Soru:
İçtimai Nizam kitabının evlilik konusundaki 112. sayfasında (bendeki nüshada 112, resmi web sitesindeki kitapta ise 101. sayfa) ilk paragrafta şu ifade yer almaktadır: “Kadın ve erkeklerin bir araya gelmesinden, kendilerinin ve aralarında yaşadıkları cemaatin menfaatleri ile ilgili ilişkiler doğar. Bunlar; alım-satım, icare, vekalet ve benzeri işler için toplumda bir araya gelmekten doğan problemlerden farklıdır. Zihne bu ilişkilerin sadece evlilikten ibaret olduğu gelebilir...”
Başlangıçta ilişkilerden bahsediyor, sonra "problemlerden farklıdır" diyor, ardından tekrar "bu ilişkiler" ifadesine geçiyor. Peki, konu ilişkiler olduğu halde, neden "ilişkilerden farklıdır" demeyip de "problemlerden farklıdır" demiştir?
Cevap:
İslam'daki nizam iki şeyi düzenler: İlişkiler ve ortaya çıkan problemler. Örneğin; erkek ile kadın arasındaki ilişkiyi İslam nizamı evlilikle düzenler. Bu ilişkiden doğan problemleri ise İslam nizamı, örneğin boşanma ile düzenler. Dolayısıyla evlilik, ortaya çıkmış bir problemin düzenlenmesi değil, iki fert (erkek ve kadın) arasındaki bir ilişkinin düzenlenmesidir. Boşanma ise bir ilişkinin düzenlenmesi değil, bir ilişkinin varlığından dolayı ortaya çıkabilecek bir problemin tedavisi ve düzenlenmesidir... Toplumun fertleri arasındaki alım-satım ilişkisini İslam, satış akdi ile düzenler. Bu ilişkiden doğan problemleri ise İslam nizamı, örneğin akdin feshi hükümleriyle düzenler... Bu şekilde nizam iki hususu kapsar: Şerî hükümlerle ilişkinin düzenlenmesi ve şerî hükümlerle ortaya çıkan problemlerin çözülmesi... İçtimai Nizam kitabında, kitabın birden fazla yerinde bu iki hususun belirginleştirilmesine özen gösterilmiştir. Yani İslam nizamında ilişkileri düzenleyen hükümler ile problemleri çözen ve düzenleyen hükümlerin olduğu, dolayısıyla bu nizamın tüm yönleri kapsadığı gösterilmek istenmiştir. Örneğin, İçtimai Nizam kitabında şu ifadeler yer almaktadır:
- Kitabın 6-7. sayfaları:
“...Dahası, ‘içtimai’ kelimesi nizamın bir sıfatıdır. Dolayısıyla bu nizamın, ya bir araya gelmekten (ictimadan) doğan problemleri düzenlemek ya da bir araya gelmekten doğan ilişkileri düzenlemek için konulmuş olması gerekir. Erkeğin erkekle, kadının kadınla bir araya gelmesi bir nizama ihtiyaç duymaz; çünkü bundan bir nizama ihtiyaç duyan ne problemler ne de ilişkiler doğar. Sadece aralarındaki menfaatlerin düzenlenmesi, bir arada yaşamasalar bile aynı ülkede yaşamaları hasebiyle bir nizama ihtiyaç duyar. Ancak erkeğin kadınla, kadının erkekle bir araya gelmesine gelince; işte bu, bir nizamla düzenlenmeye muhtaç olan problemlerin doğmasına ve bir nizamla düzenlenmeye muhtaç olan ilişkilerin doğmasına neden olur. Bu yüzden, ‘içtimai nizam’ tabirine en layık olan bu bir araya geliştir; çünkü o, hakikatte erkek ile kadın arasındaki içtimayı ve bu içtimadan doğan ilişkileri düzenler.” (Son)
- Kitabın 100. sayfası:
“...Bu içtimadan (bir araya gelmeden) doğan ilişkiler ve ondan dallanıp budaklanan problemler ise içtimai nizamın diğer bir parçasıdır; bunlar evlilik, boşanma, nesep, nafaka ve benzerleridir. Her ne kadar bu hükümler -evlilik, boşanma ve benzeri hükümler- fert ile fert arasındaki ilişkiyi düzenledikleri için toplum nizamlarından sayılsa da, asılları itibarıyla kadın ile erkek arasında gerçekleşen içtimadan doğmuşlardır. Bu sebeple asılları ve doğuşları itibarıyla İçtimai Nizam’da incelenirler. Detayları ve ferileri itibarıyla ise toplum nizamlarının bir parçasıdırlar ve muameleler babında incelenirler.” (Son)
Böylece anlaşılmaktadır ki, (ilişki, problemler) terimlerinin birlikte kullanılması sadece İçtimai Nizam kitabının 101. sayfasındaki soruya konu olan yere has değildir. Bunun sebebi, yukarıda zikrettiğimiz gibi ilişki ile problem arasındaki farktır ve nizamın her iki durumu da kapsamasıdır...
Başka bir husus da şudur: Sorulan pasajda birinci ve üçüncü yerlerde "ilişkiler" lafzının zikredilmesi uygundur; çünkü her iki yerde de bahsedilen konu aynıdır, yani içtimadan doğan kadın-erkek ilişkileridir. Ortadaki ikinci kısımda ise bu ilişkilerin dışındaki bir durumdan, yani "alım-satım, icare, vekalet ve benzeri işler için toplumda bir araya gelmekten" doğan şeylerden bahsedilmektedir. Alım-satım, icare, vekalet ve benzerleri insanlar arasındaki ilişkilerdir ve bunlardan doğan şeyler için "problemler" lafzını kullanmak, "ilişkiler" lafzını kullanmaktan daha uygundur. İşte bahsi geçen metin tekrar aşağıdadır:
“Kadın ve erkeklerin bir araya gelmesinden (ictimasından) ilişkiler doğar... Bunlar; alım-satım, icare, vekalet ve benzeri işler için toplumda bir araya gelmekten doğan problemlerden farklıdır. Zihne bu ilişkilerin sadece evlilik olduğu gelebilir; oysa gerçekte evlilik bunlardan sadece biridir ve evlilik dışındakileri de kapsar. Bu yüzden cinsi birleşme, nev (tür) içgüdüsünün tek tezahürü değil, bilakis tezahürlerinden sadece biridir.” (Son)
Böylece görülmektedir ki; (ilişki, problemler) lafızlarının birlikte kullanılması kasıtlıdır ve bir delaleti vardır. Ayrıca sorulan yerdeki makama da uygundur. Bu nedenle metnin değiştirilmesine veya tadil edilmesine gerek yoktur; zira metin düzgün ve tutarlıdır.
Konunun netleşmiş olduğunu umarım.
30 Cemaziyelevvel 1440 H. 05 Şubat 2019 M.