Hizb-ut Tahrir Emiri Celil Âlim Atâ bin Halil Ebû er-Raşte’nin Facebook Sayfası "Fıkhî" Takipçilerinin Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi
Soru Cevabı
Emir Fiili Abdurrahman el-Ziyoud'a
Soru:
Değerli kardeşimiz, Emirimiz; Allah seni korusun ve gözetsin, seni müminlerin samimileri ve güçlüleri ile desteklesin. Allah ağır yükünü taşımada sana yardım etsin. Allah bizi en kısa zamanda, darlıkta ve bollukta işitip itaat etmek üzere ellerimizi elinle birleştirerek biat edenlerden eylesin. Selamun Aleykum ve Rahmetullahi ve Berakatuhu,
Şahsiyet kitabının 3. cildinde "fiil" konusuna hazırlanırken (elektronik versiyon, sayfa 168), şu metne rastladım: (Emir fiiline gelince, o sadece kendisinden muzari harfinin çıkarıldığı fiildir). Soru şudur: Muzari fiil olan يفعل içinden muzari harfi çıkarıldığında, bu bir fiil olup mazi (geçmiş zaman) fiil haline gelmez mi? Yani bir emir fiili olmaz mı?
Acaba ifademizde baskıdan kaynaklanan eksik bir kelime mi var? Allah sizi mübarek kılsın, Allah'ın himayesinde kalın.
Cevap:
Ve Aleykum Selam ve Rahmetullahi ve Berakatuhu,
Güzel duaların için Allah seni mübarek kılsın. Allah Sübhânehu ve Teâlâ'dan bizim ve senin için muvaffakiyet ve doğruluk dilerim.
İslam Şahsiyeti kitabının üçüncü cildinde emir fiili hakkında geçen: (Emir fiiline gelince, o sadece kendisinden muzari harfinin çıkarıldığı fiildir) ifadesi usul kitaplarında mevcuttur. Örneğin, Âmidî’nin el-İhkâm fî Usûli’l-Ahkâm adlı eserinde (1/58) şöyle geçmektedir:
(Fiil, belirli bir zamanla ilişkilendirilmiş bir oluşa/eyleme delalet eden şeydir. Eylem/oluş masdardır ki o fiilin ismidir. Belirlenmiş zaman ise mazi, hal ve istikbaldir (gelecek). Fiil, zamanın kısımlarına göre kısımlara ayrılır; mazi olan قام ve قعد gibidir.
Şimdiki zaman ve gelecek zaman lafızda birdir ve buna muzari denir. Bu, başında dört ziyade harften (elif, te, nun, ya) biri bulunandır. Örneğin أقوم, تقوم, نقوم ve يقوم demen gibidir. Gelecek zamanın şimdiki zamandan ayrılması, başına "sin" (س) veya "sevfe" (سوف) gelmesiyle olur. Örneğin سيقوم ve سوف يقوم demen gibidir. Emir fiiline gelince, o sadece kendisinden muzari harfinin çıkarıldığı fiildir; يقوم için قم ve benzerlerini söylemen gibi.) Bitti.
Yine örneğin, İbn Useymin’in Şerhu Elfiyyetu İbn Mâlik (3/11) eserinde şöyle geçmektedir:
[Müellif (Allah ona rahmet etsin) dedi ki: (Emir ve mazi fiilleri mebnidir; muzari ise, birleşen tekit nunu ve dişillik nunundan arınmışsa mu'rebtir). Sonra şöyle demiştir: (Emir ve mazi fiilleri mebnidir) Yani; emir fiili mebnidir, mazi fiili mebnidir. (بنيا) kelimesindeki elif, ikil (tesniye) içindir; çünkü her ikisine döner.
Emir fiili mebnidir, mu'reb olduğu da söylenmiştir ancak doğru olan mebni olmasıdır. Muzarisinin meczum olduğu hal üzere mebni kılınır. Eğer muzarisi sükun ile meczum oluyorsa sükun üzere mebnidir; eğer muzarisi illet harfinin düşmesi veya nunun düşmesi ile meczum oluyorsa aynı şekilde illet harfinin veya nunun düşmesi üzere mebnidir. Bu yüzden şöyle derler: Eğer emir fiilini kalıba dökmek istersen, meczum bir muzari fiil getir, sonra ondan muzari harfini ve cezm edatını çıkar.] (Bitti)
Bunu dil bilgisi (nahiv) araştırmalarındaki kaynaklara dayanarak açıklamak gerekirse, Allah'ın inayetiyle şunları söyleriz:
1- Emir fiili, kalıp açısından muzari fiilden, muzari harfi çıkarıldıktan sonra alınır. Ancak emir fiili meczum olduğu için, onun kalıbı meczum muzari fiilden; muzari harfi çıkarıldıktan ve elbette fiilin bir parçası olmadığı için cezm edatı atıldıktan sonra alınır. Eğer muzari fiilden emir fiiline ulaşmak istersen, önce muzari fiilin başına "لم" gibi bir cezm edatı getirerek onu meczum fiil yap; sonra cezm edatı olan "لم" kısmını at, yani fiilin cezm edatı olmaksızın meczum kalıbını koru; sonra meczum muzari fiilin başındaki muzari harfini çıkar, böylece emir fiili ortaya çıkmış olur...
2- Örneğin يخاف fiili, başına لم getirilince لم يخَفْ olur; لم atılınca يخَفْ olur; fiilin başındaki muzari harfi olan "ya" atılınca خَفْ olur ki bu خاف fiilinin emir halidir. (ينام، يقوم، يقول، يزور...) fiilleri de böyledir.
3- Örneğin يفي fiili, başına لم getirilince لم يفِ olur; لم atılınca يفِ olur; fiilin başındaki muzari harfi olan "ya" atılınca فِ olur ki bu وفى fiilinin emir halidir. (وعى، وقى، رأى...) fiilleri de böyledir.
4- Örneğin يضرب fiili, başına لم getirilince لم يضْرِبْ olur; لم atılınca يضْرِبْ olur; fiilin başındaki muzari harfi olan "ya" atılınca ضْرِبْ olur. Ancak ilk harf olan "dad" (ض) harfi sakindir. Sakin bir harf ile söze başlamak mümkün olmadığı için başına bir vasıl hemzesi (hemzetu’l-vasl) eklenir ve اضْرِبْ olur ki bu ضرب fiilinin emir halidir. (عمل، دعا، بنى...) fiilleri de böyledir.
5- Özetle; meczum muzari fiilden muzari harfi çıkarıldığında mazi fiil değil, emir fiili ortaya çıkar. Dolayısıyla İslam Şahsiyeti kitabının üçüncü cildinde geçen ifade, yukarıda açıklandığı üzere doğrudur ve orada "baskıdan kaynaklanan eksik bir kelime" yoktur.
Konunun şimdi açıklığa kavuştuğunu umuyorum.
Kardeşiniz Atâ bin Halil Ebû er-Raşte
14 Şevval 1440 H. 17/06/2019 M.
Emir’in (Allah onu korusun) Facebook sayfasındaki cevap linki: Facebook Emir’in (Allah onu korusun) web sayfasındaki cevap linki: Web