(Hizb-ut Tahrir Emiri Celil Âlim Ata bin Halil Ebu’r Raşta’nın Facebook Sayfası "Fıkhi" Takipçilerinin Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi)
Ebu Kusay’a
Soru:
Selamun Aleykum Şeyhim. Allah ömrünüzü bereketli kılsın ki Allah'ın izniyle zaferin gerçekleştiğini göresiniz...
Hayır ile şer ve hasan ile kubuh arasındaki fark hakkında bir sorum olacaktı. Bu konu tartışıldığında gençlerin cevapları birbirinden farklı olabiliyor. Lütfen bu iki konu arasındaki farkı bize açıklar mısınız? Allah sizi hayırla mükafatlandırsın.
Cevap:
Ve Aleykumselam ve Rahmetullahi ve Berakatuhu,
A- Hasan-kubuh (güzel-çirkin) ve hayır-şer kavramları Usul-ul Fıkıh âlimleri nezdindeki ıstılahlardır (terimlerdir). Dolayısıyla bu kavramlar, sözlük anlamlarıyla değil, bu âlimlerin belirlediği ve kullandığı anlamlarla anlaşılmalıdır. Yani bu kavramların anlamlarını ve aralarındaki farkı bilmek için dil bilimcilerine değil, usul âlimlerine başvurmalısınız. Sözlüğü açıp "hasan", "kabih", "hayır" ve "şer" kelimelerinin sözlük karşılıklarına bakıp "İşte anlamları budur" diyemezsiniz; aksine usulcülerin bu terimlere hangi manaları yüklediğine bakıp o anlamı almalısınız.
B- Usulcüler, "Hâkim" konusunu yani eylemler hakkında farz, mendup, mubah, mekruh veya haram; eşyalar hakkında ise helal veya haram hükmünü kimin vereceğini araştırmışlardır. Bu araştırma, o eylem veya eşyaya ilişkin emir ve nehiy, yani övgü ve yergi açısından yapılır. Daha sonra da buna bağlı olarak ortaya çıkan sevap veya ceza açısından değerlendirilir.
Bu açıdan yapılan araştırma, onlara göre hasan ve kubuh kavramlarını belirler. Şeriatın emirlerine uygun olan, övülen ve yapılması istenen şey "hasan"dır ve sonucunda sevap (mükafat) vardır. Şeriatın hükümlerine muhalif olan, yerilen ve yasaklanan şey ise "kubuh"tur ve sonucunda ceza vardır. Bu nedenle hasan ve kubuh terimleri, bir eylem veya eşya hakkında şer’i hükmün ne olduğu belirlenirken ve bunun sonucunda terettüp eden yergi-övgü veya sevap-ceza açısından kullanılır.
Buna göre, örneğin hırsızlık eylemini ele aldığımızda; onun "haram" olduğu hükmünü verme, onu yerme ve sonucunda el kesme veya cehennem ateşi gibi cezaların (sevap veya ceza) terettüp etmesi açısından baktığımızda, "hırsızlık kubuhtur (çirkindir)" deriz.
C- Usulcüler aynı zamanda bir kimsenin bir eylemin kendisine olan zararını veya faydasını ölçtüğü ve buna göre o eylemi yapmaya veya ondan kaçınmaya karar verdiği "ölçüyü" (miqyas) de araştırmışlardır. Eğer belirli bir eylemi kabul ettikleri İslam ölçüsüne vururlarsa ve bu ölçüme göre sonuç "fayda" çıkarsa, o eylemi severler, ona yönelirler ve buna "hayır" derler. Eğer ölçümün sonucu "zarar" çıkarsa, o eylemden hoşlanmazlar, ondan kaçınırlar ve buna "şer" derler.
Bu nedenle, hırsızlık eylemini örneğin İslam’ın ölçüsüyle değerlendirip size fayda mı yoksa zarar mı getireceğine bakarak ona yönelme veya ondan sakınma açısından ele aldığınızda, burada "hayır" ve "şer" kavramları devreye girer.
Böylece "Hırsızlık şerdir, çünkü İslam ölçüsüne göre o bir zarardır ve dolayısıyla onu yapma" dersiniz.
D- Özetle; eğer tartışma konusu o eyleme bir hüküm verme (tahrim/haram kılma gibi) ve sonucunda oluşacak sevap-ceza (dünyada el kesme, ahirette ateş gibi) üzerine ise hırsızlığa "kubuh" dersiniz.
Eğer tartışma konunuz fayda ve zararı ölçtüğünüz ölçü (miqyas) üzerine ise; onu kendi menfaatinize veya hevanıza göre değil İslam’ın mizanına göre ölçersiniz. Onun zararlı olduğunu görür, ondan nefret eder ve yapmaktan kaçınırsınız; işte o zaman ona "şer" dersiniz.
E- Sonuç olarak:
Eğer araştırmanın odağı, eylem veya eşya hakkında hüküm vermek ve buna bağlı olarak ortaya çıkan sevap veya ceza ise; burada "hasan" ve "kubuh" vasıfları kullanılır.
Eğer araştırmanın odağı, eylemin fayda veya zararını ölçtüğünüz ölçü ve buna bağlı olarak o eylemi sevip yönelmeniz veya ondan nefret edip kaçınmanız ise; burada "hayır" ve "şer" vasıfları kullanılır.
Kardeşiniz Ata bin Halil Ebu’r Raşta
Emir'in Facebook sayfasındaki cevap linki:
Emir'in Google Plus sayfasındaki cevap linki:
Emir'in Twitter sayfasındaki cevap linki:
Emir'in web sitesindeki cevap linki: Emir