Soru:
"Ordu, İç Güvenlik, Sanayi ve Uluslararası İlişkiler"in daire değil de bağımsız cihazlar olduğunu benimsedik; peki neden 'cihaz' (kurum) değil de 'daire' kelimesini kullanıyoruz? Allah sizi mükafatlandırsın.
Cevap:
Evet, bunların her biri bağımsız bir cihazdır, ancak idari bir cihazdır. Kendisine idare denilebilir, lakin "İnsanların Maslahatları" cihazına bağlı olmayıp bağımsız bir cihazdır.
Beytülmal babının 135. sayfasına bakınız; orada şöyle demiştik:
"(Daha önce açıkladığımız üzere, Valinin ordu, kaza ve mal işleri hariç olmak üzere özel yetki ile atanmasını benimsediğimizden dolayı; tüm ordu için merkezi bir daire (Cihat Emiri), tüm kaza için merkezi bir daire (Kaza) ve aynı şekilde tüm mal işleri için merkezi bir daire (Beytülmal) bulunmaktadır. Bu nedenle Beytülmal, devletin diğer tüm cihazlarından bağımsız bir cihazdır ve devletin diğer cihazları gibi doğrudan Halife’ye bağlıdır.)"
Gördüğünüz gibi, bir cihaz eğer idari nitelikteyse ona "daire" denilir; ancak bu merkezi bir dairedir, yani "İnsanların Maslahatları" isimli idari cihaza bağlı değildir.
(Bu yüzden "tüm ordu için merkezi bir daire: 'Cihat Emiri'", "tüm kaza için merkezi bir daire: 'Kaza'", "tüm mal işleri için merkezi bir daire: 'Beytülmal'" dedik.)
İşte böyle, işi idari olan her cihaza daire denilir. Eğer onun idari cihaza yani "İnsanların Maslahatları" cihazına bağlı bir daire olduğu zannedilerek bir karışıklık çıkmasından korkulursa "merkezi" kelimesi eklenebilir. Şayet bir karışıklık korkusu yoksa "daire" kelimesi yeterlidir. Ordu, İç Güvenlik, Sanayi ve Dışişleri gibi kurumların "İnsanların Maslahatları" idari cihazından olmadığı zaten açıktır; bu yüzden bu cihazların her birine daire denilmektedir.