Hizb-ut Tahrir Emiri Âlim Ata Bin Halil Ebu’r Raşte’nin Facebook Sayfası Takipçilerinin Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi
Aboudhia Taki’ye
Soru:
Aylık taksitlerle vadeli olarak belirlenen bir satış sözleşmesinde; alıcının taksiti vaktinde ödeyememesi veya geciktirmesi durumunda taksit tutarının artırılacağına dair cezai bir şartın yer alması durumunda bu satış sözleşmesi şer’an caiz midir?
Cevap:
Selamun Aleykum ve Rahmetullahi ve Berakatuhu
Satış, vadeli bir bedelle yapılabileceği gibi peşin veya taksitli bedelle de yapılabilir. Ancak alıcının ödeme yapamaması nedeniyle fiyatta artış yapılması caiz değildir. Aksine, eğer ödeme yapmayan kişi borcunu kasten geciktiren zengin (ödeme gücü olan) biriyse, devlet tarafından cezalandırılır. Yani, Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in Ebû Dâvûd’un Amr b. eş-Şerîd’den, onun da babasından rivayet ettiği şu hadisi gereğince ona "mümâle" (borcu geciktirme) davası açılır:
لَيُّ الْوَاجِدِ يُحِلُّ عِرْضَهُ، وَعُقُوبَتَهُ
"Ödeme gücü olanın (borcunu) geciktirmesi, onurunun (zedelenmesini) ve cezalandırılmasını helal kılar."
Buradaki "leyy" kelimesi borcu geciktirmek (mümâle etmek), "el-vâcid" kelimesi ise ödeme gücü olan zengin kişi demektir. "Onurunun helal olması" ifadesi, onun hakkında "mümâleci/borcuna sadık değil" denilmesini ve ona karşı sert konuşulmasını; "cezalandırılması" ise açıkça bilinen cezai yaptırımı ifade eder...
Eğer ödeme yapılmaması darlık (maddi imkânsızlık) sebebiyle ise, bu durumda kolaylığa kadar beklenir. Allah Subhânehu ve Teâlâ şöyle buyurmuştur:
وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ
"Eğer (borçlu) darlık içinde ise, ona eli genişleyinceye kadar mühlet verilmelidir." (Bakara Suresi [2]: 280)
Yani ödemeyi yapabilmesi için ona süre tanınır...
Buna göre, satış ister peşin ister taksitli olarak gerçekleşsin, belirlenen fiyat her iki taraf için de bağlayıcı olur. Ödeme yetersizliği nedeniyle fiyata zam yapılamaz, aksi takdirde bu riba (faiz) olur. Ribânın bu türü cahiliye döneminde yaygındı. İmam Şafii’den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: "Cahiliye ribası şöyleydi: Bir adamın başka bir adamda alacağı olurdu. Ödeme vakti geldiğinde alacaklı, 'Ödeyecek misin yoksa artıracak mısın?' derdi. Eğer borçlu ödemeyi ertelerse, alacaklı da bedeli artırarak ona mühlet verirdi."
Özetle; başlangıçta üzerinde anlaşılan fiyat her iki taraf için de bağlayıcıdır. Vaktinde ödeme yapılmaması nedeniyle, ek süre tanıyıp karşılığında fiyata zam yapmak caiz değildir; aksi takdirde bu riba olur.
Kardeşiniz Ata Bin Halil Ebu’r Raşte
Emir’in Facebook sayfasındaki cevap linki: Facebook
Emir’in web sitesindeki cevap linki: Web Sitesi
Emir’in Google Plus sayfasındaki cevap linki: Google Plus