Hizb-ut Tahrir Emiri Celil Alim Ata Bin Halil Ebu’r Raşte’nin Facebook Sayfası Takipçilerinin Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi
Abdülcemil Kaame’ye
Soru:
Selamun Aleykum...
Değerli Şeyhimiz, Afganistan’da doğruluğunu bilmediğimiz ama çok yaygın olan bir muamele var. İşleyişi şu şekildedir: Fakir bir kimse, bir yaşında veya on aylık bir buzağıyı alıp bir veya iki yıl boyunca besler. Eğer hayvan dişi ise ve hamile kalıp doğurursa; fakir kişi onun yavrusunu ve sütünü alır, ineği ise sahibine teslim eder veya doğumdan önce ineği yarı yarıya satarlar. Eğer hayvan erkek ise onu yarı yarıya satarlar veya ellerinde tutup menfaatlerini yarı yarıya bölüşürler. Birinci durum (dişi olması hali) Dovyani, ikinci durum (erkek olması hali) ise Nisfgi olarak adlandırılır. Bu akit fasit midir yoksa sahih midir?
Allah sizi hayırla mükâfatlandırsın.
Cevap:
Ve Aleykum Selam ve Rahmetullahi ve Berakatuh,
İslam’da icare (kiralama/işçilik) şartlarından biri, zikredilen ücretin malum (belirli) olması, meçhul (belirsiz) olmamasıdır. İslam’da İktisat Nizamı kitabının "İşçi Ücreti" bölümünde (Sayfa 91, Arapça baskı) şöyle geçmektedir:
“...İcare bedelinin, cehaleti (belirsizliği) ortadan kaldıracak şekilde müşahede (görerek) veya vasfı ile malum olması şarttır. Çünkü Nebi ﷺ şöyle buyurmuştur:
إِذَا اسْتَأْجَرَ أَحَدُكُمْ أَجِيراً فَلْيُعْلِمْهُ أَجْرَهُ
‘Sizden biriniz bir işçi kiraladığında ona ücretini bildirsin.’
İcare bedelinin nakit olması caiz olduğu gibi, nakit dışı bir meta, mal veya bir menfaat olması da caizdir. Semen (fiyat) olması caiz olan her şey, malum olması şartıyla bedel olması da caizdir. Ancak meçhul olursa sahih olmaz. Eğer bir kimse, ekin biçmesi için birini ekinin bilinmeyen bir parçası karşılığında kiralarsa belirsizlikten dolayı sahih olmaz; ancak bir sa’ veya bir müd karşılığında kiralarsa sahih olur. İşçinin yemeği ve giyeceği karşılığında veya yemeği ve giyeceği ile birlikte bir ücret karşılığında kiralanması da caizdir. Çünkü bu durum sütanne için caizdir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ
‘Emzirenlerin örfe uygun olarak beslenmesi ve giyimi babaya aittir.’ (Bakara [2]: 233)
Böylece emzirme karşılığında onlara nafaka ve giyeceği hak kılmıştır. Sütanne için caiz olan şey başkası için de caizdir; zira bunların hepsi icaredir ve icare meselelerinden biridir...”
Sonuç olarak; ücret zikredildiğinde, herhangi bir çekişmeye mahal vermeden tahsil edilebilmesi için belirsizliği ortadan kaldıracak şekilde malum olması vaciptir. Çünkü tüm akitlerde esas olan, insanlar arasındaki çekişmeleri ortadan kaldırmaktır. Bu nedenle, İbni Mesud’dan Darakutni’nin rivayet ettiği Peygamber ﷺ’in: “Sizden biriniz bir işçi kiraladığında ona ücretini bildirsin” kavli ve Ahmed’in Ebu Said’den rivayet ettiği; Nabi ﷺ’in ücreti belli oluncaya kadar işçiyi kiralamayı yasakladığına dair hadis gereği ücretin malum olması şart koşulmuştur. Ancak ücret malum değilse icare akdi gerçekleşir ve sahih olur, miktarı konusunda ihtilaf edildiğinde ise ecr-i misle (emsal ücrete) başvurulur... Konu bütünüyle İktisat Nizamı kitabının icare bölümünde zikredilmiştir, oradan tamamına bakılabilir.
Buna dayanarak sorduğunuz soru anladığım kadarıyla şöyledir:
Fakir bir kimse bir yaşında veya on aylık bir buzağıyı alır, bir veya iki yıl boyunca ona bakar ve onu besler. Bu durumda ücreti şöyle olur:
** Aldığı buzağı dişi ise ve inek olana kadar ona bakmışsa, bu durumda:
a- Eğer bakım süresi içinde doğurursa, fakirin ücreti doğan yavru ve sütüdür, sonra ineği sahibine teslim eder...
b- Veya doğumdan önce satıldığında ineğin satış bedelinin yarısını o süre zarfındaki bakımı karşılığında ücret olarak alır.
** Eğer besleyip bakımını üstlenmek üzere aldığı buzağı erkek ise, bir veya iki yıl besledikten sonra ücreti:
c- Onu satarlar ve bedeli aralarında yarı yarıya bölünür.
d- Veya onu ellerinde tutarlar ve menfaatlerini aralarında yarı yarıya bölüşürler.
Eğer anladığım hususlar yukarıdaki gibi doğruysa, bu durumdaki şer’i hüküm; ücretin malum olmasına, meçhul olmamasına ve bakım ile besleme süresinin de aynı şekilde belirli ve malum olmasına bağlıdır. Cevap şöyledir:
"a" maddesindeki akit caiz değildir; çünkü ücret dişinin taşıdığı/doğuracağı yavrudur ve bu ise meçhuldür (belirsizdir).
"b" maddesinde ücret malumdur; zira üzerinde anlaşılan sürede satıldığında ineğin bedelinin yarısıdır, dolayısıyla caizdir.
"c" maddesinde ücret, üzerinde anlaşılan sürede satıldığında buzağı bedelinin yarısıdır ve bu caizdir.
"d" maddesinde ise caiz olabilmesi için yarı yarıya bölüşülecek olan menfaatlerin açıkça belirlenmiş ve malum olması gerekir. Eğer malum değilse caiz olmaz.
Kardeşiniz Ata Bin Halil Ebu’r Raşte
03 Cemaziye’s Sani 1438 H. M. 02/03/2017
Emir’in sayfasındaki cevap linkleri: