Soru: İçtimai Nizam s. 41’de şöyle geçmektedir:
إِذَا زَوَّجَ أَحَدُكُمْ خَادِمَهُ عَبْدَهُ أَوْ أَجِيرَهُ فَلَا يَنْظُرُ إِلَى مَا دُونَ السُّرَّةِ وَفَوْقَ الرُّكْبَةِ فَإِنَّهُ عَوْرَةٌ
"Biriniz hizmetçisini (cariyesini), kölesiyle veya ücretlisiyle evlendirdiği zaman artık onun göbeğinin altı ile diz kapağının üstüne bakmasın; çünkü orası avrettir."
Bu hadis, erkeğin kadının avret olmayan yerlerine, kadının da erkeğin avret olmayan yerlerine bakmasının caiz oluşuna delil getirilmiştir. Peki, bir kişinin hizmetçisini evlendirmeden önce ve evlendirdikten sonra göbeğinin altı ile diz kapağının üstüne bakması arasındaki fark nedir?
Cevap: Görünen o ki sorunun anlaşılmasında bir karışıklık söz konusudur. Hadisin manası şudur: Biriniz hizmetçisini yani cariyesini evlendirdiği zaman... (خادم - hizmetçi) lafzı hem müzekker hem de müennes için kullanılır. Cariye, efendisi onu bir başkasıyla evlendirmeden önce kendisine helaldir (mülk-i yemin) ve onun avretine bakması caizdir. Ancak evlendiği zaman, (onu evlendiren) efendisinin onun avretine bakması haram olur. Cariye azat edilmeyip efendisinin cariyesi olarak kalmaya devam ettiği sürece, efendisinin onun avret olmayan yerlerine yani diz kapağının altı ile göbeğinin üstüne bakması caizdir. Efendisi onu kölesiyle veya ücretlisiyle evlendirmiş ancak o hâlâ cariye olarak kalmıştır, yani hür olmamıştır. Eğer hür olsaydı, yüz ve eller dışındaki tüm vücuduna bakması haram olurdu.
Bu nedenle metin şöyledir:
«إذا زوَّج أحدُكم خادَمَه عبدَه أو أجيرَه ...»
Burada أحدُكم faildir; خادَمَه, زوّج fiilinin birinci mefulüdür; عبدَه أو أجيره ise زوّج fiilinin ikinci mefulüdür, خادمه kelimesinin atf-ı beyanı değildir. Dolayısıyla hadis, efendinin cariyesinin her yerine bakabilme (çünkü mülk-i yemindir) mübahlığının, cariyenin evlenmesinden sonra artık ona helal olmadığı için avret sayılan yerler hususunda ilga edildiğine delildir. Bu durumda efendisinin onun avretine, yani göbek ile diz kapağı arasına bakması haram olur; çünkü o evlenmiş olsa da henüz azat edilmediği için bir cariye hükmündedir.
Böylece hadisin mantuku, erkeğin kadının avretine bakmasının haramlığına delalet eder. Bu mantukun mefhumu ise ister hür olsun ister cariye, erkeğin kadının avret olmayan yerlerine bakmasının caiz olduğudur. Erkek ve kadın bu konuda eşittir; erkek kadının avret olmayan yerlerine bakar, kadın da erkeğin avret olmayan yerlerine bakar.
19 Cemaziyelevvel 1425H 06/07/2004M