmiştir:
(Ebu’t-Tâhir bana anlattı, İbn Vehb bize haber verdi, Yunus b. Yezid bana İbn Şihab’dan anlattı, Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe bana anlattı: Babası, Ömer b. Abdullah b. el-Erkam ez-Zühri’ye mektup yazarak Sübey’a bint el-Haris el-Eslemiyye’nin yanına girmesini ve ona hadisini ve Rasulullah ﷺ’in kendisine ne buyurduğunu sormasını emretti. Ömer b. Abdullah ona şu haberi yazdı: Sübey’a ona; Bedir’e katılanlardan olan Sa’d b. Havle’nin nikahı altında olduğunu, kocasının Veda Haccı’nda o hamileyken vefat ettiğini, vefatından kısa bir süre sonra doğum yaptığını anlattı. Nifas hali bitince evlenmek isteyenler için süslendi. Ebu’s-Senâbil b. Ba’kek yanına girerek: 'Seni neden süslenmiş görüyorum? Herhalde nikahlanmayı umuyorsun. Vallahi üzerinden dört ay on gün geçmedikçe nikahlanamazsın' dedi. Sübey’a dedi ki: 'Bunu bana söyleyince akşam elbiselerimi giyip Rasulullah ﷺ’e gittim ve ona bunu sordum. O da bana doğum yaptığım an iddetimin bittiğine dair fetva verdi ve niyetim varsa evlenmemi emretti.')"
Özetle:
Kocası vefat eden kadının iddeti Allah Subhânehu’nun Kitabı’nda ve Rasulü ﷺ’in sünnetinde şu şekilde açıklanmıştır:
1- Eğer hamile değilse, Bakara suresindeki şu ayete göre iddeti dört ay on gündür:
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّون مَنكُم وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا
Eğer hamile ise, yukarıda açıkladığımız üzere Talâk suresindeki şu ayete göre iddeti doğum yapana kadardır:
وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ
2- Sana, "kadının hamile olmadığı kanıtlanırsa iddeti yoktur" diyen kişi ise hükmü tersine çevirmiştir. Daha önce de belirttiğimiz gibi; (Bu kişi ya hükümlerin nasıl alınacağını ve istinbat edileceğini bilmeyen bir cahildir ya da saptırma yoluyla hükümleri değiştirerek İslam’a tuzak kuran bir laikçidir.)
Kardeşiniz Ata bin Halil Ebu’r Raşte
07 Şaban 1440 H. M. 13/04/2019
Emir'in (Allah onu korusun) Facebook sayfasındaki cevap linki