(Âlim Ata b. Halil Ebu er-Raşta’nın –Hizb-ut Tahrir Emiri– Facebook Sayfası Takipçilerinin "Fıkhî" Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi)
Halife’nin Yardımcıyı Azletme Hakkı
Soru:
Mukaddime ad-Dustur (Anayasa Mukaddimesi) 1. Cilt, 36. Madde - d bendinde yer alan detayda; vekile kıyasla, özel durumlarda azledilmesini engelleyen bir nass (metin) bulunmadığı sürece Halife’nin yardımcıyı azletme hakkına sahip olduğu belirtilmektedir. Halife’nin yardımcıyı (muavini) azletmesini engelleyen bu "özel durumlar" nelerdir? Açıklamanızı rica ediyorum. Allah sizi hayırla mükafatlandırsın, selam ve dua ile.
Cevap:
(Ve aleykumusselam ve rahmetullahi ve berakatuhu)
Mukaddime kitabının 151. sayfasında geçen metin şöyledir: "...Ancak yardımcı (muavin), yetkiyi Halife’den aldığı ve onun bir nevi vekili (naibi) konumunda olduğu için, vekile kıyasla Halife’nin onu azletme hakkı vardır. Çünkü müvekkil, özel durumlarda azledilmesini engelleyen bir nass bulunmadığı sürece vekilini azledebilir."
Buradaki "özel durumlarda azledilmesini engelleyen bir nass bulunmadığı sürece" ifadesi yardımcıya (muavine) değil, vekile racidir (ona aittir). Zira vekalet akdinin aslı, "caiz bir akit" (bağlayıcı olmayan) olmasıdır. Dolayısıyla müvekkil de vekil de diledikleri zaman bu akdi iptal edebilirler. Ancak fakihler, akdin "lazım" (bağlayıcı) hale geldiği ve müvekkilin vekili azletme hakkının bulunmadığı durumlar zikretmişlerdir; örneğin vekilin bir dava vekili (husumet vekili) olması gibi. Nitekim Hanefiler şöyle belirtmişlerdir: "Eğer vekalete başkasının hakkı taalluk etmişse, hak sahibinin rızası olmadan azil caiz değildir." Fakihlerin, müvekkilin vekilini azletmesini engelleyen başka bazı durumlar da zikrettikleri görülür.
Dolayısıyla sorduğunuz cümlenin anlamı, sizin anladığınızdan farklıdır. Cümlenin anlamı şudur: Müvekkil, özel durumlarda vekilini azletmesini engelleyen bir hüküm bulunmadığı sürece vekilini azledebilir. Bu durum yardımcı (muavin) için geçerli değildir; zira Halife, yardımcıyı her zaman azledebilir ve onun azledilmesinin sahih olmayacağı hiçbir özel durum yoktur.
Cümle bu şekilde zikredilmiştir çünkü vekalet konusu üzerinden bir istidlal (delillendirme) yapılmıştır. Vekalette aslolan, müvekkilin vekilini azletmesinin caiz olduğu bir akit olmasıdır; ancak müvekkilin vekili azletmesinin caiz olmadığı özel durumlar müstesnadır. Yardımcı da Halife’nin bir vekili gibidir. Dolayısıyla vekaletin yardımcıya da uygulanan asli hükmüne binaen, müvekkilin vekilini azletmesine kıyasla Halife’nin onu azletmesi caizdir. Yardımcı hakkında ise "özel durumlar" söz konusu değildir; bu yüzden yardımcı her an azledilebilir.)
Kardeşiniz Ata b. Halil Ebu er-Raşta
Emir'in Facebook sayfasındaki cevap linki: https://plus.google.com/u/0/100431756357007517653/posts/YfP4xiYrhun
Emir'in web sitesindeki cevap linki: http://archive.hizb-ut-tahrir.info/arabic/index.php/HTAmeer/QAsingle/3536/
Emir'in Google Plus sayfasındaki cevap linki: https://plus.google.com/u/0/100431756357007517653/posts/YfP4xiYrhun