Soru:
Al Jazeera'nın 19/03/2023 tarihinde internet sitesinde yayınladığı habere göre: (Sudan Egemenlik Konseyi Cumartesi günü yaptığı açıklamada, "Çerçeve Anlaşmaya imza atmayan tarafların, ülkedeki krizi sona erdirecek siyasi bir anlaşmaya varma arzularını dile getirdiklerini" belirtti. Bu açıklama, Konsey Başkan Yardımcısı Muhammed Hamdan Dagalo (Hemetti) ile bu taraflar arasında gerçekleşen toplantının ardından geldi. Sudan Egemenlik Konseyi ile başta Özgürlük ve Değişim Güçleri - Merkez Konseyi olmak üzere sivil bileşenlerin, 5 Aralık 2022'de ülkede yeni bir geçiş dönemini başlatmak üzere "Çerçeve Anlaşma"yı imzaladıkları biliniyor. Ancak Özgürlük ve Değişim Güçleri - Demokratik Blok da dahil olmak üzere diğer bazı güçler anlaşmayı imzalamayı reddetmişti...) Öte yandan Al-Araby Al-Jadeed sitesi 16/03/2023 Perşembe günü şu haberi yayınladı: (Çerçeve Anlaşmayı imzalayan taraflar, siyasi sürecin son aşaması kapsamında Perşembe günü Hartum'da düzenlenen "Adalet ve Geçiş Dönemi Adaleti" konferansına katıldılar...) Peki, gerçekten son aşama yaklaştı mı? Ordu Komutanı ve Egemenlik Konseyi Başkanı El-Burhan ile yardımcısı ve Hızlı Destek Kuvvetleri Komutanı Dagalo arasında anlaşmazlıklar olduğu yönündeki haberler yayılmış durumda. Bu anlaşmazlıklar, Amerika'nın Hemetti'nin Darfur'da nüfuzu olmasından hareketle, Güney Sudan'da yaptığı gibi Hemetti'nin Darfur'u bağımsızlaştırması ve ayırması için planladığı gerçek bir durum mu? Yoksa bunlar rollerin icrası için uydurulmuş anlaşmazlıklar mı? Ayrıca, tam da bu zamanda Hartum ve Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki karşılıklı ziyaretlerin anlamı nedir? Son olarak, El-Burhan'ın Yahudi varlığıyla normalleşme çabalarının bu çatışmalarla bir ilgisi var mı? Soruların çokluğu için özür dilerim... Allah sizi hayırla mükafatlandırsın.
Cevap:
Bu çok sayıdaki sorunun tek seferde sorulmaması daha iyi olurdu. Her neyse, cevaplamak için şu hususları gözden geçirelim:
1- Sudan Silahlı Kuvvetleri Sözcüsü Tuğgeneral Nebil Abdullah, 11/03/2023 tarihinde medya tarafından paylaşılan görüntülü bir açıklama okuyarak halka şöyle seslendi: (Silahlı kuvvetleriniz, süregelen siyasi sürece olan bağlılığını ve Çerçeve Anlaşma'da kararlaştırılan hususların, askeri sistemin birleştirilmesine ve seçimler yapılana kadar geçiş döneminin geri kalanında sivil liderliğindeki bir hükümetin kurulmasına yol açacak şekilde sıkı ve tam olarak uygulanacağını teyit eder). Muhalif güçler, ordunun anlaşmaya uymayacağı, ondan sıyrılmaya veya onu devirmeye çalışacağı ya da uygulanması için şartlar öne süreceği yönündeki şüphelerinin ardından bu duyuruyu memnuniyetle karşıladılar.
2- Silahlı Kuvvetlerin bu açıklaması, Darfur bölgesinden Hartum'a gelen Hızlı Destek Kuvvetlerine (HDK) bağlı silahlı grupları taşıyan kamyonların giriş yaptığına dair haberlerin dolaşmasından bir gün sonra geldi. Ordu, başkentin çeşitli yerlerinde geniş askeri birlikler konuşlandırdı ve bazı çevreler bunu, El-Burhan liderliğindeki ordu birlikleri ile Dagalo liderliğindeki HDK arasında, iki lider arasındaki anlaşmazlıkların tırmanması sonucu çıkacak olan çatışmanın hazırlığı olarak değerlendirdi. Ordu Sözcüsü Nebil Abdullah şunları söyledi: (Ülkedeki durum kontrol altındadır ve bazı sosyal medya mecralarında Hartum'a silahlı grupların girdiğine dair dolaşan haberler doğru değildir... Al-Youm Al-Tali gazetesi 10/03/2023). Ancak Silahlı Kuvvetler Sözcülüğü ofisinden yapılan bir açıklamada, (herhangi bir medya kuruluşuna Hartum eyaletine silahlı grupların girişini yalanlayan bir beyanat verilmediği, Silahlı Kuvvetler komutasının ve güvenlik organlarının vatanın ve vatandaşın güvenliğini korumak adına durumu bilgelik ve sabırla takip ettiği) belirtildi (Asharq Al-Awsat 11/03/2023). Ordu sözcülüğünden gelen bu teyit ve yalanlamalar, insanların sinirleriyle oynanmak istendiğini, muhalefeti korkutmayı ve aralarında sanki anlaşmazlıklar ve atışmalar varmış süsü vererek El-Burhan ile Dagalo'nun uzlaşma adı altında buluşması için ortam hazırlamayı hedeflediğini göstermektedir!
3- Bunun ardından, 11/03/2023 akşamı El-Burhan, Dagalo ve Sudan'daki Çerçeve Anlaşmayı imzalayan güçler arasında bir toplantı yapıldığı duyuruldu. Sudan Egemenlik Konseyi tarafından yayınlanan bildiride, El-Burhan ve Dagalo'nun (siyasi sürecin gidişatını ve üzerinde mutabık kalınan düzenlemelerin hayata geçirilmesinin gerekliliğini görüştükleri, siyasi süreçle ilgili üzerinde mutabık kalınan düzenlemelere devam etme kararı aldıkları) ifade edildi. Ülkedeki siyasi ve güvenlik durumunun ele alındığı istişarelerin sonunda, (ülkedeki güvenlik durumunu takip etmek üzere düzenli kuvvetler, ilgili devlet kurumları ve silahlı mücadele hareketlerinden oluşan ortak bir güvenlik komitesi kurulmasına karar verdiler... Sudan Tribune, Al Jazeera 11/03/2023). Bu durum, sanki El-Burhan ile Dagalo arasında bir çatışma varmış ve ordu HDK ile çatışmanın eşiğine gelmiş, bu toplantılardan sonra durum şimdilik geçici olarak sakinleşmiş gibi gösterilmek içindir.
4- Dagalo "Hemetti", daha önce (25 Ekim 2021 darbesine katılımının bir hata olduğunu ve 25 Ekim darbesinin eski rejimin geri dönüşü için bir kapı haline geldiğini eklemişti... Al Jazeera 19/02/2023). Oysa o, ordu komutasıyla birlikte önceki hükümete karşı yapılan eylemlerin en güçlü savunucusuydu. Dolayısıyla fikrinin değişmiş olması veya pişmanlık duyması mümkün değildir; tüm bunlar muhalefeti kandırıp arkasından sürüklemek veya kendine yaklaştırmak içindir. Bu yüzden söz konusu açıklamasından sonra şöyle demiştir: (Anlaşma, bölünmeden bütünüyle uygulanması gereken tek bir pakettir... Arabi Post 21/02/2023). Ardından Hemetti kampanyasını sertleştirerek sanki ordu komutasına muhalifmiş gibi göründü ve şöyle dedi: (Ülkeyi yönetmek için diktatör olmak isteyen hiç kimseyi kabul etmeyeceğiz. Kendi rızamız ve irademizle yetkiyi tam yetkili sivil bir hükümete devretme konusunda anlaştık... Ülkedeki asıl anlaşmazlık, iktidarı elinde tutmak isteyenler ile onu sivillere devretmek isteyenler arasındadır. HDK ile ordu arasında bir sorun yoktur; asıl anlaşmazlık orduyu bir kalkan olarak kullananlarladır. Sivil hükümet kurma ilkesi, ordu, HDK ve Egemenlik Konseyi'ndeki kardeşlerimiz arasında varılan bir anlaşma ile gerçekleşmiştir... Asharq Al-Awsat 08/03/2023). Böylece sivil bileşenin yanındaymış ve Çerçeve Anlaşma'nın tam olarak uygulanmasına çok hevesliymiş gibi bir rol oynamak istediği görülüyor. Buna karşılık El-Burhan, Çerçeve Anlaşma'nın tüm siyasi güçleri kapsamadığı gerekçesiyle ordu için bağlayıcı olmadığını ima ediyordu. Daha sonra El-Burhan, ordunun Çerçeve Anlaşma'yı uygulamaya devam etmesini HDK ve silahlı hareketlerin orduya katılması (entegrasyonu) şartına bağladı ve şöyle dedi: (Eğer HDK ve silahlı hareketlerin silahlı kuvvetlere katılmasına dair net bir konuşma olursa Çerçeve Anlaşma'da ilerleriz, bunun dışındaki hiçbir söz kabul edilemez... Asharq Al-Awsat 08/03/2023). Tüm bunlar, her ikisi de anlaşmanın onaylanmasında yer almasına rağmen, Çerçeve Anlaşma'nın uygulanması konusunda El-Burhan ile Hemetti arasında bir anlaşmazlık varmış gibi göstermek içindir!
5- 11/12/2022 tarihli Soru-Cevap metnimizde 05/12/2022 tarihinde imzalanan Çerçeve Anlaşma hakkında şunları söylemiştik: (Bu anlaşma, El-Burhan başkanlığındaki askeri liderliği ve yardımcısını içine düştükleri çıkmazdan kurtarmaktadır. Zira insanlar artık onların yönetimini reddetmekte ve içeride hiçbir destekleri bulunmamaktadır. Bu anlaşma askeri liderliğe işledikleri suçlar nedeniyle yargılanmaktan muafiyet ve koruma sağlamakta, cezadan kurtulmalarına yaramaktadır. Onlar ülkenin işlerini yönetmekte aciz kalmış, sorunları çözmede başarısız olmuşlardır; tek yaptıkları Amerikan nüfuzunu korumaktır... Öte yandan, Özgürlük ve Değişim Güçleri olarak adlandırılan diğer taraf ve hükümeti kuran partiler de ülkeyi yönetmede, sorunları çözmede ve insanlar için asgari yaşam koşullarını sağlamada başarısız olmuşlardır. Onların tek yaptığı ise ülkedeki İngiliz nüfuzunu korumaktır...). Ayrıca şunları belirttik: (Anlaşmanın sürüp sürmeyeceği ve uygulanıp uygulanmayacağı konusundaki sorulara gelince; bu şüphelidir. Ülkeyi kurtarıp kurtarmayacağı ise uzak bir ihtimaldir çünkü batıl üzerine inşa edilmiştir. Yabancı müdahalesi herkes için aşikardır; anlaşma Cumhuriyet Sarayı'nda imzalanırken yabancılar oradaydı. Hatta anlaşmayı kaleme alan kişi yabancıdır; o da Sudan'daki uluslararası çatışmanın iki tarafı olan Amerikalılar ve İngilizlerin doğrudan gözetimi altındaki BM temsilcisidir). Anlaşmanın uygulanmasını engellemek için askeri liderliğin iki tarafı -El-Burhan liderliğindeki ordu ve Dagalo liderliğindeki HDK- aralarında yapay bir çatışma uydurmaktadırlar. Böylece gözler her an bu iki tarafın anlaşıp anlaşamayacağına çevrilmekte ve çözümün asıl odağı askeri ve sivil bileşenler arası değil, bu iki şahıs arasıymış gibi gösterilmektedir...
6- El-Burhan'ın geçtiğimiz Şubat ayında İngiltere'nin önemli bir merkezi olan BAE'ye yaptığı ziyaret ve BAE Devlet Bakanı Şeyh Şahbut'un El-Burhan'ın ziyaretinden sonra Sudan'ı ziyaret ederek ona gizli bir mesaj iletmesi ise hiçbir şeyi değiştirmemiştir. El-Burhan'ın tutumlarında, açıklamalarında ve eylemlerinde gözle görülür bir değişiklik olmamış, aksine Amerika'nın istediklerine harfiyen uyum sağlamıştır... Görünen o ki, bu ziyaretlerin arkasındaki itici güç birbirlerini "takip etmek", her bir tarafın diğerinin attığı adımlara vereceği tepkiyi ölçmeye çalışmaktır... Güya her iki taraf da durumu sakinleştirmeye çalışıyor gibi görünüyor. Sivil bileşen, El-Burhan ile Hemetti arasındaki bu çekişmeye kanmış ve bunun gerçek bir çatışma olduğunu sanmıştır. Böylece askeri bileşen, sivil bileşeni durumun sakinleştirilmesi bahanesiyle aralarındaki anlaşmazlığı çözmek için müdahale etmeye itmeyi başarmıştır. Özgürlük ve Değişim Güçleri liderlerinden Muhammed İsmet, Asharq Al-Awsat'a yaptığı açıklamada, (HDK ile Silahlı Kuvvetler arasındaki durumu sakinleştirmek, ülkeyi felakete sürükleyecek bir çatışmadan kaçınmak için sivil değişim ve geçiş güçlerinin sürekli çaba sarf ettiğini söyledi... Asharq Al-Awsat, 06 Mart 2023). Bunun ardından 08 Mart 2023 Çarşamba akşamı, Sudan'daki eski iktidar koalisyonu Özgürlük ve Değişim Güçleri'nden üst düzey bir heyet, ülkedeki siyasi krizi sona erdirecek nihai anlaşmaya ulaşılmasına destek vermek üzere BAE'ye gitti... (Heyette Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Ömer el-Digair, Babikir Faysal, Vasık el-Berir ve Taha Osman yer alıyor. Koalisyon yaptığı açıklamada, heyetin Çerçeve Anlaşma temelindeki siyasi sürecin nihai düzenlemelerini tamamlamayı görüşmek üzere BAE'li liderlerle buluşacağını belirtti... Asharq Al-Awsat, 09 Mart 2023). Tüm bunlar, sivil bileşenin köşeye sıkıştırıldığını ve meselenin artık tamamen askeri bileşenin kontrolüne geçtiğini göstermektedir! Yani Amerika, Sudan'daki siyasi çatışmayı yeni bir sahaya taşımıştır. Bu saha, kendi ajanları arasındaki, diğer tüm çatışmaları gölgeleyen ve Avrupalılara bağlı güçleri, özellikle sivil yönetimi desteklediğini ilan eden Hemetti'ye yaklaşmaya zorlayan aldatıcı bir çatışma sahasıdır!
7- Normalleşme konusuna gelince; El-Burhan, Amerika'nın her istediğine boyun eğerek, buna Yahudi varlığıyla normalleşme de dahil, kendini düşmekten korumaya ve otoritesini güçlendirmeye çalışmaktadır. Bu normalleşme sadece Yahudi varlığına, Amerika'ya ve şahsen El-Burhan ile yanındakilere fayda sağlar. Sudan'a hiçbir faydası olmadığı gibi aksine zarar verir. Şer'an haramdır çünkü Müslümanların en aziz topraklarından biri olan Filistin'in gaspçısını tanımak, oradaki halka gece gündüz saldıran, evlerini yıkan, çocuklarını öldüren ve mülklerine el koyan bir yapıyı meşrulaştırmaktır. Buna rağmen [Sudan Egemenlik Konseyi, Başkanı Abdulfettah el-Burhan'ın (Hartum'da Cohen ile görüştüğünü ve özellikle güvenlik ve askeri alanlarda iş birliğini geliştirme yollarını ele aldıklarını) duyurdu. Sudan Dışişleri Bakanlığı ise tarafların (ilişkilerin normalleştirilmesi yolunda ilerleme konusunda anlaştıklarını) belirtti... Sudan Haber Ajansı 02/02/2023]. Yahudi varlığının resmi radyosu da 08/02/2023 tarihinde, Sudan Egemenlik Konseyi'nden özel bir heyetin o gün Yahudi varlığını gizlice ziyaret ettiğini bildirdi... Böylece Sudan rejimi, Amerika'nın desteğini alarak iktidarda kalmak uğruna Yahudi varlığıyla normalleşme ihanetini işlemekten utanmaz hale gelmiştir!
Özetle:
1- El-Burhan ile Hemetti arasında gerçek bir anlaşmazlık yoktur; aksine her ikisi de Amerika'nın ajanıdır. Amerika, Hemetti aracılığıyla El-Burhan'ı mevcut konumuna getirmiştir. (Beşir'in devrilmesinin ardından iktidara gelen Savunma Bakanı Avad bin Avf'ın tasfiyesinden sonra El-Burhan ile Hemetti arasındaki ilişki mevcut ittifaka dönüştü. El-Burhan, silahlı kuvvetlerin birinci kademe komutanlarından olmamasına rağmen Hemetti'nin ve bölgesel güçlerin desteğiyle Egemenlik Konseyi Başkanı ve Ordu Komutanı oldu. Dagalo ise başkan yardımcısı oldu ve ikili sivil güçlere karşı ittifak kurdu... Arabi Post 21/02/2023). Dolayısıyla anlaşmazlık gerçek değil, rollerin paylaşımından ibaret olan yapay bir durumdur.
2- Anlaşmazlığın, Amerika'nın Güney Sudan'da yaptığı gibi Hemetti'nin Darfur'u bağımsızlaştırması ve ayırması için olup olmadığına gelince; Hemetti'nin Darfur'da askeri ve mali ağırlığı olmasına rağmen (Hemetti'nin güçleri, BAE'ye ihraç edilen ve değeri 16 milyar doları bulan altın madenleri de dahil olmak üzere bölgenin zenginliklerinin çoğunu kontrol etmektedir... Mısır 360 sitesi, 12/05/2022), şu an için bu yönde herhangi bir gösterge bulunmamaktadır. Bilakis Amerika şu an kendi ajanlarının Sudan yönetimine hakim olmasına, İngiliz ajanlarına yönetimde etkili roller verilmemesine, hatta onları El-Burhan ve Hemetti ile mücadele etmek yerine aralarını bulmaya çalışmalarıyla meşgul etmeye odaklanmıştır! Ancak Amerika'nın elinden gelirse Müslümanların topraklarını parçalaması ihtimal dışı değildir; sömürgeci kâfir devletlerin karakteri budur.
3- El-Burhan, anlaşmanın uygulanmasını geciktirmek amacıyla anlaşmaya katılımı genişletmek istiyor ve imzacı güçlerin inadına imada bulunuyor. Sorunun başında belirtildiği gibi, imzalamayan taraflarla görüşmeler yaparak imzacı olan "Merkez Konseyi" ile imzacı olmayan "Demokratik Blok" arasında bir çekişme yaratıyor ve bu da nihai onay sürecini uzatıyor. El-Burhan'ın bu tutumunu, Egemenlik Konseyi üyesi Şemseddin Kebbaşi bu ayın başındaki şu sözleriyle daha net ifade etmiştir: (Ordu, siyasi bir mutabakat olmadan Çerçeve Anlaşma'da ilerlemeyecektir; imzacı güçler ülkedeki siyasi krizi çözmek için yeterli değildir ve ordu, üzerinde mutabık kalınmayan bir anayasayı korumayacaktır... Al Jazeera Mubasher 20/02/2023). Ordu, Çerçeve Anlaşma'dan sıyrılmaya veya bir şekilde hile yapmaya çalışıyor; bazen katılımı genişleterek bazen de HDK ve silahlı hareketlerin orduya katılması şartını koşarak. Bu sürecin uzaması veya kısalması tamamen Amerika'nın arzusuna göre El-Burhan ve Hemetti'nin kontrolündedir!
4- Amerika, Sudan'daki siyasi çatışmayı yapay bir sahaya çekmeyi başarmıştır. Bu saha, kendi ajanları arasındaki sözde çatışma sahasıdır. Bu durum, Avrupalı taraftarı güçlerin Çerçeve Anlaşma'nın uygulanmasına odaklanmasını ertelemelerine ve aradaki anlaşmazlığı gerçek sanarak El-Burhan ile Hemetti'yi barıştırmakla meşgul olmalarına neden olmuştur! Böylece askeri bileşen (El-Burhan ve Hemetti), entegrasyon konusunda anlaşamadıkları bahanesiyle uygulamayı ertelemektedir. Bu erteleme, anlaşmanın sivil bileşenin herhangi bir gerçek etkisinden temizleneceği uygun koşullar oluşana kadar sürecektir. El-Burhan'ın (ülkenin sivil yönetim kurma yolunda ilerlediğini ve sivil hükümetin yakında kurulacağını tahmin ettiğini... Al-Ittihad 19/03/2023) söylemesindeki "yakında" ifadesinin anlamı budur. Yani anlaşma, askeri bileşenin taleplerine göre uygulanacaksa ister erken ister geç olsun "yakın" sayılır! Eğer bu hedeflerine ulaşamazlarsa, El-Burhan ve Hemetti arasındaki uyumsuzluk bahanesiyle HDK'nın orduya katılımının zorluğunu öne sürerek Çerçeve Anlaşma'yı iptal etme senaryosu da dışlanamaz. Yani Anayasal Belge'nin iptal edilip yeni bir yöntemle sahnelenmesi senaryosu tekrarlanabilir... Bu belge 21 Ağustos 2019'da askeri ve sivil bileşenler arasında imzalanmıştı ve başlangıçta konsey başkanlığını askerlerin yürütmesi, ardından Kasım 2021'de sivillerin devralması planlanmıştı. Bunu engellemek için sivillerin görevi devralmasına iki ay kala, 21 Eylül 2021'de Sudan Savunma Bakanı Yasir İbrahim bir darbe girişiminin engellendiğini duyurdu. Ardından hükümetin feshedilmesi talepleri yükseldi, hükümet feshedildi ve Anayasal Belge sona erdi. Biz bunu 25/10/2021 tarihli Soru-Cevap metnimizde açıklamıştık... Şimdi de aynı senaryonun Amerika'nın önde gelen adamlarından "Hemetti" ile yapay bir çatışma çıkarılarak tekrarlanması ihtimal dışı değildir!
5- Son olarak bir kez daha vurguluyoruz ki; bu sömürgeciye veya şu sömürgeciye çalışan ajanlar var olduğu sürece Sudan bir umut ışığı görmeyecektir. Bu sömürgeciler Müslüman bir ülke üzerinde çatışırken, ülkenin kalkınması, sorunlarının çözülmesi, halkın doyurulması ve ihtiyaçlarının karşılanması onları asla ilgilendirmemektedir. İnsanlar için bu ajanlardan kurtulmaktan ve onların peşinden gitmemekten başka yol yoktur. Aksine Allah'a yönelen, O'nun hükmünü uygulamaya çalışan ve Müslümanların birliği ve kalkınması için çaba gösterenlerin yoluna tabi olmalıdırlar.
وَمَنْ أَحۡسَنُ قَوْلاً مِّمَّنْ دَعَا إِلَى اللهِ وَعَمِلَ صَالِحاً وَّقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ
"Allah’a çağıran, salih amel işleyen ve 'Kuşkusuz ben Müslümanlardanım' diyenden daha güzel sözlü kim olabilir?" (Fussilet 33)
27 Şaban 1444 H. 19/03/2023 M.